
फ्रायडे द १३th (Friday the 13th) हा दिवस फार पूर्वीपासून दुर्दैव, विचित्र घटना आणि भितीदायक समजुतींशी जोडला गेला आहे. या आठवड्यात, १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी शुक्रवार येत आहे! हा भीतीदायक दिवस परत आल्यामुळे लोक काहीही नवीन प्लॅन्स बनवताना, प्रवास करताना किंवा नवीन काम सुरू करण्यापूर्वी दोनदा विचार करतील.
काही लोकांना १३ या आकड्याची भीती वाटते, तर काही जण मानतात की १३ तारखेचा शुक्रवार आणखी जास्त दुर्दैवी असतो. पण या समजुती आल्या कुठून? नॉर्स मायथोलॉजी, लास्ट सपर आणि नाईट्स टेम्पलर या योद्ध्यांच्या अटकेपर्यंत अनेक गोष्टी या तारखेच्या कुप्रसिद्धीला कारणीभूत मानल्या जातात.
फ्रायडे द १३th हा मुळातच अशुभ असल्याचा कोणताही पुरावा नसला, तरी या पाच सामान्य समजुती आणि अंधश्रद्धा जगभरातील लोकांना आजही भुरळ पाडतात.
१३ या आकड्याशी संबंधित सर्वात सामान्य अंधश्रद्धा बायबलमधील 'लास्ट सपर' या कथेशी जोडलेली आहे. ख्रिश्चन आख्यायिकेनुसार, येशू ख्रिस्ताने आपल्या १२ प्रेषितांसोबत जेवण केले होते, म्हणजे टेबलवर एकूण १३ लोक होते.
ज्युडास इस्कारियोट, ज्याने नंतर येशूचा विश्वासघात केला, त्याला अनेकदा १३ वा पाहुणा मानले जाते. कालांतराने या कथेमुळे अशी समज निर्माण झाली की जेवणाच्या टेबलवर १३ लोक असणे संकटाला आमंत्रण देऊ शकते. ही अंधश्रद्धा इतकी लोकप्रिय झाली की काही लोक अगदी १३ पाहुण्यांना जेवणासाठी बोलावणे टाळतात.
एका लोकप्रिय ऐतिहासिक कथेनुसार फ्रायडे द १३th फ्रान्समधील नाईट्स टेम्पलरच्या अटकेशी जोडला गेला आहे. शुक्रवार, १३ ऑक्टोबर १३०७ रोजी राजा फिलिप चौथा याने या शक्तिशाली धार्मिक आणि लष्करी गटाच्या शेकडो सदस्यांना अटक करण्याचे आदेश दिले.
अनेकांना तुरुंगात डांबण्यात आले, छळ करण्यात आला आणि नंतर फाशी देण्यात आली. काही जणांचा असा दावा आहे की या दुःखद ऐतिहासिक घटनेमुळे या तारखेला दुर्दैवी मानले जाऊ लागले. मात्र, नाईट्स टेम्पलरच्या अटकेमुळेच हा गैरसमज पसरला याचा कोणताही ठोस पुरावा नसल्याचे इतिहासकार सांगतात. तरीही नंतरच्या कथांमध्ये हा संबंध खूप लोकप्रिय झाला.
अंधश्रद्धा मानणाऱ्या लोकांसाठी फ्रायडे द १३th हा काहीही नवीन किंवा मोठे सुरू करण्यासाठी चांगला दिवस नाही. काही लोक लग्न करणे, कॉन्ट्रॅक्ट्स साईन करणे, घर खरेदी करणे, प्रवास करणे किंवा नवीन करिअर सुरू करणे पुढे ढकलतात कारण त्यांना वाटते की या तारखेमुळे अनपेक्षित अडचणी येऊ शकतात. इतर लोक महत्त्वाचे निर्णय पुढे ढकलतात किंवा मोठी खरेदी करणे पूर्णपणे टाळतात.
पाश्चात्य संस्कृतीत शुक्रवार आणि १३ हा आकडा दुर्दैवाशी जोडला गेल्यामुळे या समजुती निर्माण झाल्या आहेत. मात्र, या दिवशी सामान्य कामे केल्याने काहीतरी वाईट घडण्याची शक्यता वाढते, याचा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही.
१३ या आकड्याची भीती केवळ शुक्रवारपुरती मर्यादित नाही. याचा परिणाम अनेक ठिकाणी वास्तुकला, हॉटेल्स आणि दैनंदिन नंबरिंग सिस्टीमवर झाला आहे. काही हॉटेल्स, अपार्टमेंट्स आणि व्यावसायिक इमारतींमध्ये १३ वा मजला टाळण्यासाठी १२ व्या मजल्यानंतर थेट १४ वा मजला लिहितात किंवा वेगळी नंबरिंग सिस्टीम वापरतात.
तसेच, काही इमारतींमध्ये रूम नंबर १३ नसतो. ही वागणूक बऱ्याचदा ट्रिस्कायडेकाफोबिया (१३ आकड्याची भीती) शी संबंधित असते. विशेष म्हणजे, ही अंधश्रद्धा सर्वत्र सारखी नाही. इटलीमध्ये १७ तारखेचा शुक्रवार अशुभ मानला जातो, तर काही स्पॅनिश भाषिक देशांमध्ये १३ तारखेच्या मंगळवाराशी असेच संबंध जोडले जातात.
आणखी एक सामान्य सिद्धांत नॉर्स मायथोलॉजीवर आधारित आहे, विशेषतः वलहाला (Valhalla) मध्ये देवांच्या मेजवानीच्या कथेशी संबंधित. परंपरेनुसार, १२ देव जेवणासाठी जमले होते, तेव्हा लोकी हा खोडकर देव १३ वा न बोलावलेला पाहुणा म्हणून तिथे आला. त्याच्या उपस्थितीमुळे घटनांची अशी साखळी सुरू झाली ज्याचा शेवट बाल्डर या लाडक्या देवाच्या मृत्यूने झाला.
१३ हा आकडा संकटाशी का जोडला गेला याचे स्पष्टीकरण म्हणून ही कथा अनेकदा सांगितली जाते. मात्र, फ्रायडे द १३th च्या अंधश्रद्धेचा हाच एकमेव स्रोत असल्याचे इतिहासकारांनी सिद्ध केलेले नाही.
फ्रायडे द १३th रोजी प्रवास केल्याने दुर्दैव येते ही एक व्यापक अंधश्रद्धा आहे. काही लोक या दिवशी फ्लाईट्स बुक करणे, रोड ट्रिप्स सुरू करणे किंवा लांबचा प्रवास करणे टाळतात कारण त्यांना वाटते की अपघात आणि अनपेक्षित समस्या येण्याची शक्यता जास्त असते. मात्र, या तारखेमुळे प्रवासातील धोके वाढतात याचा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही.
आणखी एक लोकप्रिय अंधश्रद्धा जोडप्यांना फ्रायडे द १३th रोजी लग्न न करण्याचा सल्ला देते. या समजुतीनुसार, या कथित अशुभ तारखेला लग्न केल्यास संकटे, नातेसंबंधात समस्या किंवा दुःखी वैवाहिक जीवन येऊ शकते. काही जोडपे तर या दिवशी साखरपुडा आणि इतर महत्त्वाचे कार्यक्रम आखणेही टाळतात.