Ladakh Saffron Cultivation : लडाखमध्ये फक्त 30 दिवसांत फुललं केशर, 4४ दिवसांत 22 ग्रॅमचं उत्पादन
सार
लडाखमध्ये केशराच्या शेतीचा प्रयोग यशस्वी होताना दिसत आहे. लागवडीनंतर अवघ्या ३० दिवसांत केशराची फुलं उमलली असून, पहिल्या चार दिवसांतच २२ ग्रॅम केशराचं उत्पादन मिळालं आहे. यामुळे या केंद्रशासित प्रदेशात महागड्या शेतीला मोठे बळ मिळण्याची आशा आहे.
लडाख : लडाखमध्ये केशराच्या शेतीचा एक भन्नाट प्रयोग सध्या सुरू आहे. विशेष म्हणजे, लागवडीनंतर अवघ्या ३० दिवसांतच इथे केशराची पहिली फुलं उमलली आहेत. एरवी या फुलांना यायला किमान दोन महिने लागतात. लेहमधील पडीक जमिनीवर हा पायलट प्रोजेक्ट सुरू आहे. पहिल्या चार दिवसांतच यातून जवळपास २२ ग्रॅम केशर मिळालं आहे. या सुरुवातीच्या यशामुळे लडाखसारख्या केंद्रशासित प्रदेशात केशरासारख्या महागड्या पिकाची शेती करण्याच्या मोठ्या आशा निर्माण झाल्या आहेत. इथल्या अतिउंचीवरील हवामानात हे पीक किती तग धरू शकतं, याची चाचपणी सध्या प्रशासन करत आहे.
लडाखचे नायब राज्यपाल व्ही. के. सक्सेना यांनी रविवारी या प्रायोगिक शेतीला भेट दिली. त्यांनी स्वतः हे पहिलं फूल पाहिलं आणि त्यानंतर 'एक्स' (X) वर याबद्दलची माहिती शेअर केली.
"लेहमधील पडीक जमिनीवर आम्ही केशराच्या शेतीचा प्रयोग सुरू केला होता. एरवी केशराचं पहिलं फूल यायला दोन महिने लागतात, पण इथे अवघ्या ३० दिवसांतच फुलं उमलायला सुरुवात झाली आहे, हे सांगताना मला खूप अभिमान वाटतोय. आज मी स्वतः या शेताची पाहणी केली आणि केशराचं पहिलं फूल पाहिलं," अशी पोस्ट त्यांनी 'एक्स'वर केली.
लडाख प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, या शेतात सध्या रोज सरासरी २० ते २५ फुलं उमलत आहेत. सोमवारी सकाळी तर एकाच दिवसात तब्बल ७२ फुलं उमललेली पाहायला मिळाली.
लेहमध्ये ४,००० चौरस मीटरवर ९०,००० केशर कंद लावले
या पायलट प्रोजेक्टअंतर्गत लेहमधील सुमारे ४,००० चौरस मीटर जागेवर उच्च दर्जाच्या इराणी केशराची लागवड करण्यात आली आहे. १ ऑक्टोबर रोजी जवळपास ८०० किलो वजनाचे सुमारे ९०,००० केशर कंद (corms) इथे लावण्यात आले होते.
केशर कंद म्हणजे जमिनीखालील कांद्यासारखा भाग असतो, ज्यातून केशराचं रोप वाढतं. याच कंदांचा वापर करून नवीन रोपं तयार केली जातात.
नायब राज्यपाल व्ही. के. सक्सेना यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'प्रोजेक्ट हिम सरोवर' सुरू करण्यात आला आहे. याअंतर्गतच ही पडीक जमीन पुन्हा लागवडीयोग्य करण्यात आली. एरवी केशराचं फूल यायला दोन महिने लागतात, पण इथे ३० दिवसांतच फुलं आल्याने हा एक मोठा आणि उत्साहवर्धक बदल मानला जात आहे.
लडाखच्या अतिउंचीवरील शेतीत एक नवा इतिहास रचला गेलाय!
लेहमधील पडीक जमिनीवर आम्ही केशराच्या शेतीचा प्रयोग सुरू केला होता. एरवी केशराचं पहिलं फूल यायला दोन महिने लागतात, पण इथे अवघ्या ३० दिवसांतच फुलं उमलायला सुरुवात झाली आहे, हे सांगताना मला खूप अभिमान वाटतोय. आज मी स्वतः या शेताची पाहणी केली आणि केशराचं पहिलं फूल पाहिलं.
