भारतात लहान मूल्याच्या नोटांची कमतरता दूर करण्यासाठी केंद्र सरकार नवीन हायब्रीड एटीएम सुरू करण्याची योजना आखत आहे. यामुळे सामान्य नागरिक आणि व्यापाऱ्यांना रोजच्या सुट्ट्या पैशांच्या समस्येवर तोडगा मिळेल.
भारतातील दैनंदिन व्यवहारांमध्ये लहान मूल्याच्या नोटांच्या तुटवड्यामुळे लोकांना खूप त्रास होत आहे. यावर उपाय म्हणून केंद्र सरकारने एक नवीन पाऊल उचलले आहे. १०, २०, ५० रुपयांसारख्या लहान नोटा थेट देणारे नवीन प्रकारचे एटीएम आणि 'हायब्रीड एटीएम' नावाचे नवीन मॉडेल सादर करण्याची योजना आहे.
25
सुट्ट्या नोटांचा तुटवडा
या योजनेचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे, हायब्रीड एटीएम मोठ्या मूल्याच्या नोटांना लहान नोटा आणि नाण्यांमध्ये बदलून देईल. म्हणजेच, नेहमीचे एटीएम आणि कॉइन वेंडिंग मशीन या दोन्ही सुविधा एकाच मशीनमध्ये असतील. यामुळे, ५०० रुपयांसारख्या नोटांचे सुट्टे करण्यासाठी लोकांना बँका किंवा दुकानांमध्ये फिरावे लागणार नाही.
35
मोठ्या नोटा बदलणारे एटीएम
सध्या ही योजना प्रायोगिक तत्त्वावर राबवली जात आहे. मुंबईत लहान नोटा देणाऱ्या नवीन मशीनची चाचणी सुरू असल्याची माहिती सरकारी सूत्रांनी दिली आहे. ही चाचणी यशस्वी झाल्यास, देशातील बस स्थानके, बाजारपेठा, रुग्णालये आणि सरकारी कार्यालयांसारख्या गर्दीच्या ठिकाणी हे एटीएम बसवले जातील.
या प्रयत्नांमागील मुख्य कारण म्हणजे लहान नोटांच्या तुटवड्यामुळे व्यापारी आणि सामान्य लोकांना रोजच्या जीवनात येणाऱ्या अडचणी. विशेषतः, किरकोळ विक्रेत्यांना ५०० रुपयांच्या नोटांचे सुट्टे न मिळाल्याने ग्राहकांशी वाद घालावा लागतो. या नवीन व्यवस्थेमुळे हा त्रास कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
55
एटीएममध्ये नवीन सुविधा
आरबीआयच्या आकडेवारीनुसार, चलनात असलेल्या नोटांमध्ये ५०० रुपयांच्या नोटांचा वाटा संख्येत ४१.२% आणि मूल्यात ८६% आहे. याउलट, लहान नोटा संख्येत जास्त असल्या तरी त्यांचे मूल्य कमी आहे. तज्ज्ञांच्या मते, मशीनसोबतच लहान नोटांची छपाई, वितरण आणि पुनर्चक्रण वाढवल्यास या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा निघू शकतो.
