सोनं गहाण ठेवताना फक्त 'कमी व्याज' या शब्दावर विश्वास ठेवू नका, बँक, NBFC की पतपेढी, कुठे सोनं ठेवणं सुरक्षित आहे? कोणत्या गोष्टी तुमच्यापासून लपवल्या जातात? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती.
घरात अचानक आलेला वैद्यकीय खर्च, मुलांच्या शिक्षणाची फी किंवा छोट्या व्यवसायासाठी भांडवल... अशावेळी अनेक मध्यमवर्गीय कुटुंबांना पहिला पर्याय दिसतो तो म्हणजे गोल्ड लोन. सोनं न विकता पैसे मिळतात, त्यामुळे हा एक चांगला पर्याय आहे. पण 'कमी व्याज', 'झटपट पैसे' अशा जाहिरातींवर आंधळा विश्वास ठेवल्यास नंतर मोठा फटका बसू शकतो.
28
फक्त व्याजदर बघून निर्णय घेऊ नका
सर्वात आधी कर्ज देणाऱ्या संस्थेची विश्वासार्हता तपासा. बँका, RBI च्या नियमांनुसार चालणाऱ्या NBFC आणि पात्र सहकारी बँकांमध्ये नियम, कागदपत्रं, सोन्याचं मूल्यांकन आणि कर्ज करार योग्य पद्धतीने होतो. फक्त एकाच ठिकाणी चौकशी न करता, किमान ३ संस्थांकडून व्याजदर, प्रोसेसिंग फी आणि इतर शुल्कांची लेखी माहिती घेऊन तुलना करा. फक्त व्याजदर बघून निर्णय घेऊ नका. काही ठिकाणी कमी व्याज सांगतात, पण प्रोसेसिंग फी, व्हॅल्युएशन फी, डॉक्युमेंटेशन चार्जेसमुळे एकूण खर्च वाढतो.
38
नक्की किती पैसे मिळणार आणि नंतर किती भरावे लागणार हे तपासा
एखादी संस्था वार्षिक कमी व्याजदर सांगत असेल, तर तो कसा मोजला जातो हे विचारा. मासिक व्याज, वार्षिक व्याज, सरळव्याज, चक्रवाढ व्याज अशा पद्धतींमध्ये फरक असू शकतो. त्यामुळे, 'माझ्या हातात किती पैसे येतील आणि मला एकूण किती परत करावे लागतील?' हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. सोन्याच्या पूर्ण बाजार मूल्यावर कर्ज मिळत नाही. RBI च्या नियमांनुसार सोन्याचे मूल्य ठरवण्याच्या पद्धती आणि त्यावर मिळणारे कर्ज (Loan-to-Value - LTV) यावर बंधनं आहेत.
सोनं गहाण ठेवण्यापूर्वी, दागिन्यांचं वजन, शुद्धता, खड्यांचं वजन आणि निव्वळ सोन्याचं वजन व्यवस्थित नोंदवलं आहे का, हे तपासा. दागिन्यांमध्ये खडे असल्यास, त्यांचं मूल्य कर्जाच्या हिशोबात कसं धरलं जातं, हे विचारा. विशेषतः, पावतीवर दागिन्यांचा तपशील स्पष्टपणे लिहिलेला असावा. RBI च्या काही मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार दागिन्यांची शुद्धता आणि वजनाची नोंद करण्याची एक निश्चित प्रक्रिया आहे.
58
गोल्ड लोन परतफेडीचं नियोजन करा
गोल्ड लोनचे पैसे मिळाल्यावर ते अनावश्यक खर्चासाठी वापरणं धोकादायक ठरू शकतं. सोनं गहाण ठेवणं ही गुंतवणूक नाही, तर ते एक कर्ज आहे, हे लक्षात ठेवा. घराच्या गरजेसाठी किंवा उत्पन्न मिळवून देणाऱ्या व्यवसायासाठी कर्ज घेत असाल, तर परतफेडीचं नियोजन आधीच करा. विशेषतः एक कर्ज फेडण्यासाठी दुसरं जास्त व्याजाचं कर्ज घेण्याची वेळ येऊ देऊ नका.
68
वेळेवर पैसे भरण्याकडे लक्ष द्या
कर्जाची वेळेवर परतफेड न केल्यास, कंपनीच्या नियमांनुसार तुमचे दागिने लिलावात जाऊ शकतात. त्यामुळे, कर्ज घेण्यापूर्वीच करारामधील लिलाव प्रक्रिया, पूर्वसूचना, मुदत आणि इतर नियम वाचून घ्या. RBI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार गोल्ड लोनमध्ये पारदर्शक मूल्यांकन आणि वेळेवर परतफेड न झाल्यास योग्य लिलाव प्रक्रियेवर भर दिला जातो.
78
दागिने परत घेताना योग्य तपासणी करा
कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर, दागिने परत घेताना त्यांचं वजन, संख्या आणि स्वरूप गहाण ठेवतानाच्या पावतीशी जुळतंय का, हे तपासा. पावती आणि कर्ज पूर्ण झाल्याची कागदपत्रं जपून ठेवा. सेवेबद्दल काही तक्रार असल्यास, आधी कंपनीच्या तक्रार निवारण प्रणालीशी संपर्क साधा. RBI-नियंत्रित संस्थांसाठी संबंधित तक्रारींमध्ये RBI Integrated Ombudsman Scheme हा एक तक्रार निवारणाचा मार्ग आहे. 1 जुलै 2026 पासून नवीन RBI Integrated Ombudsman Scheme लागू झाली आहे.
88
या गोष्टी आधी तपासा, मगच गोल्ड लोन घ्या
फक्त 'कमी व्याज' या शब्दावर विश्वास ठेवू नका.
एकूण किती रक्कम परत करायची आहे, हे लेखी स्वरूपात विचारा.
पावतीवर दागिन्यांचे वजन आणि शुद्धता बरोबर आहे का ते तपासा.
लिलावाचे नियम कर्ज घेण्यापूर्वीच वाचा.
तुमच्या मासिक उत्पन्नावर बोजा येणार नाही, एवढीच कर्जाची रक्कम घ्या. दागिने म्हणजे अनेक कुटुंबांची वर्षानुवर्षांची बचत असते. गरजेसाठी ते गहाण ठेवताना, घाईत निर्णय घेण्याऐवजी सर्व शुल्क, नियम आणि अटी तपासूनच निर्णय घ्या.
