Deepfake: चेहरा कुणाचा, आवाज कुणाचा? इंटरनेटवर पसरलेल्या 'मायाजाला'पासून सावध! फेक व्हिडिओ ओळखण्याच्या ५ सोप्या टिप्स!

Deepfake डीपफेक म्हणजे काय? बनावट AI व्हिडिओ कसे ओळखायचे? डीपफेक फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी आणि स्वतःचा बचाव करण्यासाठी या ५ सोप्या टिप्स नक्की जाणून घ्या.

हुबेहूब कॉपी करणारं 'डीपफेक'

टेक्नॉलॉजी जशी वाढत आहे, तसं खरं काय आणि खोटं काय हे ओळखणं अवघड झालंय. एखाद्याचा चेहरा आणि आवाज हुबेहूब कॉपी करणारं 'डीपफेक' (Deepfake) तंत्रज्ञान आता अनेक चुकीच्या कामांसाठी वापरलं जातंय. नुकतंच अनेक सेलिब्रिटी आणि राजकीय नेते या डीपफेकच्या जाळ्यात अडकले आहेत.

ओळखायची सगळ्यात सोपी पद्धत

एखादा व्हिडिओ डीपफेक आहे की नाही, हे ओळखायची सगळ्यात सोपी पद्धत म्हणजे त्यातील व्यक्तीच्या डोळ्यांकडे पाहणे. माणसं नैसर्गिकरित्या डोळ्यांची उघडझाप करतात. पण, अनेक AI व्हिडिओमध्ये डोळ्यांची उघडझाप होत नाही किंवा ती खूपच बनावट वाटते. डोळ्यांच्या बाहुल्यांमध्ये दिसणारं प्रकाशाचं प्रतिबिंब (Reflection) नैसर्गिक आहे का, हेही तपासा.

आवाज एकमेकांशी जुळतात का?

डीपफेक व्हिडिओमध्ये चेहरा एका दिशेने आणि शरीर दुसऱ्या दिशेने हलताना दिसतं. अशा अनेक चुका त्यात असतात. विशेषतः नाक, तोंड आणि हनुवटी जिथे एकत्र येतात, तिथे थोडंसं धूसर (Blurry) दिसतं. व्यक्ती बोलत असताना ओठांची हालचाल आणि आवाज एकमेकांशी जुळतात का (Lip-sync), हे तपासूनही तुम्ही सत्य ओळखू शकता.

अनोळखी लिंक

व्हिडिओप्रमाणेच AI च्या मदतीने कुणाचाही आवाज कॉपी करता येतो. पण, AI ने तयार केलेल्या आवाजात माणसांसारख्या भावना, श्वास घेण्याचा आवाज किंवा शब्दांमधील चढ-उतार नसतात. आवाज जर रोबोटसारखा वाटत असेल, तर तो डीपफेक असण्याची शक्यता जास्त आहे. **स्वतःचा बचाव कसा कराल?** 1. सोशल मीडियावर नियंत्रण: तुमचे फोटो आणि व्हिडिओ सार्वजनिक (Public) करताना काळजी घ्या. 2. पुन्हा एकदा खात्री करा: तुमचा नातेवाईक किंवा मित्र व्हिडिओ कॉलवर पैसे मागत असेल, तर लगेच फोन कट करा आणि त्यांच्या मूळ नंबरवर कॉल करून खात्री करा. 3. अनोळखी लिंक्स टाळा: AI टूल्सच्या नावाखाली येणाऱ्या कोणत्याही अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका.

आधुनिक काळातील शस्त्र

डीपफेक हे एक आधुनिक काळातील शस्त्र आहे. ही विज्ञानाची प्रगती असली तरी, त्याचा गैरवापर करणाऱ्यांपासून आपण जागरूक राहायला हवं. इंटरनेटवर दिसणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीवर लगेच विश्वास न ठेवता, एक क्षण विचार करूनच पुढे पाऊल टाकणं, हाच सर्वोत्तम बचाव आहे!