Health Care : मेडिटेशन आणि प्राणायामाने वजन कमी होते का? तज्ज्ञ काय सांगतात जाणून घ्या

Health Care : मेडिटेशन आणि प्राणायाम थेट वजन कमी करत नसले, तरी ताणतणाव कमी करून, मेटाबॉलिझम सुधारून आणि भावनिक खाण्यावर नियंत्रण ठेवून वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करतात.

Health Care : वाढतं वजन ही आजच्या काळातील सर्वात मोठी आरोग्य समस्या बनली आहे. चुकीची जीवनशैली, ताणतणाव, झोपेचा अभाव आणि अनियमित आहार यामुळे वजन झपाट्याने वाढतं. अनेक जण वजन कमी करण्यासाठी जिम, डाएटिंग आणि औषधांचा आधार घेतात. मात्र, अलीकडे **मेडिटेशन (ध्यान) आणि प्राणायाम** याकडे लोकांचा ओढा वाढताना दिसतो आहे. खरंच ध्यान आणि प्राणायामाने वजन कमी होतं का, याबाबत तज्ज्ञ काय सांगतात, ते जाणून घेऊया.

मेडिटेशनचा वजनावर कसा परिणाम होतो?

तज्ज्ञांच्या मते, मेडिटेशन थेट कॅलरीज बर्न करत नाही, पण ते वजन वाढीमागील मुख्य कारण असलेल्या ताणतणावावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करतं. सततचा मानसिक ताण वाढल्यामुळे शरीरात कॉर्टिसोल हार्मोन वाढतो, ज्यामुळे पोटाभोवती चरबी साचते. नियमित मेडिटेशन केल्यास मन शांत राहतं, ताण कमी होतो आणि भावनिक खाणं (Emotional Eating) टाळता येतं. यामुळे हळूहळू वजन नियंत्रणात येण्यास मदत होते.

प्राणायाम आणि मेटाबॉलिझम यांचा संबंध

प्राणायाम हा श्वसनावर आधारित योगप्रकार असून तो शरीरातील मेटाबॉलिझम सुधारण्यास मदत करतो. कपालभाती, भस्त्रिका, अनुलोम-विलोम यांसारख्या प्राणायाम प्रकारांमुळे पचनसंस्था मजबूत होते आणि शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकले जातात. तज्ज्ञांच्या मते, नियमित प्राणायाम केल्यास शरीरातील चरबी कमी होण्यास मदत होते आणि ऊर्जा पातळी वाढते. मात्र, यासाठी सातत्य आणि योग्य पद्धतीने सराव करणे गरजेचे आहे.

फक्त ध्यान-प्राणायाम पुरेसं आहे का?

तज्ज्ञ स्पष्टपणे सांगतात की, फक्त मेडिटेशन आणि प्राणायामावर अवलंबून राहून वजन झपाट्याने कमी होईल, अशी अपेक्षा चुकीची आहे. वजन कमी करण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल आणि पुरेशी झोप यांचाही तितकाच महत्त्वाचा वाटा आहे. मात्र, मेडिटेशन आणि प्राणायाम हे वजन कमी करण्याच्या प्रक्रियेला योग्य दिशा देतात आणि ती दीर्घकाळ टिकवण्यास मदत करतात.

कोणासाठी फायदेशीर आणि कोणाने घ्यावी काळजी?

ताणतणावामुळे वजन वाढत असलेले लोक, हार्मोनल असंतुलन असणारे आणि सतत थकवा जाणवणाऱ्यांसाठी मेडिटेशन आणि प्राणायाम विशेष फायदेशीर ठरू शकतात. मात्र, उच्च रक्तदाब, हृदयविकार किंवा श्वसनाच्या समस्या असणाऱ्यांनी प्राणायाम सुरू करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. योग्य मार्गदर्शनाखाली सराव केल्यास वजन कमी होण्यासोबतच एकूण आरोग्यातही सुधारणा होते.