हवाई दलाचा पायलट ते पुण्याचा 'किंगमेकर', वाचा सुरेश कलमाडी यांचा वादळी प्रवास

Who was Suresh Kalmadi : ज्येष्ठ नेते सुरेश कलमाडी यांच्या निधनाने पुण्याच्या राजकारणातील एका युगाचा अंत झाला आहे. लढाऊ वैमानिक ते पुण्याचे 'किंगमेकर' आणि क्रीडा संघटक असा त्यांचा प्रवास राहिला.

Who was Suresh Kalmadi : पुण्याच्या राजकारणात गेल्या पाच दशकांपासून एक नाव सातत्याने चर्चेत राहिले, ते म्हणजे सुरेश कलमाडी. आज त्यांच्या निधनाने केवळ एका ज्येष्ठ नेत्याचा अंत झाला नाही, तर पुण्याच्या राजकीय इतिहासातील एका 'कलमाडी युगा'चा पडदा पडला आहे. वैमानिकाचे धाडस, राजकारण्याचं चातुर्य आणि क्रीडा संघटकाची जिद्द अशा तिहेरी भूमिकेतून त्यांनी आपली कारकीर्द घडवली.

रणांगणातून राजकारणापर्यंत

कलमाडी यांचा प्रवास हा एखाद्या चित्रपटाच्या कथेसारखा होता. १९६० मध्ये एनडीए (NDA) मध्ये प्रवेश करून त्यांनी देशसेवेचे व्रत घेतले. १९६५ आणि १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात आकाशातून शत्रूला धूळ चारणारे ते लढाऊ वैमानिक होते. मात्र, ७० च्या दशकात त्यांनी गणवेश उतरवून राजकीय मैदानात उडी घेतली. अल्पावधीतच ते संजय गांधींच्या निकटवर्तीयांपैकी एक बनले आणि पुणे काँग्रेसची सर्व सूत्रे त्यांच्या हाती आली.

पुण्याचे 'कारभारी' आणि किंगमेकर

पुणे शहरावर कलमाडी यांची अशी पकड होती की, 'कलमाडी म्हणजे पुणे आणि पुणे म्हणजे कलमाडी' असे समीकरण बनले होते. १९९८ ची ती राज्यसभा निवडणूक आजही राजकीय विश्लेषकांच्या स्मरणात आहे. अपक्ष म्हणून उभे राहून त्यांनी मोठ्या प्रस्थांना धक्का दिला. याच निवडणुकीनंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठी उलथापालथ झाली, ज्याचे पडसाद राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या स्थापनेपर्यंत उमटले. केंद्रात रेल्वेमंत्री असताना त्यांनी पुण्याच्या रेल्वे प्रश्नांकडे विशेष लक्ष दिले.

खेळ आणि संस्कृतीचा ध्यास

राजकारणापलीकडे कलमाडी यांची ओळख एक क्रीडा प्रेमी आणि सांस्कृतिक पुरस्कर्ता म्हणून होती. 'पुणे फेस्टिव्हल'च्या माध्यमातून त्यांनी पुण्याच्या गणेशोत्सवाला जागतिक स्तरावर नेले. भारतीय ऑलिम्पिक असोसिएशनचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी भारतीय खेळांना ग्लॅमर मिळवून देण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्याच प्रयत्नांमुळे २०१० च्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा भारताला मिळाल्या.

वादळ आणि विजनवास

कारकीर्द शिखरावर असतानाच २०१० च्या राष्ट्रकुल घोटाळ्याच्या आरोपांनी त्यांना घेरले. त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला आणि इथूनच त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीला उतरती कळा लागली. एकेकाळी पुण्याचे 'अनभिषिक्त सम्राट' असलेले कलमाडी गेल्या काही वर्षांपासून एकाकी पडले होते. प्रकृती आणि राजकीय स्थिती या दोन्ही आघाड्यांवर ते संघर्ष करत राहिले.

एक अष्टपैलू वारसा

वाद-विवाद आणि आरोप बाजूला ठेवले, तर पुण्याच्या विकासात कलमाडींचे योगदान नाकारता येणार नाही. लष्करी शिस्त आणि राजकीय महत्त्वाकांक्षा यांचा मेळ त्यांनी आयुष्यभर घातला. आज ते आपल्यात नसले, तरी पुण्याच्या सार्वजनिक जीवनावर त्यांनी उमटवलेला ठसा कायम राहील.

आकाशाचा वेध घेणारा हा 'पायलट' आज कायमचा विसावला आहे. त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली!