Gudhi Padwa 2026: गुढीपाडवा हिंदू नववर्षाचा प्रारंभ असून तो ब्रह्मदेवाने सृष्टीची निर्मिती केल्याने, रामाच्या अयोध्या पुनरागमनामुळे, शालिवाहन शकाच्या विजयामुळे साजरा करतात. या दिवशी गुढी उभारण्याच्या शास्त्रोक्त पद्धतीसह कडूनिंबाचे महत्त्व सांगितले.
हिंदू नववर्षाचा श्रीगणेशा! गुढीपाडवा का साजरा करतात?
मुंबई: चैत्र शुद्ध प्रतिपदा म्हणजेच आपला मराठमोळा 'गुढीपाडवा'! हिंदू संस्कृतीतील साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेल्या या सणाने आपल्या नवीन वर्षाची सुरुवात होते. घराघरात उभारली जाणारी उंच गुढी केवळ विजयाचे प्रतीक नाही, तर ती समृद्धी आणि आरोग्याची नांदी आहे. यंदा २०२६ मध्ये गुढीपाडवा साजरा करताना, या सणामागचा नेमका इतिहास आणि शास्त्र काय आहे, हे जाणून घेऊया.
27
१. सृष्टीचा वाढदिवस, ब्रह्मध्वजाची कथा
पौराणिक कथांनुसार, ब्रह्मदेवाने याच दिवशी विश्वाची निर्मिती केली. म्हणूनच या दिवसाला 'सृष्टीचा वाढदिवस' मानले जाते. या दिवशी उभारल्या जाणाऱ्या गुढीला 'ब्रह्मध्वज' असेही म्हणतात, जो विश्वाच्या निर्मितीचा आनंद साजरा करतो.
37
२. प्रभू श्रीरामांचे आगमन आणि विजयाचा उत्सव
भगवान श्रीविष्णूंनी प्रभू रामाचा अवतार घेऊन रावणाचा वध केला आणि याच दिवशी अयोध्येत पुनरागमन केले. प्रभू रामाच्या स्वागतासाठी अयोध्येतील जनतेने घराघरात गुढ्या आणि तोरणे उभारली होती, तीच परंपरा आजही आपण जोपासतो आहोत.
महाराष्ट्राच्या मातीतील पैठणच्या शालिवाहन राजाने क्रूर शक लोकांचा पराभव केला. या ऐतिहासिक विजयाप्रीत्यर्थ चैत्र शुद्ध प्रतिपदेपासून 'शालिवाहन शक' ही कालगणना सुरू झाली. आपल्या पंचांगाची सुरुवात याच दिवसापासून होते.
57
गुढी कशी उभारावी? (शास्त्रोक्त पद्धत)
अभ्यंगस्नान: पहाटे लवकर उठून सुवासिक तेलाने मर्दन करून अभ्यंगस्नान करावे.
गुढीची रचना: एक उंच वेळूची (बांबूची) काठी घेऊन ती स्वच्छ करावी. त्याच्या टोकाला भरजरी रेशमी वस्त्र, कडूनिंबाची डहाळी, फुलांचा हार आणि साखरेच्या गाठी (बत्तासे) बांधावेत. त्यावर चांदीचा किंवा तांब्याचा तांब्या (लोटी) उपडा ठेवावा.
पूजन: दारासमोर सुंदर रांगोळी काढून त्यावर ही गुढी उभारावी आणि तिची मनोभावे पूजा करावी.
67
आरोग्यासाठी कडूनिंबाचा प्रसाद
गुढीपाडव्याला कडूनिंबाची पाने, जिरे, मिरी, हिंग, सैंधव आणि ओवा यांचे मिश्रण करून त्याचे सेवन केले जाते. आयुर्वेद शास्त्रानुसार, चैत्र महिन्याच्या सुरुवातीला कडूनिंबाचे सेवन केल्याने वर्षभर रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते आणि रक्ताभिसरण सुधारते.
77
साडेतीन मुहूर्ताचे महत्त्व
हा दिवस अत्यंत शुभ मानला जात असल्याने नवीन उद्योगाचा प्रारंभ, गृहप्रवेश किंवा सोन्या-चांदीची खरेदी करण्यासाठी हा सर्वोत्तम मुहूर्त आहे. संध्याकाळी सूर्यास्तापूर्वी गुढीला नैवेद्य दाखवून ती सन्मानाने खाली उतरवली जाते.
