शेतकऱ्यांसाठी जलविद्राव्य खते आता स्वस्त आणि भारतातच!

नागपूरमधील एका संशोधन आणि विकास कंपनीने जलविद्राव्य खतांच्या उत्पादनासाठी स्वदेशी तंत्रज्ञान विकसित केले आहे, ज्यामुळे आयातीवरील भारताचे अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होईल. यामुळे शेतकऱ्यांना स्थिर किमतीत खते उपलब्ध होऊन शेती अधिक शाश्वत होईल.

नागपूर (महाराष्ट्र) [भारत], : नागपूरमधील एका संशोधन आणि विकास कंपनीने जलविद्राव्य खतांच्या (WSFs) उत्पादनासाठी स्वदेशी तंत्रज्ञान विकसित केले आहे, ज्यामुळे आयातीवरील भारताचे अवलंबित्व कमी होण्यास मोठी मदत होणार आहे. आर्थिक वर्ष २०२३-२४ मध्ये, देशाने २००० कोटी रुपयांची ३.५ लाख टन WSFs आयात केली, ज्यापैकी जवळपास ९०% परदेशातून, मुख्यतः चीनमधून आली.

फळे आणि भाज्यांसारख्या उच्च-मूल्य पिकांमध्ये WSFs महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात, पोषक तत्वांची कार्यक्षमता आणि पाण्याचे संवर्धन सुधारतात. आतापर्यंत, भारतात कॅल्शियम नायट्रेट, मोनो अमोनियम फॉस्फेट (MAP), MKP, NPKs आणि १३-०-४५ सारख्या प्रमुख WSFs चे स्थानिक उत्पादन नव्हते, ज्यामुळे शेतकरी किमतीतील चढउतार आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्ययांना बळी पडत होते. नवीन तंत्रज्ञान स्थानिक स्तरावर उपलब्ध खनिजांचा वापर करून उत्पादन करण्यास सक्षम करते, जे सरकारच्या 'मेक इन इंडिया' उपक्रमाशी सुसंगत आहे. या प्रकल्पाने 'एस अँड टी-प्रिझम' योजनेअंतर्गत विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग आणि खाण मंत्रालयाकडून पाठिंबा मिळवला आहे, त्याच्या मापनीयतेला आणि दत्तक घेण्यास मदत करत आहे.

या विकासाचा आर्थिक आणि कृषी परिणाम लक्षणीय असण्याची अपेक्षा आहे. WSFs चा स्थिर स्थानिक पुरवठा खर्च स्थिर करण्यास, सरकारच्या खत अनुदानाचा भार कमी करण्यास आणि शेती अधिक लवचिक बनविण्यास मदत करेल. अनुभवजन्य डेटा आधीच WSF दत्तक घेण्याचे फायदे अधोरेखित करतो. केळीच्या शेतीत, WSF वापरामुळे पाण्याचा वापर ३५% कमी झाला आहे आणि प्रति हेक्टर ९८,००० रुपयांपर्यंत नफा वाढला आहे. टोमॅटो उत्पादकांनी पाण्याच्या वापरात ३२% घट आणि प्रति हेक्टर ७७,००० रुपयांपर्यंत नफा मिळवला आहे असे नोंदवले आहे. WSFs चा विश्वासार्ह आणि किफायतशीर प्रवेश या नफ्यांना आणखी मजबूत करू शकतो, शेतीचे उत्पन्न आणि उत्पादकता सुधारू शकतो.

"सॉल्युबल फर्टिलायझर इंडस्ट्री असोसिएशन" (SFIA) चे राष्ट्रीय अध्यक्ष राजीब चक्रवर्ती यांनी हे भारतीय शेतीसाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणून वर्णन केले. "महागड्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करून आणि उच्च-गुणवत्तेच्या खतांचा स्थिर पुरवठा सुनिश्चित करून, आम्ही अधिक शाश्वत शेती परिसंस्था तयार करत आहोत. स्वदेशी WSF उत्पादन कृषी लवचिकता मजबूत करेल आणि दीर्घकालीन अन्न सुरक्षा सुधारेल," ते म्हणाले.

भारताने आर्थिक वर्ष २०२३-२४ मध्ये ११२.६२ दशलक्ष मेट्रिक टन फळे आणि २०४.९६ दशलक्ष मेट्रिक टन भाज्यांचे उत्पादन केले. WSFs वापरणाऱ्या शेतकऱ्यांनी अनुदानित युरिया आणि DAP वरील त्यांचे अवलंबित्व ३०-९०% कमी केले आहे, ज्यामुळे शेती अधिक कार्यक्षम, पिके अवशेषमुक्त आणि पर्यावरणीयदृष्ट्या शाश्वत बनली आहे. तथापि, मर्यादित उपलब्धतेमुळे त्यांना अनेकदा पारंपारिक खतांकडे परत जावे लागले आहे, ज्यामुळे जास्त खर्च आणि असंगत उत्पन्न मिळाले आहे.

स्वदेशी WSFs चे व्यावसायिक उत्पादन सुरू होण्यास तयार असताना, भारत अधिक स्वयंपूर्ण आणि स्थिर खत परिसंस्थेकडे वाटचाल करत आहे. हा विकास केवळ कृषी पुरवठा साखळी मजबूत करत नाही तर शाश्वत शेती पद्धतींना पाठिंबा देताना परकीय चलनात हजारो कोटी रुपये वाचवण्याची क्षमता देखील आहे.