AI and Water: आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा वापर खूप वाढला आहे. अनेकांना वाटते की AI आणि पाण्याचा काहीही संबंध नाही. पण AI चालवण्यासाठी पाण्याची खूप आवश्यकता असते.
अलीकडे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा वापर खूप वाढला आहे. विशेषतः ChatGPT, Gemini सारख्या AI टूल्समुळे सेकंदात विविध प्रकारचे फोटो तयार होत आहेत. आपण फक्त एक छोटासा प्रॉम्प्ट दिला की पुरे.. सुंदर चित्रे डोळ्यासमोर उभी राहतात. पण तुम्हाला माहित आहे का की AI ने असे फोटो तयार करण्यासाठी पाणी पण खर्च होते? होय.. AI फोटो थेट पाण्याने तयार करत नाही. पण त्यामागे काम करणाऱ्या मोठ्या कॉम्प्युटर्समुळे पाण्याचा वापर होतो. या कॉम्प्युटर्स असलेल्या इमारतींना डेटा सेंटर्स म्हणतात. आपण फोटो तयार करण्याची सूचना दिल्यावर या डेटा सेंटर्समधील कॉम्प्युटर्स काम करून चित्र तयार करतात. यावेळी हे कॉम्प्युटर्स जास्त उष्णता सोडतात. त्यांना थंड करण्यासाठी काही डेटा सेंटर्स पाण्याचा वापर करतात.
23
पाण्याचा वापर किती प्रकारे होतो माहित आहे का?
पण AI मुळे पाणी फक्त कॉम्प्युटर्स थंड करण्यासाठीच खर्च होत नाही. AI कॉम्प्युटर्स चालवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात विजेची गरज असते. ही वीज तयार करणाऱ्या काही वीज केंद्रांमध्येही पाण्याचा वापर होतो. इतकेच नाही.. कॉम्प्युटर्समध्ये वापरल्या जाणाऱ्या चिप्स तयार करण्यासाठीही पाणी लागते. अशाप्रकारे तीन मार्गांनी AI मुळे पाण्याचा वापर होतो. पण सर्वच डेटा सेंटर्स एकाच पद्धतीने काम करत नाहीत. काही कॉम्प्युटर्स हवेने थंड करतात. तर काही पाण्याचा पुनर्वापर करणाऱ्या विशेष यंत्रणा वापरतात. त्यामुळे प्रत्येक AI फोटो तयार करण्यासाठी एकाच प्रमाणात पाणी खर्च होते असे म्हणता येणार नाही.
33
किती पाणी खर्च होते?
एक AI फोटो तयार करण्यासाठी किती पाणी खर्च होते यावर अद्याप सर्वांना लागू होईल असा कोणताही अचूक हिशोब नाही. कारण AI टूल, फोटोचा आकार, कॉम्प्युटर्सची क्षमता आणि डेटा सेंटरमध्ये वापरण्यात येणारी कुलिंग पद्धत यानुसार पाण्याचा वापर बदलतो. ऑगस्ट २०२५ मध्ये गुगलने प्रसिद्ध केलेल्या संशोधनानुसार, जेमिनीद्वारे एका साध्या टेक्स्ट प्रश्नासाठी सरासरी ०.२६ मिलीलिटर पाणी खर्च होते. म्हणजे सुमारे पाण्याचे पाच थेंब. पण हा हिशोब फक्त टेक्स्ट प्रश्नापुरता मर्यादित आहे. AI फोटो तयार करण्यासाठीही इतकेच पाणी खर्च होईल असे मानू नये. त्यामुळे AI ने फोटो तयार करणे पूर्णपणे थांबवण्याची गरज नाही. पण वाढत्या AI च्या वापरामुळे पाणी आणि वीज वाचवणाऱ्या तंत्रज्ञानावर कंपन्यांनी भर देण्याची गरज आहे.