Cooking Oil Price : खाद्यतेलाचे दर लिटरमागे 50 रुपयांनी घसरणार, कारण काय?

खाद्यतेलाचे दर का कमी होत आहेत? आयात शुल्कातील कपातीमुळे पामतेल, सोयाबीन आणि सूर्यफूल तेलाच्या किमतींवर काय परिणाम होईल? सणासुदीच्या काळात गृहिणींची किती बचत होणार?

खाद्यतेलाचे दर कमी होणार

खाद्यतेलाचे दर कमी होणार ही बातमी गृहिणींसोबतच छोटे हॉटेल्स आणि खाद्यपदार्थ विक्रेत्यांसाठीही महत्त्वाची आहे. दिवाळीसारख्या सणांच्या काळात पुरी, वडा, भजी, चकली यांसारख्या पदार्थांची मागणी वाढते. केंद्र सरकारने खाद्यतेलावरील आयात शुल्क कमी केल्याने येत्या काळात तेलाचे दर कमी होण्याची शक्यता आहे. सरकारने हे नवीन दर २४ सप्टेंबर २०२६ पासून लागू केले आहेत.

मुख्य कारण काय?

आयात शुल्कातील कपात हे खाद्यतेलाचे दर कमी होण्याचे मुख्य कारण आहे. भारत खाद्यतेलासाठी मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे. पामतेल, सोयाबीन आणि सूर्यफूल तेल परदेशातून मोठ्या प्रमाणात येते. त्यामुळे आयात करणाऱ्या कंपन्यांचा कर कमी झाल्यास त्यांचा खर्चही कमी होईल.

करात कपात

सरकारने क्रूड पामतेल आणि क्रूड सोयाबीन तेलावरील मूळ सीमा शुल्क १० टक्क्यांवरून ५ टक्क्यांपर्यंत कमी केले आहे. सरकारने क्रूड सूर्यफूल तेलावरील कर १० टक्क्यांवरून थेट ० टक्के केला आहे. म्हणजेच आता क्रूड सूर्यफूल तेल आयात करताना कोणताही मूळ सीमा शुल्क भरावा लागणार नाही.

सरकारने रिफाइंड तेलावरील करही कमी केला आहे. रिफाइंड पामतेल आणि सोयाबीन तेलावरील कर ३२.५ टक्क्यांवरून २७.५ टक्के झाला आहे. रिफाइंड सूर्यफूल तेलावरील कर ३२.५ टक्क्यांवरून २२.५ टक्क्यांपर्यंत कमी केला आहे. यामुळे आयातीचा खर्च कमी होण्याची शक्यता आहे.

ग्राहकांना किती फायदा?

ग्राहकांनी एक महत्त्वाची गोष्ट समजून घेतली पाहिजे. लिटरमागे ५० रुपये कमी होतील, ही सध्या निश्चित झालेली किरकोळ किंमत नाही. आयात शुल्क कमी झाल्याने तेलाचा आयात खर्च कमी होऊ शकतो. पण याचा फायदा ग्राहकांना किती मिळेल, हे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील तेलाचे दर, डॉलर-रुपया विनिमय दर, वाहतूक खर्च आणि कंपन्यांचे धोरण यावर अवलंबून असते.

त्यामुळे '५० रुपयांपर्यंत कपात' हा केवळ एक अंदाज आहे. सरकारने लिटरमागे ५० रुपये कमी करण्याची थेट घोषणा केलेली नाही. दुकानांमध्ये प्रत्यक्षात किती दर कमी होतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

सणासुदीला तेलाची मागणी वाढते

सरकारने ही कर कपात ज्या वेळी केली आहे, ती वेळ खूप महत्त्वाची आहे. भारतात सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या काळात सणांमुळे तेलाची मागणी वाढते. घरांमध्ये गोड-तिखट पदार्थ बनवण्यासोबतच हॉटेल्स आणि बेकरीमध्येही तेलाचा वापर वाढतो. सणांच्या आधी तेलाचे दर वाढू नयेत, याची काळजी सरकारने घेतली आहे.

गेल्या वर्षभरात भारतात खाद्यतेलाचे दर लक्षणीयरीत्या वाढले आहेत. सणासुदीच्या काळात मागणी आणखी वाढू शकते, असे ताज्या बातम्या सांगतात. या कर कपातीमुळे वाढत्या किमतींवर नियंत्रण मिळवण्यास मदत होईल.

ग्राहकांची बचत होण्यास मदत होईल

जर किरकोळ बाजारात तेलाचे दर खरोखरच ५० रुपयांनी कमी झाले, तर कुटुंबांची चांगली बचत होईल. महिन्याला २ लिटर तेल वापरणाऱ्या कुटुंबाचे १०० रुपये वाचतील. ३ लिटरवर १५० रुपये, ५ लिटरवर २५० रुपये, ८ लिटरवर ४०० रुपये आणि १० लिटरवर ५०० रुपयांची बचत होईल.

जर एका कुटुंबाने महिन्याला ५ लिटर तेल वापरले, तर त्यांचे २५० रुपये वाचतील. वर्षभर हेच दर राहिल्यास वार्षिक ३,००० रुपयांची बचत होऊ शकते. हा केवळ एक साधा हिशोब आहे; प्रत्यक्ष बचत तुमच्या वापरावर अवलंबून असेल.

हॉटेल्स व्यावसायिकांनाही फायदा होईल

सणासुदीच्या काळात तेलाचा वापर नेहमीपेक्षा जास्त होतो. घरी पुरी, वडा, भजी, चकली बनवण्यासाठी जास्त तेल लागते. उदाहरणार्थ, एरवी ५ लिटर तेल वापरणारे कुटुंब सणांच्या महिन्यात ७ लिटर तेल खरेदी करते. अशा वेळी लिटरमागे ५० रुपये कमी झाल्यास, त्या महिन्यात ३५० रुपयांची बचत होऊ शकते.

छोट्या हॉटेल्स आणि खाद्यपदार्थ विक्रेत्यांनाही या कपातीचा मोठा फायदा होईल. दररोज जास्त तेल वापरणाऱ्या दुकानांचा महिन्याकाठी मोठा खर्च वाचेल. पण इथेही प्रत्यक्ष बचत तेलाच्या खरेदीवर आणि दुकानातील नवीन दरांवर अवलंबून असेल.

एका व्यक्तीसाठी किती तेल?

तामिळनाडूत महिन्याला किती लिटर रिफाइंड तेल वापरले जाते, याची २०२६ सालासाठीची कोणतीही अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध नाही. पण इन्स्टिट्यूट ऑफ इकॉनॉमिक ग्रोथच्या एका अभ्यासानुसार, तामिळनाडूत एका व्यक्तीचा सरासरी मासिक खाद्यतेल वापर १.४८५ लिटर आहे.

शहरी आणि ग्रामीण भागात यात तफावत दिसून येते, असे हा अभ्यास सांगतो. या १.४८५ लिटरच्या जुन्या आकडेवारीनुसार आजच्या लोकसंख्येचा विचार केल्यास, राज्याचा एकूण मासिक खाद्यतेल वापर सुमारे ११ ते १२ कोटी लिटर असू शकतो. पण ही २०२६ ची अधिकृत आकडेवारी नाही, हे लक्षात घ्यायला हवे.

रेशन दुकानांची आकडेवारी महत्त्वाची

तामिळनाडूतील खाद्यतेलाचा वापर समजून घेण्यासाठी रेशन दुकानांची आकडेवारी महत्त्वाची आहे. तामिळनाडू सरकारच्या सिव्हिल सप्लाइज कॉर्पोरेशनच्या माहितीनुसार, सरकार विशेष सार्वजनिक वितरण प्रणालीअंतर्गत शिधापत्रिकाधारकांना पामतेल देते. सध्या सरकार एका शिधापत्रिकेवर महिन्याला १ लिटर पामतेल २५ रुपये दराने देते.

राज्य सरकारच्या माहितीनुसार, सरकार या योजनेसाठी दरवर्षी १५६ लाख लिटर पामतेल खरेदी करते. यावरून तामिळनाडूत सरकारी अनुदानित तेलाची किती मोठी मागणी आहे, हे स्पष्ट होते.

तेलाच्या किमतीतील बदलाचा परिणाम सामान्यांच्या बजेटवर

२०२५ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या तामिळनाडू अन्न विभागाच्या माहितीनुसार, सरकार सार्वजनिक वितरण प्रणालीद्वारे दरमहा सुमारे २०,००० किलोलिटर खाद्यतेल अनुदानित दराने बाजारात आणते. २०,००० किलोलिटर म्हणजे २ कोटी लिटर होय.

तामिळनाडूत सुमारे २.१५ कोटी रेशन कार्ड आहेत. यापैकी ९५-९६ टक्के कार्डधारक दरमहा तेल आणि डाळी खरेदी करतात, असे अधिकृत नोंदी सांगतात. त्यामुळे तेलाच्या किमतीतील बदलाचा परिणाम थेट सामान्य कुटुंबांच्या बजेटवर होतो.

