Screen Time : मुलांचा स्क्रीन टाईम वाढलाय, पण त्यांच्या हाडांचं काय होतंय?

मुलं आजकाल स्मार्टफोन आणि टॅबलेटवर खूप वेळ घालवतात. पण एकाच जागी बसून राहिल्याने आणि मैदानी खेळ कमी झाल्याने त्यांच्या वाढत्या हाडांवर आणि शरीराच्या ठेवणवर वाईट परिणाम होतोय का?

मुंबई : लहान मुलांच्या हाडांचे डॉक्टर आजकाल एक नवीनच गोष्ट पाहत आहेत. अगदी आठ वर्षांची मुलंही मान आखडणे, खांदे झुकणे आणि पाठदुखीच्या तक्रारी घेऊन येत आहेत. हे आजार आधी फक्त ऑफिसमध्ये काम करणाऱ्या मोठ्या माणसांमध्ये दिसायचे. डॉक्टरांनी सांगितलं की, भारतात कोरोना काळात लहान मुलांच्या हाडांच्या आजारांमध्ये तब्बल ५० टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. ऑनलाईन क्लासमुळे चुकीच्या पद्धतीने बसणे आणि मैदानी खेळ पूर्णपणे बंद होणे, ही यामागची मुख्य कारणं होती. आणि विशेष म्हणजे, या सवयी अजूनही पूर्णपणे गेलेल्या नाहीत.

वाढत्या शरीरासोबत नेमकं काय होतंय?

लहान मुलांच्या शरीराचा सांगाडा अजूनही विकसित होत असतो. त्यांच्या हाडांची वाढ आणि पाठीच्या कण्याची ठेवण अजूनही आकार घेत असते. त्यामुळे मोठ्या माणसांच्या तुलनेत चुकीच्या पद्धतीने बसण्याचा त्यांच्यावर लवकर आणि जास्त परिणाम होतो. तासनतास फोन किंवा टॅबलेटमध्ये मान घालून बसल्याने डोकं पुढे झुकण्याची सवय लागते (ज्याला 'टेक नेक' म्हणतात). यामुळे मान आणि छातीचे स्नायू आखडतात, तर पाठ आणि पोटाचे स्नायू कमकुवत होतात. आणि नुसता मोबाईल बाजूला ठेवून हा त्रास लगेच बरा होत नाही.

स्क्रीन टाईममुळे मुलांचा मैदानी खेळ बुडतोय, ही आणखी एक मोठी चिंतेची बाब आहे. पळणे, उड्या मारणे आणि झाडावर चढणे यांसारख्या हालचालींमधूनच हाडं मजबूत होतात. एका स्थानिक अभ्यासानुसार, एक तृतीयांशपेक्षा जास्त मुलं दिवसाचे सात तासांपेक्षा जास्त वेळ स्क्रीनवर घालवतात. आणि यापैकी बहुतांश मुलं अजिबात व्यायाम किंवा मैदानी खेळ खेळत नाहीत. एकाच जागी बसून राहणे आणि हालचाल नसणे, हीच गोष्ट तज्ज्ञांची झोप उडवत आहे.

याकडे दुर्लक्ष का होतं?

हे आजार हळूहळू वाढतात. एखादं मूल कधीच असं म्हणत नाही की "माझी बसण्याची पद्धत चुकीची आहे". त्याऐवजी, अभ्यास झाल्यावर डोकं दुखणे, अंग आखडणे किंवा पाठ दुखणे अशा तक्रारी मुलं करतात. आपण अनेकदा याला नुसता थकवा समजून दुर्लक्ष करतो. पण वेळीच लक्ष दिलं नाही, तर ही चुकीची ठेवण कायमची सवय बनू शकते.

लक्षणं:

• मान, खांदे किंवा पाठीत सतत दुखणे
• वारंवार डोकं दुखणे
• खांदे झुकलेले दिसणे किंवा डोकं सतत पुढे असणे
• हाताला मुंग्या येणे किंवा बधीर होणे
• दुखण्यामुळे झोपमोड होणे किंवा खेळता न येणे

यावर उपाय काय?

यावरचे उपाय अगदी सोपे आहेत. दर ३० ते ४५ मिनिटांनी जागेवरून उठून थोडी हालचाल करा. स्क्रीन नेहमी डोळ्यांच्या रेषेत ठेवा आणि पाठीला आधार देणाऱ्या खुर्चीवर बसा. सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, मुलांसाठी मैदानी खेळाचा वेळ राखून ठेवा, कारण स्क्रीन कधीच खेळाची जागा घेऊ शकत नाही. जर मुलांच्या तक्रारी सतत वाढत असतील, तर वाट न पाहता लगेच डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

हा कोणताही नवीन आजार नाही, तर तासनतास एकाच जागी मान खाली घालून बसल्यामुळे निर्माण झालेला त्रास आहे, जो आपण सहज टाळू शकतो. योग्य पद्धतीने बसण्याची सवय आणि मैदानी खेळ यामुळे आपण मुलांना या कायमस्वरूपी आजारापासून वाचवू शकतो.

- हा लेख डॉ. समर्थ मंजुनाथ (सल्लागार, लहान मुलांचे आणि मोठ्यांचे अस्थिरोग तज्ज्ञ, MBBS, MS Orthopaedics, Fellowship in Paediatric Orthopaedics - RGUHS) यांनी लिहिला आहे.