
दर महिन्याला थोडे पैसे साठवून भविष्यात मोठी रक्कम उभी करावी, असं प्रत्येकाला वाटतं. पण दरमहा १५,००० रुपये गुंतवून १५ वर्षांत १ कोटी रुपये खरंच जमा होऊ शकतात का? या प्रश्नाचं उत्तर देणारा एक लोकप्रिय नियम म्हणजे १५-१५-१५ चा नियम.
या नियमानुसार, तुम्हाला दरमहा १५,००० रुपये म्युच्युअल फंड SIP मध्ये गुंतवावे लागतात. या गुंतवणुकीवर दरवर्षी १५% परतावा मिळेल असं गृहीत धरून, १५ वर्षे सलग गुंतवणूक केल्यास किती रक्कम जमा होईल, याचं हे गणित आहे. इथे एक गोष्ट लक्षात ठेवणं गरजेचं आहे की, १५% हा फक्त हिशोबासाठी धरलेला आकडा आहे. बाजारात एवढा परतावा मिळेलच याची कोणतीही खात्री नसते.
दरमहा १५,००० रुपये ही रक्कम ऐकायला कदाचित छोटी वाटेल. पण १५ वर्षे सलग ही रक्कम गुंतवली, तर एकूण आकडा किती होतो माहितीये?
मासिक गुंतवणूक: १५,००० रुपये
एका वर्षाची गुंतवणूक: १,८०,००० रुपये
गुंतवणुकीचा कालावधी: १५ वर्षे
एकूण गुंतवणूक: २७,००,००० रुपये
म्हणजेच, १५ वर्षांत तुम्ही तुमच्या खिशातून २७ लाख रुपये गुंतवता. या पैशांवर मिळणारा परतावा पुन्हा गुंतवला जातो, तेव्हा तुमची संपत्ती वेगाने वाढते. यालाच आपण चक्रवाढ व्याजाचा (Compounding) फायदा म्हणतो. पण शेअर बाजारातील परतावा कमी झाला, तर अपेक्षित रक्कम मिळणार नाही, हेही लक्षात ठेवायला हवं.
या गणिताचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे चक्रवाढ व्याज (Compounding). गुंतवणुकीवर मिळणारा नफा जेव्हा पुन्हा गुंतवला जातो, तेव्हा पुढच्या काळात त्या नफ्यावरही व्याज मिळतं.
तुम्ही दरमहा १५,००० रुपये १५ वर्षांसाठी गुंतवले आणि त्यावर वार्षिक १५% परतावा मिळाला, तर तुमची एकूण रक्कम जवळपास १ कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचू शकते. एका अंदाजानुसार ही रक्कम १.०१५ कोटी रुपये इतकी होते.
याचा अर्थ, तुम्ही गुंतवलेले २७ लाख आणि शेवटी मिळणारी रक्कम यातील फरक तब्बल ७४.५ लाख रुपये आहे. पण हा सगळा नफा नक्की मिळेलच असं नाही; हे फक्त १५% परतावा गृहीत धरून केलेलं गणित आहे. प्रत्यक्षात शेअर बाजारातील परतावा दरवर्षी सारखा नसतो.
१५-१५-१५ च्या नियमात १ कोटी रुपयांचं उद्दिष्ट गाठण्यासाठी १५% परतावा मिळणं खूप महत्त्वाचं आहे. पण म्युच्युअल फंडातील परतावा शेअर बाजाराच्या स्थितीवर अवलंबून असतो. त्यामुळे परतावा कमी मिळाला, तर अंतिम रक्कम कशी बदलेल हे समजून घेणं गरजेचं आहे.
दरमहा १५,००० रुपये आणि १५ वर्षे गुंतवणूक हे सूत्र कायम ठेवून आपण वेगवेगळ्या परताव्यांची तुलना करू शकतो. जर तुम्हाला वार्षिक ८%, १०%, १२% किंवा १५% परतावा मिळाला, तर प्रत्येक परिस्थितीत मिळणारी रक्कम वेगळी असेल. हे आकडे फक्त समजून सांगण्यासाठी आहेत; भविष्यात मिळणाऱ्या परताव्याची ती खात्री नाही.
यातून एक गोष्ट स्पष्ट होते की, १ कोटी रुपयांचं उद्दिष्ट गाठणं फक्त गुंतवणुकीची रक्कम आणि वेळेवर अवलंबून नाही. गुंतवणुकीची वाढही तितकीच महत्त्वाची आहे. त्यामुळे नियोजन करताना फक्त जास्त परताव्याची अपेक्षा न ठेवता, कमी परतावा मिळाला तर काय होईल, याचाही विचार करायला हवा.
१५ वर्षांनंतर तुमची गुंतवणूक १ कोटी रुपये झाली, तरी त्या पैशांची खरेदी क्षमता आजच्या १ कोटी रुपयांइतकी नसेल. याचं मुख्य कारण म्हणजे महागाई. काळानुसार वस्तू आणि सेवांच्या किमती वाढतात, त्यामुळे तेवढ्याच पैशात कमी वस्तू मिळतात.
उदाहरणार्थ, महागाईचा दर वार्षिक ६% धरला, तर १५ वर्षांनंतर मिळणाऱ्या १ कोटी रुपयांची आजची किंमत सुमारे ४१.७ लाख रुपये असेल. हे गणित ६% महागाई दर कायम राहील असं गृहीत धरून केलं आहे; प्रत्यक्षात महागाईचा दर वेगळा असू शकतो.
म्हणूनच, फक्त अंतिम रकमेचं उद्दिष्ट न ठेवता, भविष्यात घर घेणं, मुलांचं शिक्षण किंवा निवृत्तीनंतरच्या खर्चासाठी किती पैसे लागतील, याचाही हिशोब करायला हवा. तरच तुमची जमा झालेली रक्कम पुरेशी आहे की नाही, हे ठरवता येईल.
दीर्घकालीन गुंतवणूक आणि चक्रवाढ व्याजाचा फायदा समजून घेण्यासाठी १५-१५-१५ चा नियम खूप उपयुक्त आहे. पण याला खात्रीशीर परताव्याची योजना मानू नका. म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीत बाजारातील धोके असतात; तुमच्या गुंतवणुकीचं मूल्य वाढू किंवा कमी होऊ शकतं.
थोडक्यात सांगायचं तर, दरमहा १५,००० रुपये गुंतवून १५ वर्षांत १ कोटी रुपये मिळवणं हे १५% परतावा गृहीत धरून केलेलं गणित आहे. पण एवढी रक्कम नक्की मिळेलच, याची कोणीही खात्री देऊ शकत नाही. तुमच्या आर्थिक उद्दिष्टांना आणि क्षमतेला साजेसा गुंतवणुकीचा पर्याय निवडणं सर्वात महत्त्वाचं आहे.