Sunscreen : महिलांनी रोज सनस्क्रीन लावणं का गरजेचं आहे?

महिलांच्या स्किनकेअर रुटीनमध्ये सनस्क्रीन का असायला हवं? रोज सनस्क्रीन लावण्याचे फायदे, अतिनील किरणांपासून (UV) संरक्षण आणि त्वचेची काळजी घेण्याच्या सोप्या पद्धतींबद्दल सविस्तर जाणून घ्या.

मुंबई : एखादी महिला तिच्या त्वचेसाठी कोणते प्रॉडक्ट्स वापरते, हे फक्त तिच्याकडे असलेल्या क्रीम्सवर अवलंबून नसतं. तिचं वय, त्वचेच्या समस्या, स्किनकेअरबद्दलची तिची माहिती आणि तिची आर्थिक परिस्थिती या सगळ्या गोष्टींचा तिच्या निवडीवर परिणाम होत असतो. क्लिनिकल प्रॅक्टिसमध्ये एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे सनस्क्रीन महत्त्वाचं आहे हे महिलांना माहीत असतं, पण तरीही त्या ते रोज वापरत नाहीत. ही तफावत नक्कीच विचार करण्यासारखी आहे.

यामागचं कारण फार गुंतागुंतीचं नाही. 'उन्हापासून त्वचेचं संरक्षण करणं गरजेचं आहे', असं नुसतं सांगून महिलांच्या रोजच्या सवयी बदलत नाहीत. खऱ्या अर्थाने फरक तेव्हा पडतो, जेव्हा आपण त्यांच्या गरजा समजून घेतो. वाढत्या वयानुसार त्यांच्या त्वचेच्या समस्या आणि रोजच्या जीवनातील वास्तव या गोष्टी त्यांच्या निवडीवर प्रभाव टाकतात.

वयानुसार बदलतात त्वचेच्या समस्या

२२ वर्षांच्या तरुणीला सतावणारी त्वचेची समस्या ४० वर्षांच्या महिलेला असेलच असं नाही. साधारणपणे, तरुण मुलींना त्वचा कोरडी पडणे किंवा खूप तेलकट होणे या समस्यांचा सामना करावा लागतो. पण वयाच्या तिशीनंतर, वाढत्या वयाच्या खुणा (ageing) दिसू लागतात आणि वेळेनुसार त्या अधिक गडद होतात.

याच बदलामुळे सनस्क्रीनबद्दल बोलण्याची पद्धतही बदलायला हवी. तरुण मुलींना तेलकट टी-झोन (T-zone) किंवा कोरड्या त्वचेची चिंता असते, तर तिशी ओलांडलेल्या महिला चेहऱ्यावरील सुरकुत्या आणि पिगमेंटेशनकडे जास्त लक्ष देतात. थोडक्यात सांगायचं तर, प्रत्येक महिलेचं सनस्क्रीन वापरण्याचं कारण वेगळं असतं. अशा वेळी सनस्क्रीनमधील घटक (formulation) महत्त्वाची भूमिका बजावतात. उदाहरणार्थ, सनस्क्रीनमधील 'नियासिनमाइड' (Niacinamide) त्वचेचा रंग एकसमान ठेवण्यास आणि त्वचेचं संरक्षण कवच मजबूत करण्यास मदत करतं. त्यामुळे हे घटक तेलकट त्वचा असलेल्या विशीतील तरुणीसाठी जेवढे फायदेशीर आहेत, तेवढेच पिगमेंटेशनची समस्या असलेल्या चाळिशीतील महिलेसाठीही उपयुक्त ठरतात.

'सगळ्यांसाठी एकच सनस्क्रीन' हा नियम इथे लागू होत नाही. जेव्हा एखाद्या महिलेला जाणवतं की हे सनस्क्रीन तिच्या स्वतःच्या त्वचेच्या समस्येवर काम करतंय, तेव्हा ती ते अधिक आवडीने वापरते. मग ते तिला एखादं ओझं वाटत नाही, तर ती स्वतःहून ते रोजच्या रुटीनमध्ये सामील करते.

जागरूकतेमुळे रोजच्या सवयी बदलू शकतात

इथे जागरूकता खूप महत्त्वाची आहे. फक्त सनस्क्रीन नावाचं प्रॉडक्ट बाजारात आहे हे माहीत असून उपयोग नाही, तर ते कसं वापरायचं हे समजणं गरजेचं आहे. ज्या महिला आपल्या त्वचेची जास्त काळजी घेतात आणि ज्यांना उन्हापासून संरक्षणाबद्दल चांगली माहिती असते, त्या न चुकता रोज सनस्क्रीन लावतात.

