Debian: TCS मधील नोकरी सोडून सॉफ्टवेअर विश्वात, केरळच्या श्रुती चंद्रनची मोठी झेप!
सार
केरळच्या श्रुती चंद्रन यांनी 'डेबियन' या प्रसिद्ध लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीमच्या प्रोजेक्ट लीडर बनून इतिहास घडवला आहे. ही कामगिरी करणाऱ्या त्या पहिल्या आशियाई आणि पहिल्या महिला आहेत.
मुंबई: केरळच्या एका महिलेने सॉफ्टवेअरच्या जगात एक मोठी कामगिरी केली आहे. श्रुती चंद्रन असं या महिलेचं नाव असून, त्या 'डेबियन' (Debian) या प्रसिद्ध लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीमच्या प्रोजेक्ट लीडर बनल्या आहेत. जगभरातील स्वयंसेवकांनी मिळून तयार केलेल्या या ऑपरेटिंग सिस्टीमचं नेतृत्व करण्याची संधी मिळवणाऱ्या श्रुती या पहिल्याच आशियाई व्यक्ती आहेत. ३३ वर्षांपासून सुरू असलेल्या या डेबियन प्रोजेक्टमध्ये जगभरातून १००० पेक्षा जास्त अधिकृत सदस्य आहेत आणि हेच सदस्य मतदानाने आपला नेता निवडतात.
विशेष म्हणजे, भारतातून डेबियनचे एकूण १७ डेव्हलपर्स आहेत, त्यापैकी ९ जण केरळचे आहेत. डेबियन प्रोजेक्ट लीडर हे या प्रकल्पाचे अधिकृत प्रतिनिधी म्हणून काम पाहतात.
डेबियन म्हणजे काय आणि ते इतकं महत्त्वाचं का आहे?
डेबियन ही एक ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे, जी आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकात (International Space Station) सुद्धा वापरली जाते. इंटरनेटवरील बहुतांश सर्व्हर याच सिस्टीमवर चालतात. 'उबंटू' (Ubuntu) आणि केरळमधील सरकारी शाळांमध्ये वापरले जाणारे 'काईट लिनक्स' (KITE Linux) यांसारख्या तब्बल ४५० हून अधिक ऑपरेटिंग सिस्टीम डेबियनवरच आधारित आहेत.
डेबियन डेव्हलपर्स दरवर्षी प्रोजेक्ट लीडरची निवड करतात. हा लीडर प्रकल्पाचा सार्वजनिक चेहरा असतो, समाजात होणारे निर्णय, वादविवाद सोडवणे आणि प्रशासकीय कामांवर देखरेख ठेवणे ही त्यांची मुख्य जबाबदारी असते. नुकत्याच झालेल्या निवडणुकीत श्रुती चंद्रन या पदावर पोहोचणाऱ्या पहिल्या महिला आणि पहिल्या आशियाई व्यक्ती ठरल्या आहेत. त्यांचा कार्यकाळ २१ एप्रिल रोजी सुरू झाला असून तो २० एप्रिल २०२७ पर्यंत असेल.
TCS मधील लायब्रेरियन ते डेबियनच्या लीडर
मूळच्या केरळच्या कन्नूर जिल्ह्यातील असलेल्या श्रुती चंद्रन, टीसीएस (TCS) कंपनीत लायब्रेरियन म्हणून काम करत असताना डेबियन प्रोजेक्टमध्ये सामील झाल्या. २०१६ मध्ये त्यांनी डेबियनसाठी योगदान देण्यास सुरुवात केली आणि २०१८ मध्ये त्या अधिकृत सदस्य बनल्या. प्रोजेक्ट लीडर होण्यापूर्वी त्या 'डेबियन कम्युनिटी टीम', 'डेबकॉन्फ कमिटी' आणि 'डेबियन आऊटरीच टीम' यांसारख्या महत्त्वाच्या टीम्समध्ये सक्रिय होत्या.
२०२० पासून त्या या पदासाठी निवडणूक लढवत होत्या आणि यावर्षी डेबियन समुदायाने त्यांच्यावर विश्वास दाखवला. सध्या मुंबईत राहणाऱ्या श्रुती यांचे पती प्रवीण अरिंब्राथोडियिल हेदेखील केरळमधील एक डेबियन डेव्हलपर आहेत. बेकिंग आणि वाचन हे श्रुती यांचे आवडते छंद आहेत.
२०२३ मध्ये कोची इन्फोपार्कमध्ये झालेली आंतरराष्ट्रीय डेबियन कॉन्फरन्स (DebConf) भारतात आणण्यात श्रुती यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. त्या या दोन आठवड्यांच्या कार्यक्रमाच्या मुख्य आयोजक होत्या, ज्यात जगभरातून २०० हून अधिक लोकांनी भाग घेतला होता.
मुक्त सॉफ्टवेअर (Free Software) क्षेत्रात श्रुती एक प्रसिद्ध नाव आहे. त्यांनी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक व्याख्याने दिली आहेत. त्यांच्यामुळे अनेक मुलींना मुक्त सॉफ्टवेअर चळवळीत येण्याची प्रेरणा मिळाली आहे. त्या केरळमधील 'केरळफॉस्', 'विकिपीडिया', 'ओपनस्ट्रीट मॅप' आणि 'स्वतंत्र मल्याळम कंप्युटिंग' यांसारख्या प्रकल्पांमध्येही सक्रिय आहेत.