इराण युद्धाचा 'मास्टरमाइंड', नेतन्याहूंनाही नडतो, कोण आहे हा इस्रायली लष्करप्रमुख?

Eyal Zamir The Israeli General : इराणवरील दोन मोठ्या हल्ल्यांचे नियोजन करणारा आणि हिजबुल्लाह-हमाससारख्या संघटनांना अडचणीत आणणारा लष्करी अधिकारी. कोण आहेत इस्रायलचे लष्करप्रमुख इयाल झमीर? जाणून घेऊया.

इराणवर हल्ला होण्याच्या आदल्या दिवशी, म्हणजे २८ फेब्रुवारीला, इस्रायलचे लष्करप्रमुख लेफ्टनंट जनरल इयाल झमीर त्यांच्या आईच्या घरी जेवायला गेले होते. जेव्हा ते जेवायला बसले, तेव्हा पुढे काय भयंकर घडणार आहे, याची तिथल्या कोणालाच कल्पना नव्हती. जेवणानंतर काही तासांतच, एक साधी गाडी त्यांच्या घराबाहेर थांबली, ज्यात लष्करी अधिकारी होते.

त्या अधिकाऱ्यांनी जनरल झमीर यांना तेल अवीवमधील एका भूमिगत लष्करी कमांड सेंटरमध्ये नेले. तिथेच त्यांनी तो ऐतिहासिक आदेश दिला - 'इराणवर हल्ला करा!' न्यूयॉर्क टाइम्सच्या रिपोर्टनुसार, त्यांनी इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या हत्येचा आदेशही दिला. 'प्लॅननुसार कारवाई करा, तुम्ही इतिहास घडवणार आहात,' असे ते म्हणाले.

६० वर्षीय इयाल झमीर हे इस्रायलच्या लष्करी कारवाईचा मुख्य चेहरा आहेत. ते अत्यंत कठोर, हुशार रणनीतीकार आणि गुप्त कारवायांमध्ये माहीर मानले जातात. पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहूंनाही ते स्पष्टपणे आपलं मत सांगतात. गाझामधील मानवाधिकार उल्लंघनाच्या आरोपांवरही ते हुशारीने उत्तरं देतात.

हमासने इस्रायलवर हल्ला केल्यानंतर लष्कराची सूत्रं हाती घेतलेल्या इयाल झमीर यांनी इराण आणि लेबनॉनमधील हल्ल्यांचं नेतृत्व केलं. त्यांनी अमेरिकन अधिकाऱ्यांसोबत युद्धाची योजना आखली, इस्रायली नेत्यांशी आणि अरब सुरक्षा अधिकाऱ्यांशी चर्चा केली.

'इराण हे सापाचं डोकं आहे. जर आपण इराणचा पायाच उद्ध्वस्त केला, तर इस्रायलला घेरलेल्या त्यांच्या सर्व संघटना आपोआपच कोसळतील,' असं झमीर यांचं ठाम मत आहे. ब्रिगेडियर जनरल गाय हासुत, ज्यांनी झमीर यांच्या हाताखाली काम केलं आहे, त्यांनी ही माहिती दिली.

झमीर यांचा जन्म इस्रायलच्या दक्षिणेकडील इलात (Eilat) शहरात झाला. त्यांनी गाझा ऑपरेशन कमांडर आणि टँक डिव्हिजन कमांडर अशा अनेक मोठ्या पदांवर काम केलं आहे. गेल्या वर्षी मार्चमध्ये ते चीफ ऑफ स्टाफ बनले. ७ ऑक्टोबर २०२३ रोजी हमासच्या हल्ल्यानंतर लष्करावरील लोकांचा विश्वास परत मिळवण्यासाठी सरकारने त्यांची नियुक्ती केल्याचं म्हटलं जातं.

जनरल इयाल झमीर यांच्या नेतृत्वाखाली इस्रायलने गाझामध्ये केलेल्या लष्करी कारवाईवर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरून प्रचंड टीका झाली. गाझामधील हजारो लोकांच्या मृत्यूला कारणीभूत ठरलेल्या या कारवाईचे सूत्रधार म्हणून झमीर यांच्याकडे पाहिलं जातं.

इस्रायलच्या हल्ल्यात महिला आणि मुलांचाही बळी गेल्याने जगभरातून तीव्र निषेध व्यक्त झाला. इस्रायलच्या बॉम्बहल्ल्यांमुळे हजारो पॅलेस्टिनी नागरिकांचा मृत्यू झाला आणि मोठ्या प्रमाणात विध्वंस झाला.

'आम्ही नागरिकांना मुद्दाम लक्ष्य करत नाही. हमासनेच आपल्या लढवय्यांना सामान्य लोकांमध्ये लपवून ठेवलं आहे,' असं म्हणत जनरल इयाल यांनी तेव्हा कारवाईचं समर्थन केलं होतं.

वॉशिंग्टन इन्स्टिट्यूट फॉर निअर ईस्ट पॉलिसीसाठी लिहिलेल्या ७७ पानी पेपरमध्ये त्यांनी इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सवर (IRGC) थेट लष्करी कारवाई करण्याची मागणी केली. 'मित्रांसोबत मिळून अनपेक्षित चाली खेळा. यामुळे इराण आणि त्यांच्या संघटनांमध्ये भीती निर्माण होईल,' असं त्यांनी लिहिलं.

युद्धाच्या काही आठवडे आधी, जनरल झमीर यांनी अमेरिकेच्या वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांसोबत अनेक बैठका घेतल्या. जानेवारीत त्यांनी वॉशिंग्टनला जाऊन जॉइंट चीफ ऑफ स्टाफचे चेअरमन जनरल डॅन केन यांची भेट घेतली. तसेच, यूएस सेंट्रल कमांडचे प्रमुख ॲडमिरल ब्रॅड कूपर यांच्याशी ते सतत संपर्कात होते.

जनरल इयाल हे अत्यंत शिस्तप्रिय आणि स्पष्टवक्ते म्हणून ओळखले जातात. 'ते कोणतीही गोष्ट लपवून ठेवत नाहीत, थेट बोलतात,' असं वॉशिंग्टन इन्स्टिट्यूटमध्ये त्यांच्यासोबत काम केलेले रॉबर्ट सॅटलॉफ सांगतात. राजकारण्यांसोबतच्या संबंधातही त्यांचा हा स्वभाव दिसून येतो.

लष्करप्रमुख होण्यापूर्वी झमीर यांनी पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांचे लष्करी सचिव म्हणून काम केलं आहे. इराणवर हल्ला करण्याबाबत दोघांचं एकमत असलं तरी, इतर अनेक मुद्द्यांवर त्यांच्यात मतभेद होते. गेल्या ऑगस्टमध्ये गाझा सिटीवर हल्ला करण्याच्या नेतन्याहूंच्या योजनेला झमीर यांनी विरोध केला होता. त्यांनी ओलिसांची सुरक्षा आणि सैनिकांच्या थकव्याबद्दल चिंता व्यक्त केली होती.