World Trauma Day 2026 : भावनिक आघात तुमच्या हृदयावर आणि पचनसंस्थेवर कसा परिणाम करतात?

भावनिक त्रास फक्त मनावर परिणाम करतो, असा अनेकांचा गैरसमज असतो. पण खरं तर मन आणि शरीर एकमेकांशी जोडलेले आहेत. त्यामुळे मानसिक ताणतणाव अनेकदा शारीरिक आजारांच्या रूपात बाहेर पडतो.

मुंबई : दरवर्षी १७ ऑक्टोबरला 'जागतिक ट्रॉमा दिन' (World Trauma Day) पाळला जातो. मानसिक आघातांचा आपल्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर खूप मोठा परिणाम होत असतो. सततची भीती, असहाय्यपणा आणि वाढतं वजन यांसारख्या समस्यांमागे अनेकदा हाच मानसिक ताण कारणीभूत असतो.

भावनिक त्रास फक्त आपल्या मानसिक स्थितीवर परिणाम करतो, असा एक सर्वसामान्य गैरसमज आहे. पण वास्तवात, मन आणि शरीर यांचा खूप जवळचा संबंध असतो. त्यामुळे मानसिक अडचणी काही वेळा शारीरिक लक्षणांमधूनही दिसून येतात.

मानसिक ताण फक्त भीती किंवा पॅनिक अटॅकच्या रूपातच बाहेर येतो, असं अनेकांना वाटतं. पण तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक वेळी असंच होईल असं नाही.

लहानपणी झालेलं शोषण, आई-वडिलांमधील सततची भांडणं, किशोरवयातील त्रास, कामाच्या ठिकाणचा ताणतणाव आणि वारंवार होणारे सायबर बुलिंग या सगळ्या गोष्टी माणसावर मोठा भावनिक आघात करू शकतात.

दीर्घकाळ टिकणारा मानसिक ताण प्रत्येकावर वेगळ्या पद्धतीने परिणाम करतो. हा परिणाम व्यक्तीचा अनुभव, तिची एकूण प्रकृती आणि ताण किती काळ टिकलाय, यावर अवलंबून असतो. तरीही, सततच्या मानसिक ताणामुळे शारीरिक आजार उद्भवू शकतात आणि आधीच असलेले आजार बरे करणं अधिक कठीण होऊ शकतं.

मानसिक किंवा भावनिक आघातांवर वेळीच योग्य उपचार झाले नाहीत, तर ते शरीरात साठून राहतात. यामुळे पुढे मोठ्या समस्या निर्माण होतात. हा साठलेला ताण शारीरिक आजारांच्या रूपात बाहेर येतो. यामध्ये सतत अंगदुखी, पोटाचे विकार, थकवा, थायरॉईडचे असंतुलन, सांधे आणि हाडांचे दुखणे, तसेच फायब्रोमायल्जिया (fibromyalgia) यांसारख्या आजारांचा समावेश असतो.

दीर्घकाळ टिकणाऱ्या ताणतणावामुळे दिसणारी ही शारीरिक लक्षणं अनेकदा आपल्या लक्षात येत नाहीत. विशेषतः जेव्हा या आजारांमागचं मुख्य कारण 'भावनिक ताण' आहे, हेच आपल्याला समजत नाही.