Parental Depression : पालकांच्या डिप्रेशनचा मुलांवर गंभीर परिणाम, नव्या अभ्यासात धक्कादायक खुलासा

Parental Depression : आई-वडिलांच्या डिप्रेशनचा मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर थेट प्रौढपणीही परिणाम होऊ शकतो. येल युनिव्हर्सिटीच्या एका नवीन अभ्यासात आई आणि वडिलांच्या डिप्रेशनचा मुलांवर कसा आणि कधी परिणाम होतो, यातील महत्त्वाचे फरक समोर आले आहेत.

Parental Depression : येल स्कूल ऑफ मेडिसिनमध्ये झालेल्या एका मोठ्या अभ्यासात असं दिसून आलं आहे की, जर आई-वडिलांना डिप्रेशन असेल, तर त्याचा मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर दूरगामी परिणाम होऊ शकतो, जो त्यांच्या प्रौढपणीही कायम राहतो. 'जामा नेटवर्क ओपन' (JAMA Network Open) मध्ये प्रकाशित झालेल्या या संशोधनात, आई आणि वडील दोघांच्याही डिप्रेशनचा मुलांमध्ये पुढे जाऊन चिंता (anxiety), डिप्रेशन आणि सायकोटिक डिसऑर्डर (psychotic disorders) यांसारख्या समस्यांवर कसा परिणाम होतो, याचा अभ्यास करण्यात आला.

वेळेला आहे खूप महत्त्व

या अभ्यासातील निष्कर्षांनुसार, कोणत्या वेळी पालकांना डिप्रेशन आहे, हे खूप महत्त्वाचं आहे. तज्ज्ञांच्या मते, गर्भधारणेचा काळ हा विशेषतः महत्त्वाचा असतो. जर या काळात आईला जास्त प्रमाणात डिप्रेशन असेल, तर तिच्या मुलाला प्रौढपणी सायकोसिस (psychosis) होण्याचा धोका वाढू शकतो. यामुळेच गर्भधारणेदरम्यान मानसिक आरोग्याची योग्य काळजी आणि आधार देणं किती गरजेचं आहे, हे अधोरेखित होतं.

आई आणि वडिलांच्या डिप्रेशनचा परिणाम वेगळा

अभ्यासात असंही दिसून आलं की आई आणि वडिलांच्या डिप्रेशनचा मुलांवर वेगवेगळ्या प्रकारे परिणाम होतो. आईच्या डिप्रेशनचा संबंध मुलामध्ये डिप्रेशनचा धोका वाढण्याशी जोडला गेला आहे, मग ते गर्भधारणेदरम्यान असो किंवा बालपणात.

दुसरीकडे, वडिलांच्या डिप्रेशनचा परिणाम मुलांवर नंतरच्या काळात, विशेषतः मुलांच्या मध्यम वयानंतर दिसून येतो. या फरकांवरून असं दिसतं की आई आणि वडिलांचं मानसिक आरोग्य वेगवेगळ्या जैविक आणि पर्यावरणीय घटकांमार्फत मुलांवर परिणाम करत असावं.

अभ्यासाची पद्धत

हे निष्कर्ष काढण्यासाठी, रिसर्च टीमने ३० वर्षांच्या कालावधीत ५,००० हून अधिक लोकांच्या डेटाचं विश्लेषण केलं. त्यांनी गर्भधारणेपासून ते मूल २१ वर्षांचं होईपर्यंत पालकांच्या डिप्रेशनचा मागोवा घेतला.

इकॉनॉमेट्रिक्समधून (econometrics) घेतलेल्या प्रगत सांख्यिकीय तंत्रांचा वापर करून, टीमने विकासाचे असे महत्त्वाचे टप्पे ओळखले, जेव्हा मुलं या प्रभावांसाठी सर्वात जास्त असुरक्षित असतात.

काय नवीन समोर आलं?

या अभ्यासाच्या लेखकांच्या मते, पालकांच्या मानसिक आरोग्याचा मुलांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो हे आधीपासूनच माहीत होतं. पण आई आणि वडिलांच्या डिप्रेशनचा मुलांवर कधी आणि कसा परिणाम होतो, यात इतका स्पष्ट फरक असेल याची त्यांना अपेक्षा नव्हती. यावरून असं दिसतं की मानसिक आरोग्याच्या समस्या एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जाण्यासाठी अनेक वेगवेगळ्या प्रक्रिया असू शकतात.

या संशोधनामुळे वेळीच उपाययोजना करण्याचं महत्त्व अधोरेखित झालं आहे. गर्भधारणेदरम्यान पालकांच्या मानसिक आरोग्याला आधार देणं विशेष महत्त्वाचं आहे, पण ही गरज तिथेच संपत नाही. मुलांच्या संपूर्ण विकासादरम्यान पालकांच्या मानसिक आरोग्याकडे सतत लक्ष दिल्यास मुलांच्या भविष्यातील परिणामांमध्ये सुधारणा होऊ शकते.

तज्ज्ञांच्या मते, पालकांच्या मानसिक आरोग्याची काळजी घेतल्यास त्याचा थेट फायदा तर होतोच, पण भविष्यात त्यांच्या मुलांचे मानसिक आरोग्य जपण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावते.