Jaggery Capital Of India : जगातील सर्वात मोठी गुळाची बाजारपेठ, इथून सातासमुद्रापार जाते गोडी!

उत्तर प्रदेशातील मुझफ्फरनगरला भारताची 'गुळाची राजधानी' म्हणतात. इथे जगातील सर्वात मोठी गुळाची बाजारपेठ आहे. 'शुगर बाऊल ऑफ इंडिया' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या शहरात उसाचा रस मोठ्या कढईत उकळून पारंपरिक पद्धतीने गूळ तयार करतात.

गुळाची राजधानी

आजकाल चहापासून ते मिठाईपर्यंत सगळीकडे पांढऱ्या साखरेचा वापर होतो. पण साखर येण्यापूर्वी प्रत्येक भारतीय स्वयंपाकघरात गुळाचाच राजेपणा होता. पूर्वी सर्व पारंपरिक गोड पदार्थ बनवण्यासाठी लोक फक्त गूळच वापरायचे. आजही कामगार मोठ्या लोखंडी कढईत उसाचा रस उकळून पारंपरिक पद्धतीने गूळ बनवतात. भारताची 'गुळाची राजधानी' कोणता जिल्हा आहे आणि त्यात असं काय खास आहे, ते आपण पाहूया.

उत्तर प्रदेशातील मुझफ्फरनगर

उत्तर प्रदेशातील मुझफ्फरनगर शहर भारतीय गूळ व्यवसायाचे मुख्य केंद्र आहे. या शहरात जगातील सर्वात मोठी गुळाची बाजारपेठ भरते. इथले शेतकरी मोठ्या प्रमाणावर उसाची शेती करतात. याच कारणामुळे लोक उत्तर प्रदेशला 'शुगर बाऊल ऑफ इंडिया' असंही म्हणतात.

खास टॅग

सरकारने या शहराची गुळासोबतची ओळख अधिकृतपणे मान्य केली आहे. मुझफ्फरनगरच्या गुळाला २०२३ मध्ये प्रतिष्ठेचा 'जीआय टॅग' मिळाला. उत्तर प्रदेश सरकारने त्यांच्या 'वन डिस्ट्रिक्ट वन प्रॉडक्ट' योजनेतही याचा समावेश केला आहे. मार्च २०२५ मध्ये निर्यातदार ३० मेट्रिक टन जीआय-टॅग असलेला मुझफ्फरनगरचा गूळ बांगलादेशला पाठवणार आहेत.

गुळ कसा तयार केला जातो?

शेतकरी ताजा ऊस तोडून त्याचा रस काढतात. कामगार हा रस गाळून मोठ्या कढईत उकळतात. पाणी पूर्णपणे वाफ होऊन उडून जातं आणि घट्ट पाक शिल्लक राहतो. त्यानंतर गूळ बनवणारे हा पाक थंड करतात आणि गुळाला आकार देण्यासाठी वेगवेगळ्या साच्यांमध्ये ओततात. रिफाइंड साखरेच्या तुलनेत गुळात उसाच्या रसातील सर्व नैसर्गिक खनिजे टिकून राहतात. लोक मिठाई, लोणची आणि पारंपरिक पेये बनवण्यासाठी गुळाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करतात.