
मुंबई : दिवाळीत फटाके फोडल्याने निर्माण होणारे प्रदूषण केवळ सणाच्या काळातच नाही, तर त्यानंतरही अनेक दिवस लोकांच्या आरोग्यावर परिणाम करते. हे प्रदूषण केवळ तात्पुरते नसते, तर पुढील अनेक दिवस हवेची गुणवत्ता खराब राहते. याचा सर्वात मोठा फटका लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि अस्थमा, क्रॉनिक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह पल्मोनरी डिसीज (COPD) व ब्राँकायटिस सारख्या फुफ्फुसांच्या आजारांनी त्रस्त असलेल्यांना बसतो.
वाढत्या प्रदूषणातील सर्वात मोठी चिंतेची बाब म्हणजे PM2.5 आणि PM10 यांसारख्या सूक्ष्म कणांमध्ये होणारी वाढ. हे कण श्वासोच्छवासाच्या मार्गात खोलवर पोहोचू शकतात आणि PM2.5 च्या बाबतीत, ते फुफ्फुसांच्या अल्व्होलीमध्ये प्रवेश करू शकतात. यामुळे श्वसनमार्गात जळजळ होऊ शकते आणि आधीच असलेल्या श्वसनाच्या समस्या वाढू शकतात. सल्फर डायऑक्साइड आणि नायट्रोजन ऑक्साईड्स यांसारखे वायू देखील श्वसनमार्गात आणखी जळजळ निर्माण करू शकतात.
प्रदूषित हवेच्या संपर्कात आल्यावर खोकला, घशात खवखव, धाप लागणे, छातीत जडपणा, श्वास घेण्यास त्रास, कफ वाढणे, तसेच डोळे आणि नाकात जळजळ होणे ही लक्षणे दिसून येतात. अस्थमाच्या रुग्णांना वारंवार अटॅक येऊ शकतो, तर COPD च्या रुग्णांना श्वास घेण्यास त्रास होणे आणि खोकला वाढणे या समस्या जाणवू शकतात. ज्यांना पूर्वी कोणतीही श्वसनाची समस्या नव्हती, त्यांना देखील दीर्घकाळ प्रदूषणाच्या संपर्कात राहिल्यास श्वास घेण्यास तात्पुरता त्रास होऊ शकतो.
लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांची फुफ्फुसे पूर्णपणे विकसित झालेली नसतात किंवा त्यांची क्षमता कमी असते, त्यामुळे त्यांना प्रदूषणाचा जास्त धोका असतो. घराबाहेर काम करणारे किंवा प्रदूषित भागातून प्रवास करणारे लोक दीर्घकाळ प्रदूषणाच्या संपर्कात येतात.
याचा प्रभाव कमी करण्यासाठी, हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) खराब असेल तेव्हा घराबाहेरचे व्यायाम, सकाळचे चालणे टाळावे. बाहेर जाताना N95 मास्क वापरल्याने प्रदूषणापासून संरक्षण मिळू शकते. तसेच, प्रदूषण जास्त असल्यास खिडक्या बंद ठेवणे, इनडोअर एअर प्युरीफायरचा वापर करणे आणि भरपूर पाणी पिणे फायदेशीर ठरते. अस्थमा आणि COPD च्या रुग्णांनी आपली औषधे नियमित घ्यावीत आणि नेहमी रेस्क्यू इनहेलर सोबत ठेवावे.
सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे खोकला, धाप लागणे, छातीत दुखणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे यांसारख्या लक्षणांकडे कधीही दुर्लक्ष करू नका. लक्षणे वाढल्यास आणि श्वास घेणे कठीण झाल्यास ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. दिवाळीनंतर होणाऱ्या श्वसनाच्या समस्या केवळ हंगामातील बदल मानून सोडून देऊ नका.
डॉ. निर्मला एम. ए, अटेंडिंग कन्सल्टंट - इंटरव्हेंशनल पल्मोनोलॉजी, लंग ट्रान्सप्लांटेशन आणि स्लीप मेडिसिन, KIMS हॉस्पिटल्स, इलेक्ट्रॉनिक सिटी, बंगळुरू