इथे रोज सरासरी २० ते २५ फुलं उमलत आहेत. आज सकाळी तर ७२ फुलं उमलली. अवघ्या ४ दिवसांत जवळपास २२ ग्रॅम शुद्ध केशर गोळा करण्यात आलं आहे.
हे मोठं यश म्हणजे आपल्या पर्यावरणाची ताकद आणि आपल्या भागातील अतिउंचीवरील शेतीच्या अफाट क्षमतेचा पुरावा आहे.
या यशामुळे व्यावसायिक स्तरावर केशराचं उत्पादन घेण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. यामुळे लडाखमध्ये शेती आणि कृषी-आधारित व्यवसायांना नव्या संधी मिळतील आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था अधिक मजबूत व स्वावलंबी होईल.
या पायलट प्रोजेक्टच्या यशासाठी मी लडाख केंद्रशासित प्रदेशाच्या कृषी विभागाचे आणि आमच्या मेहनती कर्मचाऱ्यांचे मनःपूर्वक आभार मानतो आणि त्यांचं अभिनंदन करतो.
— LG Ladakh (@lg_ladakh) November 1, 2026
लडाखमध्ये केशराच्या शेतीचा प्रयोग का होतोय?
केशर हा जगातील सर्वात महागड्या मसाल्यांपैकी एक आहे. त्याचा रंग, सुगंध आणि चव यामुळे त्याला मोठी मागणी असते. बाजारात याला चांगला भाव मिळत असल्याने, शेतकऱ्यांसाठी हे एक फायदेशीर पीक ठरू शकतं आणि त्यांच्या उत्पन्नात भर पडू शकते.
भारत देशाचा विचार केला तर, सध्या जम्मू आणि काश्मीरमध्ये देशातील जवळपास ९० टक्के केशराचं उत्पादन होतं. आता लडाख प्रशासन हे तपासत आहे की, इथल्या अतिउंचीवरील हवामानात हे पीक तग धरू शकतं का? आणि यातून स्थानिक शेतकऱ्यांसाठी रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात का?
खऱ्या काश्मिरी केशराची किरकोळ बाजारातील किंमत साधारण ३०० रुपये प्रति ग्रॅमपासून सुरू होते. दर्जा आणि प्रकारानुसार ही किंमत आणखी वाढू शकते.
लडाखमध्ये शेतीच्या पद्धतींमध्ये विविधता आणण्यासाठी आणि महागड्या पिकांच्या लागवडीला प्रोत्साहन देण्यासाठी हा प्रयोग केला जात आहे. प्रशासनाने लेहमध्ये लिलियम आणि ग्लॅडिओलस यांसारख्या फुलांच्या मोठ्या प्रमाणावरील लागवडीचे प्रयोगही हाती घेतले आहेत. या प्रकल्पांमुळे शेतकरी, बचत गट आणि स्थानिक व्यावसायिकांना रोजगाराच्या चांगल्या संधी मिळाल्या आहेत.
नायब राज्यपाल व्ही. के. सक्सेना यांनी मानलं मोठं यश
केशराची फुलं लवकर येणं हा एक महत्त्वाचा टप्पा असल्याचं नायब राज्यपाल व्ही. के. सक्सेना यांनी म्हटलं आहे. या प्रयोगामुळे लडाखमधील अतिउंचीवरील शेतीची क्षमता सिद्ध झाली आहे. या निकालांमुळे भविष्यात लडाखमध्ये व्यावसायिक स्तरावर केशराचं उत्पादन सुरू होईल, अशी आशाही त्यांनी व्यक्त केली.
"हे मोठं यश म्हणजे आपल्या पर्यावरणाची ताकद आणि आपल्या भागातील अतिउंचीवरील शेतीच्या अफाट क्षमतेचा पुरावा आहे. या यशामुळे व्यावसायिक स्तरावर केशराचं उत्पादन घेण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. यामुळे लडाखमध्ये शेती आणि कृषी-आधारित व्यवसायांना नव्या संधी मिळतील आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था अधिक मजबूत व स्वावलंबी होईल. या पायलट प्रोजेक्टच्या यशासाठी मी लडाख केंद्रशासित प्रदेशाच्या कृषी विभागाचे आणि आमच्या मेहनती कर्मचाऱ्यांचे मनःपूर्वक आभार मानतो आणि त्यांचं अभिनंदन करतो," असं सक्सेना यांनी 'एक्स'वर लिहिलं आहे.
लडाखच्या हवामानात हे पीक कसं वाढतंय, यावर प्रशासन लक्ष ठेवून असणार आहे. यावरूनच भविष्यात या प्रायोगिक शेतीचा विस्तार मोठ्या प्रमाणावर करायचा की नाही, हे ठरवलं जाईल.