दरवर्षी २१ सप्टेंबरला 'जागतिक अल्झायमर दिन' (World Alzheimer's Day) पाळला जातो. अल्झायमर आणि डिमेंशिया या आजारांबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
मुंबई : दरवर्षी २१ सप्टेंबरला 'जागतिक अल्झायमर दिन' पाळला जातो. अल्झायमर आणि डिमेंशियाबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता वाढवणे हा यामागचा उद्देश आहे. अल्झायमर हा मेंदूचा आजार आहे. हा आजार माणसाची स्मरणशक्ती, विचार करण्याची क्षमता आणि साधी कामे करण्याची ताकद हळूहळू नष्ट करतो. डिमेंशियाच्या एकूण रुग्णांपैकी ६० ते ८० टक्के रुग्ण हे अल्झायमरचे असतात.
29
मेंदूच्या पेशी नष्ट होतात आणि मेंदू आकुंचन पावतो
अल्झायमरमध्ये मेंदूत अमायलॉइड प्लेक्स (amyloid plaques) आणि न्यूरोफिब्रिलरी टँगल्स (neurofibrillary tangles) या स्वरूपात प्रथिने साचायला लागतात. ही एक जैविक प्रक्रिया आहे. यामुळे कालांतराने मेंदूतील पेशी नष्ट होतात आणि मेंदूचा आकार लहान होऊ लागतो.
39
डिमेंशियाचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे अल्झायमर
अमेरिकेत ६५ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचे सुमारे ६.९ दशलक्ष लोक अल्झायमरने ग्रस्त आहेत. यापैकी ७० टक्क्यांहून अधिक रुग्ण हे ७५ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचे आहेत. जगभरात ५५ दशलक्षाहून अधिक लोकांना डिमेंशिया आहे. यापैकी ६० ते ७० टक्के लोकांना अल्झायमर असल्याचे आकडेवारी सांगते.
नुकत्याच घडलेल्या घटना किंवा झालेले बोलणे विसरणे, हे अल्झायमरचे सुरुवातीचे लक्षण आहे. कालांतराने हा आजार गंभीर रूप घेतो आणि रुग्णाची स्मरणशक्ती पूर्णपणे जाते. यामुळे दैनंदिन कामे करणे कठीण होते. आजार बळावल्यावर मेंदूचे कार्य बिघडते. यामुळे डिहायड्रेशन, कुपोषण किंवा संसर्ग होऊ शकतो. या गुंतागुंतीमुळे रुग्णाचा मृत्यूही होऊ शकतो.
59
नावे विसरणे आणि मौल्यवान वस्तू हरवणे
एखाद्याचे नाव किंवा एखादे वाक्य बोलताना अडचण येणे, नवीन लोकांना भेटल्यावर त्यांची नावे लक्षात न राहणे, ही अल्झायमरची प्रमुख लक्षणे आहेत. याशिवाय कामाच्या ठिकाणी दिलेले काम पूर्ण करताना अडचणी येणे आणि मौल्यवान वस्तू हरवणे किंवा चुकीच्या जागी ठेवणे, हे देखील या आजाराचे संकेत आहेत.
69
लक्ष केंद्रित करण्यात आणि नवीन माहिती लक्षात ठेवण्यात अडचण
अनेकदा मोठ्या माणसांना गोष्टी अचूकपणे लक्षात ठेवणे, कामाचे नियोजन करणे आणि वेळेवर काम पूर्ण करणे कठीण जाते. हे देखील विस्मृतीच्या आजाराचे लक्षण आहे. मन सतत अस्वस्थ राहिल्यामुळे कामावर लक्ष केंद्रित करता येत नाही. तसेच नवीन माहिती लक्षात ठेवण्यात अडचण येणे, हे आणखी एक महत्त्वाचे लक्षण आहे.
79
शाळा आणि कॉलेजचे नाव न आठवणे
जुन्या घटना किंवा एखाद्या व्यक्तीबद्दलची माहिती विसरणे, स्वतःचा पत्ता किंवा फोन नंबर लक्षात न राहणे, आपण कोणत्या शाळेत किंवा कॉलेजमध्ये गेलो होतो हे न आठवणे, ही सर्व विस्मृतीच्या आजाराची लक्षणे आहेत. यासोबतच व्यक्तीच्या स्वभावात बदल होणे आणि आपली फसवणूक होत असल्याचा संशय येणे, हे देखील तज्ज्ञांच्या मते अल्झायमरचे संकेत आहेत.
89
संवादात भाग घेता न येणे आणि हालचालींवर नियंत्रण नसणे
अल्झायमरच्या शेवटच्या टप्प्यात रुग्ण आजूबाजूच्या परिस्थितीवर प्रतिक्रिया देण्याची क्षमता गमावून बसतो. त्यांना संवादात भाग घेता येत नाही किंवा स्वतःच्या हालचालींवर नियंत्रण ठेवता येत नाही. वाढते वय हा या आजाराचा सर्वात मोठा धोका आहे. अल्झायमरचे निदान झालेल्या बहुतांश रुग्णांचे वय ६५ वर्षांपेक्षा जास्त असते.
99
शब्द उच्चारताना किंवा बोलताना चुका होणे
आपला मेंदू हा मज्जापेशी म्हणजेच न्यूरॉन्सने बनलेला एक अतिशय गुंतागुंतीचा अवयव आहे. अल्झायमर झालेल्या रुग्णांमध्ये या मज्जापेशींचे नुकसान होते आणि त्या नष्ट होऊ लागतात. याचा थेट परिणाम रुग्णाच्या मेंदूच्या आरोग्यावर आणि त्याच्या दैनंदिन जीवनावर होतो.
