मानसिक आरोग्य जनजागृतीचा दीप मालवला; डॉ. आनंद नाडकर्णी काळाच्या पडद्याआड

Anand Nadkarni Passed Away : ज्येष्ठ मानसोपचारतज्ज्ञ, लेखक आणि इन्स्टिट्यूट फॉर सायकॉलॉजिकल हेल्थ (IPH) तसेच मुक्तांगण डी-अ‍ॅडिक्शन सेंटरचे संस्थापक विश्वस्त डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे वयाच्या ६८ व्या वर्षी निधन झाले. 

Anand Nadkarni Passed Away : मानसिक आरोग्याच्या विषयाला समाजाच्या मुख्य प्रवाहात आणणारे, संवेदनशील संवादातून हजारो लोकांना मानसिक आधार देणारे ज्येष्ठ मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे निधन झाले आहे. मुंबईतील परळ येथील खासगी रुग्णालयात उपचारादरम्यान शुक्रवार, १५ मे रोजी पहाटे त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने मानसोपचार क्षेत्रासह साहित्य, सामाजिक आणि सांस्कृतिक विश्वात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.

मानसोपचार क्षेत्रात उभारले वेगळे स्थान

डॉ. आनंद नाडकर्णी यांनी वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर मुंबई विद्यापीठातून मानसोपचार विषयात एमडी पदवी संपादन केली. गेली तीन दशके ते मानसिक आरोग्य क्षेत्रात कार्यरत होते. त्यांनी मानसिक आजारांकडे केवळ वैद्यकीय दृष्टीकोनातून नव्हे, तर मानवी भावविश्व समजून घेण्याच्या दृष्टिकोनातून पाहण्याचा प्रयत्न केला. त्यामुळेच त्यांच्या उपचारपद्धतीला संवेदनशीलतेची जोड लाभली होती.

मानसिक आरोग्य सेवांना सामाजिक बांधिलकीची दिशा देत त्यांनी ‘इन्स्टिट्यूट फॉर सायकॉलॉजिकल हेल्थ’ (IPH) आणि ‘मुक्तांगण’सारख्या संस्थांच्या माध्यमातून अनेकांना नवजीवन दिले. व्यसनमुक्ती, नैराश्य, तणाव, कौटुंबिक संघर्ष आणि युवकांच्या मानसिक आरोग्यासारख्या विषयांवर त्यांनी सातत्याने काम केले.

लेखक, वक्ते आणि बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व

डॉ. नाडकर्णी हे केवळ मानसोपचारतज्ज्ञ नव्हते, तर ते एक प्रभावी लेखक, कवी, नाटककार, संगीतप्रेमी आणि चित्रकारही होते. मानसिक आरोग्याविषयीची गुंतागुंत त्यांनी अत्यंत सोप्या भाषेत लोकांपर्यंत पोहोचवली. त्यांच्या पुस्तकांना आणि व्याख्यानांना मोठ्या प्रमाणात प्रतिसाद मिळत असे.

पॉडकास्ट, मुलाखती, सोशल मीडिया आणि विविध सार्वजनिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून त्यांनी मानसिक आरोग्याबाबत समाजात सकारात्मक संवाद निर्माण केला. “मानसिक आजार लपवण्याचा नव्हे, समजून घेण्याचा विषय आहे,” हा त्यांचा दृष्टिकोन अनेकांसाठी प्रेरणादायी ठरला.

मानसिक आरोग्य जनजागृतीसाठी आयुष्य वाहिले

भारतात मानसिक आरोग्याविषयी अजूनही अनेक गैरसमज आणि सामाजिक संकोच आहेत. अशा परिस्थितीत डॉ. आनंद नाडकर्णी यांनी मानसिक आरोग्याविषयी जनजागृती करण्यासाठी आयुष्य समर्पित केले. IPH च्या माध्यमातून त्यांनी शाळा, महाविद्यालये, उद्योगक्षेत्र आणि समाजसंस्थांमध्ये जाऊन मानसिक स्वास्थ्याचा संदेश दिला.

विशेषतः युवकांमधील तणाव, नैराश्य आणि व्यसनाधीनतेच्या समस्यांवर त्यांनी सातत्याने भाष्य केले. मानसिक आरोग्य हा लक्झरीचा नव्हे, तर जीवनाचा मूलभूत भाग आहे, हे त्यांनी प्रभावीपणे समाजासमोर मांडले.

मृत्यूशी झुंज अपुरी

गेल्या काही काळापासून डॉ. नाडकर्णी हे आरोग्याच्या समस्यांशी झुंज देत होते. मुंबईतील परळ परिसरातील खासगी रुग्णालयात त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. मात्र अखेर त्यांची मृत्यूशी सुरू असलेली झुंज अपुरी ठरली. त्यांच्या निधनानंतर विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांनी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून श्रद्धांजली अर्पण केली. लेखिका वीणा गवाणकर, सामाजिक कार्यकर्ते शमशुद्दीन तांबोळी आणि ज्येष्ठ पत्रकार उदय तानपाठक यांच्यासह अनेकांनी त्यांच्या कार्याची आठवण काढत भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली.

समाजमनात कायम राहणारा ठसा

डॉ. आनंद नाडकर्णी यांनी मानसिक आरोग्य या विषयाला माणुसकीची किनार दिली. त्यांनी उपचारांसोबतच संवाद, सहानुभूती आणि विश्वास यांना महत्त्व दिले. त्यामुळेच ते डॉक्टरांपेक्षा अधिक ‘मार्गदर्शक’ म्हणून लोकांच्या मनात घर करून राहिले. त्यांच्या जाण्याने मानसिक आरोग्य क्षेत्रातील एक संवेदनशील, अभ्यासू आणि समाजाभिमुख आवाज कायमचा हरपला आहे. मात्र त्यांनी उभे केलेले कार्य आणि विचारांची परंपरा अनेकांना पुढील काळातही प्रेरणा देत राहील.