Food Safety : एक्स्पायरी डेट आणि बेस्ट बिफोर... या दोन्हीत काय फरक आहे, कधी विचार केलाय का?

Food Safety: आपण नेहमी विकत घेत असलेल्या अन्नपदार्थांच्या पॅकेट्सवर एक्स्पायरी डेट (Expiry Date) आणि बेस्ट बिफोर (Best Before) असे दोन शब्द पाहतो. पण, अनेकांना या दोन्हींमधला फरक माहीत नसतो. जाणून घेऊया या दोन्हींमध्ये नक्की काय फरक आहे.

एक्स्पायरी डेट म्हणजे काय?

एक्स्पायरी डेट म्हणजे उत्पादकाने ती वस्तू वापरण्याची सांगितलेली शेवटची तारीख. या तारखेनंतर ती वस्तू वापरू नये. विशेषतः औषधे, लहान मुलांसाठीचे इन्फंट फॉर्म्युला आणि काही दुग्धजन्य पदार्थांवर ही तारीख छापलेली असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या औषधाची एक्स्पायरी डेट १५ नोव्हेंबर असेल, तर त्या तारखेनंतर ते वापरू नये. कारण मुदत संपल्यानंतर काही औषधांमधील औषधी गुणधर्म कमी होऊ शकतात. त्यामुळे, त्यांच्याकडून अपेक्षित परिणाम मिळत नाही. काही वेळा त्यांच्या वापरामुळे आरोग्याच्या समस्याही निर्माण होऊ शकतात. म्हणूनच एक्स्पायरी डेट संपलेली औषधे आणि संबंधित उत्पादने कोणत्याही परिस्थितीत वापरू नयेत. विशेषतः लहान मुलांच्या खाद्यपदार्थांबाबत अधिक काळजी घेणे गरजेचे आहे.

बेस्ट बिफोर म्हणजे काय?

बेस्ट बिफोर म्हणजे एखादा अन्नपदार्थ विशिष्ट तारखेपर्यंत त्याच्या सर्वोत्तम गुणवत्तेत राहील, असा याचा अर्थ होतो. म्हणजेच त्या तारखेच्या आत खाल्ल्यास त्याची चव, वास, पोत आणि गुणवत्ता चांगली असते. साधारणपणे बिस्किटे, चिप्स, डाळी, सॉस आणि पॅक केलेल्या इतर खाद्यपदार्थांवर हा तपशील दिलेला असतो. मात्र, बेस्ट बिफोरची तारीख उलटून गेली म्हणजे तो पदार्थ लगेच खराब झाला, असे होत नाही. जर तो उत्पादकाने सांगितल्याप्रमाणे योग्य प्रकारे साठवून ठेवला असेल, तर काही वेळा त्या तारखेनंतरही तो खाता येतो. पण, त्याची चव, वास, कुरकुरीतपणा आणि गुणवत्तेत बदल होऊ शकतो. म्हणूनच बेस्ट बिफोरची तारीख ही अन्नपदार्थ सर्वोत्तम गुणवत्तेत राहण्याचा काळ म्हणून समजून घ्यायला हवी.

एक्स्पायरी डेट आणि बेस्ट बिफोरमधला खरा फरक हाच

या दोन शब्दांमधील मुख्य फरक त्यांच्या उद्देशात आहे. एक्स्पायरी डेट ही एखाद्या वस्तूच्या वापरासाठी दिलेली शेवटची मुदत दर्शवते. ती तारीख उलटून गेल्यानंतर त्याचा वापर करू नये. दुसरीकडे, बेस्ट बिफोर म्हणजे एखादा अन्नपदार्थ कधीपर्यंत त्याच्या सर्वोत्तम गुणवत्तेत राहील, हे सांगते. उदाहरणार्थ, जर एका बिस्किटच्या पुड्यावर '१० डिसेंबर बेस्ट बिफोर' असे लिहिले असेल, तर त्या तारखेनंतर त्याची चव किंवा कुरकुरीतपणा कमी होऊ शकतो. पण, ते खराब झालेच असेल, असे नाही. पण तेच जर एखाद्या औषधावर १० डिसेंबरची एक्स्पायरी डेट असेल, तर त्या तारखेनंतर त्याचा वापर करू नये. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, एक्स्पायरी डेट म्हणजे त्या मुदतीनंतर वापरू नये आणि बेस्ट बिफोर म्हणजे त्या तारखेच्या आत वापरल्यास गुणवत्ता चांगली राहील. हा फरक समजून घेतल्यास, अन्नपदार्थ खरेदी करताना आणि वापरताना योग्य निर्णय घेता येईल.

बेस्ट बिफोरची तारीख उलटून गेलेले अन्न कधी खाऊ नये?

बेस्ट बिफोरची तारीख उलटून गेली असली, तरी काही अन्नपदार्थ खाता येतात, असे आपण वर पाहिले. पण त्यासाठी त्यांची स्थिती तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर पुडा फुगलेला असेल, उघडल्यावर असामान्य वास येत असेल किंवा अन्नावर बुरशी दिसत असेल, तर ते खाऊ नये. तसेच रंग बदलणे, ओलावा येणे किंवा चिकट होणे यांसारखी लक्षणे दिसल्यासही सावधगिरी बाळगावी. विशेषतः पुड्यावर दिलेल्या साठवणुकीच्या सूचनांचे पालन करावे. काही पदार्थ थंड ठिकाणी ठेवावे लागतात. काही फ्रिजमध्ये साठवावे लागतात. योग्य तापमानात साठवून न ठेवल्यास बेस्ट बिफोरची तारीख संपण्यापूर्वीच अन्न खराब होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे केवळ तारीख पाहून अन्न सुरक्षित आहे, असे ठरवू नये. त्याची साठवणुकीची स्थिती, पुड्याची अवस्था आणि इतर बदलही लक्षात घ्यावेत.

अन्नपदार्थ खरेदी करताना ही काळजी घेणे अनिवार्य

सुपरमार्केट आणि किराणा दुकानातून अन्नपदार्थ खरेदी करताना काही गोष्टी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत. सर्वात आधी पुड्यावरील उत्पादनाची तारीख (मॅन्युफॅक्चरिंग डेट), एक्स्पायरी डेट किंवा बेस्ट बिफोरचा तपशील तपासावा. जवळची मुदत असलेली उत्पादने खरेदी करताना, आपण ती किती दिवसांत वापरू शकू, याचा विचार करावा. जर पुडा फाटलेला असेल, फुगलेला असेल किंवा सील तुटलेले असेल, तर तो खरेदी करू नये.

घरी आणल्यानंतरही अन्नपदार्थ सांगितल्याप्रमाणे साठवावेत. पुडा उघडल्यानंतर हवा आणि ओलावा जाणार नाही याची काळजी घ्यावी. एकदा उघडलेल्या अन्नपदार्थांसाठी पुड्यावर असलेली बेस्ट बिफोरची तारीख लागू होतेच, असे समजू नये. उघडल्यानंतर ते किती काळ साठवून ठेवता येईल, या उत्पादकाच्या सूचनांचेही पालन करावे.

थोडक्यात सांगायचे तर, एक्स्पायरी डेट आणि बेस्ट बिफोर या दोन्हींचा अर्थ एकच नाही. यांच्यातील फरक समजून घेतल्यास, मुदत संपलेल्या वस्तू वापरल्याने होणाऱ्या आरोग्याच्या समस्या टाळता येतील. त्यामुळे इथून पुढे कोणताही अन्नपदार्थ खरेदी करताना पुड्यावरील तारखा नक्की तपासा.