हॉटेलमधील तेलाचे दर कमी होतील हे सांगत येत नाही

खाद्यतेलाचे दर कमी झाल्यास त्याचा परिणाम हॉटेल्स आणि छोट्या खाद्यपदार्थांच्या दुकानांवरही दिसून येईल. एखादे हॉटेल दररोज अनेक लिटर तेल वापरत असेल, तर लिटरमागे काही रुपये कमी झाल्यानेही त्यांच्या मासिक खर्चात मोठी बचत होऊ शकते. यामुळे पुरी, वडा, भजी यांसारख्या पदार्थांचा उत्पादन खर्चही थोडा कमी होऊ शकतो.

पण खाद्यपदार्थांची अंतिम किंमत केवळ तेलावर ठरत नाही. पीठ, डाळी, भाज्या, गॅस, वीज, कामगारांचा पगार आणि भाडे यांसारखे अनेक खर्च त्यात असतात. त्यामुळे तेलाचे दर कमी होताच हॉटेलमधील पदार्थांचे दरही तेवढेच कमी होतील, असे सांगता येत नाही.

भारतीय दुकानात दक कमी होतील?

भारताची खाद्यतेल बाजारपेठ आंतरराष्ट्रीय बाजाराशी जोडलेली आहे. देशाच्या एकूण गरजेपैकी जवळपास दोन तृतीयांश भाग आयातीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे मलेशिया, इंडोनेशियासारख्या देशांतील पामतेलाचे दर, आंतरराष्ट्रीय सोयाबीन तेलाचे दर आणि सूर्यफूल तेलाचा पुरवठा यांचा भारतीय बाजारावर थेट परिणाम होतो.

यासोबतच डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य, वाहतूक खर्च आणि बंदर शुल्क यांचाही यात समावेश असतो. म्हणूनच परदेशात तेलाचे दर कमी झाले तरी, भारतीय दुकानांमध्ये लगेच तेवढेच दर कमी होतील असे नाही.

तेलाची साठवणूक करू नका

तेलाचे दर कमी होतील या अपेक्षेने एकाच वेळी जास्त तेल खरेदी करून साठवण्यापेक्षा, कुटुंबाच्या गरजेनुसार खरेदी करणे सुरक्षित आहे. तेलाचे दर खरोखरच कमी झाल्यानंतर आणि दुकानांमध्ये नवीन दर लागू झाल्यानंतर, विविध ब्रँड्सच्या किमतींची तुलना करून तुम्ही तेल खरेदी करू शकता.

सणांसाठी जास्त तेल खरेदी करणाऱ्या कुटुंबांनी जुन्या आणि नवीन दरांमधील फरक तपासून पाहिल्यास त्यांची किती बचत होत आहे, हे स्पष्ट होईल.

ग्राहकांना किती फायदा मिळतो हे महत्त्वाचं?

केंद्र सरकारच्या या निर्णयाचा मुख्य उद्देश खाद्यतेलाचा आयात खर्च कमी करणे आणि त्याचा फायदा देशांतर्गत बाजारात पोहोचवणे हा आहे. सरकारने क्रूड पामतेल आणि सोयाबीन तेलावरील कर १० टक्क्यांवरून ५ टक्के, तर क्रूड सूर्यफूल तेलावरील कर शून्य केला आहे. सरकारने रिफाइंड पाम आणि सोयाबीन तेलावरील कर ३२.५ टक्क्यांवरून २७.५ टक्के आणि रिफाइंड सूर्यफूल तेलावरील कर २२.५ टक्क्यांपर्यंत कमी केला आहे.

याचा पूर्ण फायदा ग्राहकांना मिळाल्यास सणासुदीच्या काळात मोठी बचत होऊ शकते. लिटरमागे ५० रुपये कमी झाल्यास ५ लिटर वापरणाऱ्या कुटुंबाचे २५० रुपये आणि १० लिटर वापरणाऱ्या कुटुंबाचे ५०० रुपये वाचतील. पण ५० रुपयांची कपात ही निश्चित किरकोळ किंमत नाही; कर कपातीचा फायदा बाजारात किती मिळतो, यावरच खरी बचत अवलंबून असेल.

त्यामुळे 'आता रोज पुरी, वडा खा!' असे म्हणण्याइतपत तेलाचे दर खरोखरच किती कमी होतील, हे येत्या काही दिवसांत दुकानांमधील नवीन दर पाहिल्यानंतरच स्पष्ट होईल. सणासुदीच्या काळात ही दरकपात पूर्णपणे लागू झाल्यास, कुटुंबांच्या बजेटला नक्कीच थोडा दिलासा मिळेल.