
मुंबई : संपूर्ण भारतात कृष्ण जन्माष्टमीचा सण शुक्रवार, ४ सप्टेंबर २०२६ रोजी साजरा केला जाणार आहे. भगवान श्रीकृष्णाचा जन्मोत्सव साजरा करण्यासाठी भक्त उपवास, प्रार्थना, मंदिरात दर्शन, भजन-कीर्तन आणि मध्यरात्री विशेष पूजा करतात.
या उत्सवाची धूम दुसऱ्या दिवशी दहीहंडीने आणखी वाढते, विशेषतः महाराष्ट्रात हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा होतो. चला तर मग, २०२६ च्या जन्माष्टमीबद्दल सर्व काही जाणून घेऊया, ज्यात सणाची तारीख, अष्टमी तिथी, निशिता पूजेचा मुहूर्त आणि दहीहंडीचा उत्सव यांचा समावेश आहे.
दहीहंडी २०२६: कधी आणि कुठे साजरा होणार?
दहीहंडी, ज्याला 'गोपाळकाला' असेही म्हणतात, परंपरेनुसार जन्माष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी साजरी केली जाते. महाराष्ट्रात या सणाची विशेष लोकप्रियता आहे. २०२६ मध्ये, महाराष्ट्रात दहीहंडीचा उत्सव ५ सप्टेंबर रोजी साजरा केला जाणार आहे. गोविंदा पथकं उंच बांधलेली दहीहंडी फोडण्यासाठी स्पर्धा करतात, त्यामुळे रस्त्यांवर आणि सार्वजनिक ठिकाणी संगीत, नाच-गाणी आणि उत्सवी गर्दी पाहायला मिळेल.
यामध्ये सहभागी होणारे तरुण-तरुणी दही, दूध आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थांनी भरलेलं मातीचं मडकं फोडण्यासाठी मानवी मनोरे रचतात.
दहीहंडीमागे दडलेली कथा
ही परंपरा भगवान श्रीकृष्णाच्या बालपणीच्या कथांशी जोडलेली आहे. हिंदू पौराणिक कथेनुसार, श्रीकृष्णाला लोणी खूप आवडत असे आणि तो शेजारच्या घरातून लोणी चोरून खाण्यासाठी ओळखला जात होता. त्याच्यापासून दुधाचे पदार्थ दूर ठेवण्यासाठी, शेजारच्या स्त्रिया मातीची मडकी छताला उंच टांगू लागल्या, असं मानलं जातं. पण कृष्ण आणि त्याचे मित्र एकमेकांच्या पाठीवर चढून मानवी मनोरा तयार करून त्या मडक्यांपर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग शोधून काढायचे. मग ते मडकी फोडून आतलं लोणी मिळवायचे. दहीहंडीचा उत्सव हा कृष्णाच्या बालपणीच्या याच प्रसंगाची आठवण म्हणून साजरा केला जातो.
जन्माष्टमी २०२६ कधी आहे?
हिंदू चंद्र कॅलेंडरनुसार, जन्माष्टमी भाद्रपद महिन्यातील कृष्ण पक्षाच्या आठव्या दिवशी, म्हणजेच अष्टमीला येते. यावर्षी, कृष्ण जन्माष्टमी शुक्रवार, ४ सप्टेंबर रोजी साजरी केली जाईल. हा सण भगवान विष्णूचा आठवा अवतार मानल्या जाणाऱ्या भगवान श्रीकृष्णाचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो. भक्त सामान्यतः दिवसभर उपवास करतात आणि मध्यरात्रीच्या पूजेत आणि उत्सवात सहभागी होतात.
जन्माष्टमी २०२६ अष्टमी तिथी
जन्माष्टमी कधी साजरी करायची हे ठरवण्यासाठी अष्टमी तिथी खूप महत्त्वाची असते. द्रिक पंचांगानुसार, अष्टमी तिथी ४ सप्टेंबर रोजी पहाटे २:२५ वाजता सुरू होईल आणि ५ सप्टेंबर रोजी मध्यरात्री १२:१३ वाजता संपेल.उपवास आणि पूजेचे वेळापत्रक पाळताना भक्त ही तिथी विचारात घेतात.
जन्माष्टमी २०२६ पूजा मुहूर्त
जन्माष्टमीचा सर्वात महत्त्वाचा पूजा विधी म्हणजे निशिता पूजा, जी भगवान श्रीकृष्णाचा जन्म दर्शवण्यासाठी मध्यरात्रीच्या सुमारास केली जाते. द्रिक पंचांगानुसार, ४ सप्टेंबर रोजी निशिता पूजा रात्री ११:५७ वाजता सुरू होईल आणि ५ सप्टेंबर रोजी मध्यरात्री १२:४३ वाजता संपेल. ही वेळ स्थानिक सूर्योदय आणि सूर्यास्तानुसार मोजली जात असल्याने, प्रत्येक शहरात पूजेची नेमकी वेळ थोडी वेगळी असते.
प्रमुख शहरांमधील कृष्ण जन्माष्टमी मुहूर्त
भारतातील काही प्रमुख शहरांमधील निशिता पूजेच्या वेळा खालीलप्रमाणे आहेत:
भक्त जन्माष्टमी कशी साजरी करतात?
जन्माष्टमीच्या दिवशी परंपरेनुसार दिवसभर उपवास, प्रार्थना आणि भक्ती केली जाते. अनेक भक्त मंदिरात जातात, घर सजवतात आणि कृष्णासाठी विशेष नैवेद्य तयार करतात.
मुख्य उत्सव मध्यरात्रीच्या सुमारास होतो, जेव्हा भक्त कृष्णाचा जन्म साजरा करण्यासाठी निशिता पूजा करतात. भजन, भक्तीगीते आणि प्रार्थना हे देखील या उत्सवाचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. अशाप्रकारे, हा सण धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक परंपरा यांना एकत्र आणतो, तर दहीहंडीसारखे उत्सव या सोहळ्याला सार्वजनिक ठिकाणी उत्साही वातावरणात घेऊन जातात.