
सकाळी उठल्यावर गरमागरम चहा किंवा कॉफी पिण्याची अनेकांना सवय असते. ऑफिस, कॉलेज किंवा प्रवासात गरम पेय नेण्यासाठी स्टीलचा फ्लास्क खूप उपयोगी पडतो. पण, सतत चहा-कॉफी ठेवल्याने फ्लास्कच्या आत तपकिरी रंगाचे डाग पडतात. नुसत्या पाण्याने धुतल्यास हे डाग पूर्णपणे जात नाहीत. अनेकदा तळाशी आणि कोपऱ्यात डाग साचून आतून दुर्गंधी येऊ लागते.
यासाठी खास क्लीनर आणण्याची गरज नाही! तुमच्या स्वयंपाकघरातील बेकिंग सोडा वापरून तुम्ही हे डाग सहज काढू शकता. योग्य पद्धतीने वापर केल्यास फ्लास्कच्या आतील डाग निघून जातील आणि दुर्गंधीही कमी होईल.
चहा आणि कॉफीमध्ये नैसर्गिकरित्या पॉलिफेनॉलसारखी संयुगे असतात. विशेषतः चहामध्ये आढळणारे टॅनिन हे भांडीच्या पृष्ठभागावर चिकटून राहते आणि कालांतराने त्याचे तपकिरी किंवा गडद रंगाचे डाग पडतात.
प्रत्येक वेळी चहा प्यायल्यानंतर फ्लास्क नीट न धुणे, चहा जास्त वेळ आत ठेवणे किंवा ओले असतानाच झाकण लावणे यामुळे हे डाग काढणे कठीण होते.
याशिवाय, फक्त फ्लास्कच्या आतला भाग स्वच्छ करून झाकण, रबरी रिंग आणि पिण्याचे टोक तसेच सोडल्यास तिथेही चहाचे अवशेष साचतात. यामुळे दुर्गंधी येण्याची शक्यता वाढते.
सोडियम बायकार्बोनेट म्हणजेच बेकिंग सोडा हा घरगुती आणि स्वयंपाकात वापरला जाणारा एक पदार्थ आहे. तो सौम्य अल्कधर्मी (alkaline) असतो. पाण्यात मिसळून वापरल्यास तो काही प्रकारचे घाण आणि डाग सैल करण्यास मदत करतो.
तसेच, त्याच्या सौम्य घर्षण क्षमतेमुळे मऊ कापड किंवा योग्य ब्रशने घासल्यास साचलेली घाण सहज निघते.
मात्र, खूप जुने डाग एकाच वेळी पूर्णपणे निघतील असे नाही. डागांचे स्वरूप, फ्लास्कची डिझाईन आणि आतील पृष्ठभाग यावर त्याचा परिणाम अवलंबून असतो.
ही पद्धत वापरण्यासाठी जास्त वस्तूंची गरज नाही. घरात सहज मिळणाऱ्या काही गोष्टी पुरेशा आहेत.
• बेकिंग सोडा – १ ते २ चमचे
• कोमट पाणी – गरजेनुसार
• मऊ बॉटल ब्रश
• डिशवॉशिंग लिक्विड – थोडेसे
• स्वच्छ पाणी – धुण्यासाठी
महत्त्वाची टीप: बेकिंग सोडा वापरताना त्यात इतर कोणतीही रसायने मिसळण्याची गरज नाही. विशेषतः ब्लीच किंवा टॉयलेट क्लीनरसारखे कडक पदार्थ फ्लास्कमध्ये कधीही वापरू नका.
फ्लास्क तयार करा
सर्वात आधी फ्लास्कमधील उरलेला चहा किंवा कॉफी पूर्णपणे फेकून द्या. त्यानंतर साध्या पाण्याने एकदा नीट विसळून घ्या.
शक्य असल्यास फ्लास्कचे झाकण आणि रबरी रिंग वेगळी करून स्वच्छ करण्यासाठी तयार ठेवा.
बेकिंग सोडा टाका
फ्लास्कच्या आकारानुसार आत एक किंवा दोन चमचे बेकिंग सोडा टाका.
लहान फ्लास्कसाठी एक चमचा पुरेसा आहे, तर मोठ्यासाठी दोन चमचे वापरू शकता. जास्त सोडा टाकल्याने डाग लवकर निघतील असे नाही.
कोमट पाणी ओता
बेकिंग सोडा टाकलेल्या फ्लास्कमध्ये कोमट पाणी ओता. पाणी खूप गरम नसावे.
फ्लास्कच्या कंपनीने दिलेल्या सूचनेनुसार पाण्याचे तापमान असावे. विशेषतः उकळते पाणी ओतण्यापूर्वी ते फ्लास्कसाठी सुरक्षित आहे का याची खात्री करा.
थोडा वेळ भिजत ठेवा
बेकिंग सोडा आणि पाण्याचे मिश्रण १५ ते ३० मिनिटे फ्लास्कमध्ये तसेच राहू द्या.
या वेळेत साचलेले डाग सैल होतील. डाग जास्त असल्यास तुम्ही हीच पद्धत पुन्हा वापरू शकता.
लक्षात ठेवा: क्लिनिंग मिश्रण आत असताना फ्लास्कचे झाकण घट्ट लावू नका. यामुळे आत दाब निर्माण होण्याचा धोका असतो.
