
नवी दिल्ली : कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे (Artificial intelligence) वैज्ञानिक शोधांसाठी लागणारा वेळ लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो. ओपनएआयच्या नवीन अभ्यासानुसार, सर्वेक्षण केलेल्या ९८ टक्के शास्त्रज्ञांना अपेक्षा आहे की एआयमुळे त्यांच्या क्षेत्रातील संशोधनाचा वेग वाढेल. यातून चॅटजीपीटीसारख्या (ChatGPT) टूल्सची संशोधनातील वाढती भूमिका स्पष्ट होते. अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, सर्वेक्षण केलेल्या पाचपैकी एकापेक्षा जास्त शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की ज्या शोधासाठी साधारणपणे १० वर्षे लागतात, तो एआयच्या मदतीने अवघ्या तीन वर्षांत पूर्ण होऊ शकतो.
हे निष्कर्ष १,८१९ संशोधकांच्या ५८०,१८६ वैज्ञानिक संदेशांच्या विश्लेषणावर आणि ओपनएआयचा 'चॅटजीपीटी फॉर अॅकॅडमिक रिसर्चर्स' कार्यक्रम वापरणाऱ्या २५१ शास्त्रज्ञांच्या सर्वेक्षणावर आधारित आहेत. संशोधकांचा अंदाज आहे की एआयमुळे त्यांना निम्म्या वेळेत त्याच दर्जाची कामे पूर्ण करता येतात. अहवालात म्हटले आहे की शास्त्रज्ञांनी संशोधनाच्या अनेक टप्प्यांवर चॅटजीपीटीचा वापर केला, ज्यामध्ये विद्यमान साहित्याचे पुनरावलोकन करणे, लेखन, पुराव्यांचे विश्लेषण करणे, सॉफ्टवेअर विकसित करणे आणि संशोधनाच्या नवीन कल्पना तयार करणे यांचा समावेश आहे.
एका सामान्य शास्त्रज्ञाच्या एकूण वैज्ञानिक संदेशांमध्ये वाचन आणि लेखनाचा वाटा निम्म्याहून अधिक होता. एआयचा वापर संशोधनाच्या कल्पना विकसित करण्यासाठी देखील केला गेला, जिथे शास्त्रज्ञांनी काही वेळा टूलला संशोधनाचे प्रश्न सुचवण्यास सांगितले आणि इतर वेळी त्यांनी आधीच विकसित केलेल्या कल्पना सुधारण्यासाठी त्याचा वापर केला. अहवालात म्हटले आहे की एआय केवळ संशोधनाची कामे वेगाने पूर्ण करूनच नव्हे, तर संशोधकांना अधिक आशादायी प्रश्न ओळखण्यास आणि विविध विषयांचा अभ्यास करण्यास मदत करून वैज्ञानिक प्रगतीला मोठी चालना देऊ शकते.
तथापि, हे निष्कर्ष असेही दर्शवतात की एआय संशोधनातील शास्त्रज्ञांची जागा पूर्णपणे घेत नाही. सुमारे ३२ टक्के एआय प्रतिसादांनंतर संशोधकांनी स्पष्टीकरण, तपासणी किंवा सुधारणांची मागणी केली, जे दर्शवते की एआयच्या परिणामांचे मूल्यांकन आणि सुधारणा करण्यासाठी मानवी निर्णय अजूनही अत्यंत महत्त्वाचा आहे. “अपुऱ्या कर्मचारी संख्या, निधी आणि वेळ या संशोधनाची उत्पादकता वाढवण्यातील मुख्य अडचणी आहेत,” असे अहवालात म्हटले आहे.
५१.८ टक्के उत्तरदात्यांनी मर्यादित वेळ किंवा कर्मचारी ही एक अडचण असल्याचे सांगितले, तर ४३.८ टक्के लोकांनी निधीचा उल्लेख केला. केवळ ६.४ टक्के लोकांनी कोणतीही मोठी अडचण नसल्याचे नोंदवले. ओपनएआयने म्हटले आहे की हे निष्कर्ष वैज्ञानिक कामाला पाठिंबा देण्याची एआयची क्षमता अधोरेखित करतात, परंतु उत्पादकतेतील वाढीचे वेगाने शोधांमध्ये रूपांतर करणे हे निधी, कर्मचारी आणि प्रत्यक्ष प्रयोग करण्याच्या क्षमतेवर देखील अवलंबून असेल.