Teachers' Day 2026 : ५ सप्टेंबरलाच का साजरा करतात शिक्षक दिन? जाणून घ्या यामागचा इतिहास आणि महत्त्व

भारतभर दरवर्षी ५ सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिन साजरा केला जातो. हा दिवस शिक्षकांचा सन्मान करण्यासाठी आणि समाजातील त्यांच्या योगदानाला ओळख देण्यासाठी असतो. ही तारीख भारताचे दुसरे राष्ट्रपती आणि एक आदरणीय शिक्षक डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची जयंती आहे.

मुंबई : संपूर्ण भारतात दरवर्षी ५ सप्टेंबरला शिक्षक दिन मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. आपल्या आयुष्याला योग्य दिशा देणाऱ्या आणि आपलं भविष्य घडवणाऱ्या शिक्षकांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस आहे. या दिवसाला एक विशेष महत्त्व आहे, कारण हा दिवस भारताचे माजी राष्ट्रपती, एक महान विद्वान, तत्त्वज्ञ आणि शिक्षक डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्मदिवस आहे.

५ सप्टेंबरलाच शिक्षक दिन का साजरा केला जातो?

डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्म ५ सप्टेंबर १८८८ रोजी तामिळनाडूतील तिरुत्तनी येथे झाला होता. शिक्षण आणि तत्त्वज्ञानाच्या क्षेत्रात त्यांनी मोठं काम केलं. पुढे ते भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती आणि नंतर दुसरे राष्ट्रपती बनले.

असं सांगितलं जातं की, एकदा त्यांचे काही विद्यार्थी आणि मित्र त्यांचा वाढदिवस साजरा करण्याची परवानगी घेण्यासाठी त्यांच्याकडे गेले. तेव्हा डॉ. राधाकृष्णन म्हणाले, "माझा वाढदिवस वेगळा साजरा करण्याऐवजी, जर ५ सप्टेंबर हा दिवस 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा केला, तर तो माझा खरा गौरव असेल."

त्यांच्या या इच्छेचा मान राखून, १९६२ सालापासून भारतात ५ सप्टेंबर हा दिवस 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा केला जाऊ लागला. विशेष म्हणजे, त्याच वर्षी डॉ. राधाकृष्णन यांनी राष्ट्रपतीपदाची सूत्रं स्वीकारली होती.

कोण होते डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन?

डॉ. राधाकृष्णन हे भारतातील सर्वात प्रभावी विद्वानांपैकी आणि तत्त्वज्ञांपैकी एक होते. त्यांनी अनेक नामांकित शिक्षण संस्थांमध्ये तत्त्वज्ञानाचं शिक्षण दिलं आणि भारतीय तत्त्वज्ञानाला जागतिक पातळीवर एक नवी ओळख निर्माण करून दिली.

शिक्षण आणि ज्ञानाच्या माध्यमातूनच एक मजबूत राष्ट्र तयार होऊ शकतं आणि यात शिक्षकांची भूमिका सर्वात महत्त्वाची असते, असा त्यांचा ठाम विश्वास होता. शिक्षण क्षेत्रातील त्यांच्या अतुलनीय योगदानामुळे त्यांना प्रचंड आदर मिळाला.

१९५४ मध्ये, त्यांना भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान 'भारतरत्न' देऊन गौरवण्यात आलं.

शिक्षक दिनाचं महत्त्व

शिक्षक दिन हा विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षकांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याची एक संधी देतो. या दिवशी विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांना त्यांनी दिलेल्या ज्ञानाबद्दल, मार्गदर्शनाबद्दल आणि पाठिंब्याबद्दल धन्यवाद देतात. देशभरातील शाळा आणि कॉलेजमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, भाषणं, खेळ आणि विशेष उपक्रमांचं आयोजन केलं जातं.

हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, शिक्षकांची भूमिका केवळ अभ्यासक्रमापुरती मर्यादित नसते. ते विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देतात, त्यांच्यात आत्मविश्वास निर्माण करतात आणि शिस्त व मूल्यांची शिकवण देऊन त्यांचं आयुष्य घडवतात.

विशेष म्हणजे, जगभरात 'जागतिक शिक्षक दिन' ५ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो, पण भारतात डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्या स्मरणार्थ ५ सप्टेंबरला शिक्षक दिन साजरा करण्याची एक वेगळी आणि खास परंपरा आहे.