मऊ ब्रशने स्वच्छ करा
भिजवल्यानंतर मऊ बॉटल ब्रशने फ्लास्कच्या आतून हलक्या हाताने घासा.
तळाशी आणि चहाचे डाग असलेल्या भागांवर जास्त लक्ष द्या. पण, धातूची घासणी किंवा धारदार वस्तू वापरू नका. यामुळे फ्लास्क खराब होऊ शकतो.
नीट विसळून घ्या
डाग सैल झाल्यावर फ्लास्क स्वच्छ पाण्याने अनेकदा विसळून घ्या. आत बेकिंग सोड्याचा अंश राहणार नाही याची काळजी घ्या.
गरज वाटल्यास थोडे डिशवॉशिंग लिक्विड वापरून पुन्हा धुवा. शेवटी साबण किंवा सोड्याचा अंश राहणार नाही असे स्वच्छ धुणे महत्त्वाचे आहे.
पूर्णपणे सुकू द्या
फ्लास्क धुतल्यानंतर त्याचे झाकण उघडे ठेवून तो सुकू द्या. झाकण आणि रबरी रिंगसारखे वेगळे केलेले भागही नीट सुकवा.
आत ओलावा न राहिल्यास दुर्गंधी कमी होईल. फ्लास्क पूर्णपणे सुकल्यानंतरच त्याचे झाकण लावा.
काही फ्लास्कमध्ये खूप दिवसांपासून साचलेले डाग साध्या धुण्याने लगेच जात नाहीत. अशा वेळी बेकिंग सोडा आणि कोमट पाण्याच्या मिश्रणात थोडा जास्त वेळ भिजत ठेवून मऊ ब्रशने पुन्हा घासा.
गरज वाटल्यास हीच पद्धत तुम्ही दुसऱ्यांदा वापरू शकता. पण, डाग काढण्यासाठी खूप जोराने घासणे किंवा कडक रसायने वापरणे टाळा.
तरीही डाग जात नसतील, तर फ्लास्कच्या कंपनीने दिलेल्या क्लिनिंग सूचनांचे पालन करा.
अनेकदा फ्लास्क आतून स्वच्छ दिसत असला तरी झाकण उघडल्यावर घाण वास येतो. याचे कारण झाकणाच्या आत, रबरी रिंग किंवा पिण्याच्या टोकावर साचलेले पेयांचे अवशेष असू शकतात.
हे टाळण्यासाठी खालील सवयी पाळा:
• प्रत्येक वापरानंतर फ्लास्क लगेच विसळून घ्या.
• चहा किंवा कॉफी जास्त वेळ फ्लास्कमध्ये ठेवू नका.
• झाकण आणि रबरी रिंग कंपनीच्या सूचनेनुसार वेगळी करून स्वच्छ करा.
• धुतल्यानंतर फ्लास्क उघडा ठेवून पूर्णपणे सुकू द्या.
• तरीही दुर्गंधी येत असल्यास रबरी भागांचे काही नुकसान झाले आहे का ते तपासा.
१. धातूची घासणी वापरणे: स्टीलचा फ्लास्क आहे म्हणून तो धातूच्या घासणीने घासू नका, यामुळे आतून ओरखडे पडू शकतात.
२. कडक रसायने वापरणे: ब्लीच किंवा इंडस्ट्रियल क्लीनरसारखी कडक रसायने खाण्यापिण्याच्या वस्तूंसाठी वापरल्या जाणाऱ्या फ्लास्कमध्ये वापरू नका.
३. बेकिंग सोडा आणि व्हिनेगर एकत्र वापरणे: हे दोन्ही एकत्र केल्यास फेस येतो, पण ते एकमेकांचा प्रभाव नष्ट करतात. त्यामुळे गरजेनुसार फक्त बेकिंग सोडा वापरणे सोपे आहे. व्हिनेगर वापरायचे असल्यास कंपनीच्या सूचना पाळा.
४. धुतल्याबरोबर लगेच झाकण लावणे: आत ओलावा असताना झाकण लावल्यास दुर्गंधी येऊ शकते. त्यामुळे पूर्णपणे सुकल्यानंतरच झाकण लावा.
५. क्लिनिंग मिश्रण खूप वेळ आत ठेवणे: जास्त वेळ भिजवल्यानेच चांगला रिझल्ट मिळेल असे नाही. १५ ते ३० मिनिटे भिजवणे पुरेसे असते.
फ्लास्कमध्ये डाग पडल्यानंतर स्वच्छ करण्यापेक्षा ते पडू न देणे जास्त सोपे आहे.
• चहा किंवा कॉफी प्यायल्यानंतर शक्य तितक्या लवकर फ्लास्क धुवून घ्या.
• रोजच्या स्वच्छतेसाठी कोमट पाणी आणि मऊ डिशवॉशिंग लिक्विड वापरा.
• फ्लास्कच्या तळापर्यंत पोहोचेल असा योग्य आकाराचा बॉटल ब्रश निवडा.
• झाकणातील छोट्या खाचा आणि रबरी रिंग काळजीपूर्वक स्वच्छ करा.
• फ्लास्कच्या आत ओरखडे किंवा गंज दिसल्यास त्याचा वापर थांबवा आणि कंपनीचा सल्ला घ्या.
• स्वच्छ करण्यापूर्वी नेहमी कंपनीची माहितीपुस्तिका वाचा. काही मॉडेल्सच्या झाकणांसाठी किंवा भागांसाठी विशिष्ट नियम असू शकतात.