भारत सरकार 'भारत GenAI' नावाचा पहिला स्वदेशी, सार्वभौम AI प्लॅटफॉर्म विकसित करत आहे, जो परदेशी प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी करेल. अनेक भारतीय भाषांमध्ये संवाद साधण्यास सक्षम असलेले हे मॉडेल शेती, आरोग्य यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये थेट उपाय पुरवेल.
मुंबई : भारत आता परदेशी कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणालींवर अवलंबून न राहता, स्वदेशी, सुरक्षित आणि भारतीय भाषांवर आधारित AI प्लॅटफॉर्म विकसित करत आहे. या ऐतिहासिक उपक्रमामुळे डिजिटल इंडियाला नवी दिशा मिळणार असून, सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन समस्यांवर तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून थेट उपाय मिळणार आहेत.
28
भारताचे पहिले स्वदेशी सार्वभौम AI मॉडेल
भारत सरकारकडून विकसित करण्यात येणारे ‘भारत GenAI’ हे देशातील पहिले सरकार-नियंत्रित आणि स्वदेशी सार्वभौम कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉडेल असेल. या मजकूर-आधारित AI मॉडेलचे काम या महिन्यात पूर्ण होणार असल्याची माहिती केंद्रीय विज्ञान व तंत्रज्ञान मंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी राज्यसभेत दिली.
38
इंग्रजीपुरते मर्यादित नाही, सर्व भारतीय भाषांत संवाद
डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी स्पष्ट केले की, भारत GenAI ही प्रणाली केवळ इंग्रजी भाषेपुरती मर्यादित न राहता हिंदी, तमिळ, तेलगू, बंगाली, मराठी, उर्दू यांसह देशातील सर्व प्रमुख भारतीय भाषांमध्ये संवाद साधण्यास सक्षम असेल. यासोबतच, ही AI प्रणाली बोलण्याची (Speech) आणि पाहण्याची (Vision) क्षमता असलेली असून, अत्याधुनिक वक्तृत्व आणि दृष्टी तंत्रज्ञानाने सज्ज असेल.
भारत AI मिशनअंतर्गत विकसित होत असलेले भारत GenAI हे देशाचे राष्ट्रीय मूलभूत Large Language Model (LLM) ठरणार आहे. भारतीय समाज, संस्कृती आणि गरजांचा विचार करून याची रचना करण्यात आली आहे. प्रश्नोत्तराच्या तासात माहिती देताना मंत्र्यांनी सांगितले की, 15 भारतीय भाषांमध्ये भाषण आणि दृष्टीशी संबंधित AI क्षमता आधीच विकसित करण्यात आल्या असून, पुढील टप्प्यांत आणखी भाषांचा समावेश केला जाणार आहे.
58
शेती, आरोग्य, आयुर्वेद आणि कायदेशीर मदतीत मोठा फायदा
सरकारच्या माहितीनुसार, भारत GenAI चा वापर केवळ चॅटिंग किंवा माहिती देण्यापुरता मर्यादित राहणार नाही. शेतीतील समस्या, आरोग्य सेवा, आयुर्वेद, कायदेशीर सल्ला अशा महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये याचा थेट वापर होणार असून, त्यामुळे शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांना त्वरित व अचूक मदत मिळू शकणार आहे.
68
IITसह देशभरातील संस्थांचा सहभाग
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पात IIT मुंबई, IIT मद्रास, IIT हैदराबाद, IIT कानपूर, IIT मंडी आणि IIT इंदूर यांसारख्या नामांकित संस्थांचा सहभाग आहे. सरकारने हा उपक्रम संपूर्ण देशाचा संयुक्त प्रकल्प असल्याचे स्पष्ट केले आहे. भारतातील भाषिक व सांस्कृतिक विविधता लक्षात घेऊनच भारत GenAI ची रचना करण्यात आली आहे, असेही मंत्र्यांनी नमूद केले.
78
AI विकासासाठी संगणकीय पाठबळ
सरकारनुसार, भारत GenAI चे तीन मुख्य आधारस्तंभ आहेत – मजकूर, भाषण आणि दृष्टी. देशभरात 25 तंत्रज्ञान नवोन्मेष केंद्रे स्थापन करण्यात आली आहेत. AI विकासासाठी आवश्यक असलेले GPU, सर्व्हर आणि संगणकीय संसाधने अनुदानित दरात उपलब्ध करून देण्याचीही व्यवस्था करण्यात आली आहे.
88
1 लाख कोटींच्या निधीतून तंत्रज्ञानाला चालना
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि नव्या तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी सरकारने 1 लाख कोटी रुपयांचा संशोधन, विकास आणि नाविन्यता निधी जाहीर केला आहे. यामध्ये खाजगी क्षेत्राचाही सहभाग असणार आहे. भारत GenAI ही सरकारी मालकीची सार्वभौम प्रणाली असली तरी ती सामान्य जनता, स्टार्टअप्स आणि संशोधन संस्थांसाठी खुली असेल. डेटा सुरक्षा, वापर आणि किंमत याबाबत स्वतंत्र नियमावली तयार केली जात असल्याची माहितीही देण्यात आली आहे.
