रात्री खोलीत लाईट लावून झोपल्याने मुलांच्या झोपेवर आणि शरीराच्या सर्काडियन रिदमवर परिणाम होतो का? रक्तदाब, हृदयाचे ठोके आणि हृदयाच्या आरोग्याबद्दल संशोधन काय सांगतं?
ज्या घरात लहान मुलं आहेत, तिथे अनेक पालक रात्री मुलांना भीती वाटू नये म्हणून नाईट लॅम्प किंवा इतर लाईट्स रात्रभर चालू ठेवतात. पण झोपताना खोलीत सतत प्रकाश असण्याने फक्त मुलांच्या झोपेवरच नाही, तर त्यांच्या आरोग्यावरही परिणाम होतो का? हा प्रश्न आता निर्माण झाला आहे. याबद्दल संशोधन काय सांगतं आणि रात्रीच्या प्रकाशाचा हृदयाच्या आरोग्याशी काय संबंध आहे, ते पाहूया.
25
रात्रीचा प्रकाश महत्त्वाचा का?
आपल्या शरीरात एक नैसर्गिक 'जैविक घड्याळ' (Biological Clock) असतं. हे घड्याळ दिवसा आपल्याला जागं ठेवतं आणि रात्री झोपण्यासाठी शरीराला तयार करतं. या २४ तासांच्या चक्राला 'सर्काडियन रिदम' (Circadian Rhythm) म्हणतात. रात्रीच्या वेळी, मेंदूतील पाइनियल ग्रंथी (Pineal gland) 'मेलाटोनिन' (Melatonin) नावाचा हार्मोन तयार करते. हा हार्मोन शरीराला सांगतो की, 'आता आराम करण्याची आणि झोपण्याची वेळ झाली आहे'. पण रात्री जास्त प्रकाश असेल तर ही नैसर्गिक प्रक्रिया बिघडते. झोपेत सतत अडथळा आल्यास शरीराच्या इतर कार्यांवर, विशेषतः रक्तदाब आणि हृदयाच्या ठोक्यांवर परिणाम होऊ शकतो, असं अभ्यास सांगतात. त्यामुळे, रात्री झोपताना अनावश्यक लाईट्स बंद करून खोली शक्य तितकी अंधारी ठेवणं चांगलं. मुलांसाठी नाईट लॅम्प गरजेचा असेल, तर अगदी कमी प्रकाशाचा दिवा वापरावा.
35
हृदयरोगाच्या धोक्याशी काय संबंध?
रात्रीच्या प्रकाशामुळे झोपेवर परिणाम होऊ शकतो. झोपेत सतत अडथळा आल्यास रक्तदाब आणि हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये बदल होऊन कालांतराने हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. पण, 'रात्री खोलीत लाईट लावला तर लगेच हृदयविकार होतो' असं संशोधन सांगत नाही. प्रकाश थेट हृदयरोगाला कारणीभूत ठरतो, असं नाही. तर, रात्रीचा प्रकाश झोपेवर परिणाम करतो आणि त्यामुळे हृदयाच्या आरोग्यावर अप्रत्यक्षपणे परिणाम होऊ शकतो, हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे. म्हणून, झोपताना अनावश्यक लाईट्स बंद करून खोली अंधारी ठेवणं चांगल्या झोपेसाठी आणि आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे.
रात्री झोपताना शक्यतोवर खोलीत अंधार ठेवा. झोपण्याच्या काही वेळ आधी मोबाईल, टॅबलेट, टीव्ही पाहणं टाळा. खिडकीतून जास्त प्रकाश येत असेल, तर जाड पडदे लावा किंवा आय मास्क (Eye Mask) वापरा.
55
चांगली झोप महत्त्वाची
हृदयाचं आरोग्य जपण्यासाठी पुरेशी झोप, नियमित व्यायाम, सकस आहार आणि रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणं महत्त्वाचं आहे. रात्रीच्या वेळी खोलीतील प्रकाश कमी केल्यास चांगली झोप लागण्यास मदत होते.
टीप - हे संशोधन फक्त एक शक्यता दर्शवतं; रात्रीच्या प्रकाशामुळे थेट हृदयविकार होतो, असा याचा अर्थ नाही.