यातून योग्य माहितीचं महत्त्व दिसून येतं. पण फक्त सनस्क्रीन आहे हे माहीत असणं पुरेसं नाही. ते आपल्या रोजच्या रुटीनचा भाग का असायला हवं, हे महिलांना समजायला हवं. ही माहिती सनस्क्रीनच्या तंत्रज्ञानापर्यंतही जाते. उदाहरणार्थ, 'एनकॅप्स्युलेटेड सनस्क्रीन टेक्नॉलॉजी'मध्ये (encapsulated sunscreen technology) यूव्ही फिल्टर्स एका संरक्षक कवचात असतात. यामुळे हे सनस्क्रीन त्वचेवर हलकं वाटतं आणि दिवसभर टिकून राहतं. पण तरीही एक मूळ नियम बदलत नाही: जर तुम्ही उन्हात बाहेर असाल, तर दर दोन-तीन तासांनी सनस्क्रीन पुन्हा लावणं आवश्यकच आहे.

स्किनकेअरबद्दलची माहिती तेव्हाच जास्त फायदेशीर ठरते, जेव्हा ती रोजच्या जीवनात सहज वापरता येते. सनस्क्रीनला एखादी वेगळी आणि कटकटीची स्टेप न मानता, जेव्हा महिला ते आपल्या रोजच्या स्किनकेअर रुटीनचा एक नैसर्गिक भाग बनवतात, तेव्हा ते त्यांना जास्तीचं काम वाटत नाही.

शिक्षण आणि आर्थिक स्थितीचाही पडतो प्रभाव

सनस्क्रीनचा वापर हा शिक्षण आणि उत्पन्नावरही अवलंबून असतो, आणि हे अगदी साहजिक आहे. चांगल्या शिक्षणामुळे जागरूकता वाढते. तसेच, एखादं प्रॉडक्ट रोज वापरण्यासाठी खिशाला परवडणारं आहे की नाही, यावरही त्याचा नियमित वापर ठरतो.

त्यामुळे फक्त जागरूकता असून चालणार नाही. ते प्रॉडक्ट सहज उपलब्ध असणं आणि परवडणारं असणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. जर एखादं सनस्क्रीन खूप महाग असेल, तर ते कितीही चांगलं असलं तरी महिला ते रोजच्या सवयीचा भाग बनवू शकणार नाहीत.

स्किनकेअरबद्दल बोलताना या व्यावहारिक गोष्टींचा विचार करणं गरजेचं आहे. योग्य माहितीमुळे महिलांना सनस्क्रीनचं महत्त्व समजतं, पण त्याची उपलब्धता आणि किंमत या दोन गोष्टीच ठरवतात की ती माहिती रोजच्या सवयीत बदलेल की नाही.

सनस्क्रीनला सवय बनवा, पर्याय नको

जास्तीत जास्त महिलांनी रोज सनस्क्रीन वापरावं यासाठी, त्यांच्या प्रत्यक्ष सवयी समजून घेणं गरजेचं आहे. सगळ्या महिलांच्या त्वचेच्या समस्या आणि स्किनकेअरची आवड सारखी नसते. यात वय, जागरूकता, शिक्षण आणि आर्थिक स्थिती या सगळ्याचा वाटा असतो. ज्या महिलांची त्वचा उन्हामुळे किंवा नवीन प्रॉडक्ट्समुळे लगेच रिअॅक्ट करते, त्यांच्यासाठी 'सिका' (Cica) सारखा घटक खूप फायदेशीर ठरू शकतो. हा घटक त्वचेची जळजळ आणि लालसरपणा कमी करण्यासाठी ओळखला जातो. यामुळे रोज सनस्क्रीन लावणं त्यांना सुरक्षित वाटतं.

भविष्यातील सनस्क्रीन किंवा आरोग्य मोहिमांसाठी यात एक महत्त्वाचा धडा आहे: महिलांच्या त्वचेच्या समस्या समजून घेणं हे फक्त अर्धं काम आहे. उरलेलं अर्धं काम म्हणजे त्यांच्या निवडीवर कोणत्या गोष्टींचा प्रभाव पडतो, हे समजून घेणं.

आधीच भरगच्च असलेल्या रुटीनमध्ये आणखी एका गोष्टीची भर घालणं हा यामागचा उद्देश नाही. तर, उन्हापासून संरक्षण करणं हा त्या रुटीनचाच एक भाग वाटायला हवा. जेव्हा जागरूकता, गरज आणि उपलब्धता या तिन्ही गोष्टी एकत्र येतात, तेव्हा महिला कोणताही विचार न करता सहजपणे सनस्क्रीनचा वापर करू लागतात.

सनस्क्रीनचा वापर हा कधीच फक्त जागरूकतेपुरता मर्यादित नव्हता. वय, शिक्षण, उपलब्धता आणि परवडणारी किंमत या सगळ्या गोष्टी ठरवतात की एखादी महिला किती नियमितपणे आपल्या त्वचेची काळजी घेते. हे सगळं समीकरण समजून घेण्यापासूनच खऱ्या बदलाची सुरुवात होते.

- हा लेख इबेरिया फार्मास्युटिकल्सच्या (Iberia Pharmaceuticals) मेडिकल अफेअर्स मॅनेजर डॉ. ज्योती तिवारी यांनी लिहिला आहे.