
मुंबई : भारतात स्तनांचा कर्करोग (breast cancer) महिलांमध्ये आता सर्वात सामान्य कर्करोग बनला आहे. दरवर्षी जवळपास १.९ लाख नवीन रुग्ण आढळतात. वाढतं वय, अनुवंशिकता, लठ्ठपणा आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे याचा धोका वाढतो. पण कन्सल्टंट रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. कन्नन महाराजन सांगतात की, अनेक महिलांमध्ये कोणताही स्पष्ट धोका नसतानाही हा आजार दिसून येतो. क्वचित प्रसंगी पुरुषांनाही हा आजार होऊ शकतो, त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्या शरीराबाबत जागरूक राहणे खूप महत्त्वाचे आहे.
सुरुवातीच्या टप्प्यात स्तनात येणाऱ्या गाठी सहसा दुखत नाहीत. त्यामुळे महिला अनेकदा त्वचेतील बदल, आत गेलेले निप्पल्स किंवा त्यातून येणारा स्त्राव यांसारख्या बारीक लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात. यावर उपाय म्हणून डॉ. महाराजन सुचवतात की, मासिक पाळी संपल्यानंतर काही दिवसांनी बोटांच्या साहाय्याने दर महिन्याला स्वतःची तपासणी (सेल्फ-एक्झामिनेशन) करावी. तसेच, ३० वर्षांनंतर दरवर्षी डॉक्टरांकडून तपासणी आणि ४० वर्षांनंतर दर १-२ वर्षांनी मॅमोग्राफी करणे आवश्यक आहे.
आपल्या शरीरात होणारे बदल वेळीच ओळखल्याचा फायदा एका ३५ वर्षीय महिलेच्या उदाहरणावरून स्पष्ट दिसून येतो. स्तनात एक वेदनारहित गाठ जाणवताच तिने अवघ्या काही दिवसांत डॉक्टरांचा सल्ला घेतला. तिला स्टेज २ चा कर्करोग (डाव्या बाजूला) असल्याचे निदान झाले. डॉक्टरांच्या टीमने तिच्यासाठी खास उपचार पद्धती ठरवली. यामध्ये निओअॅडजुव्हंट केमोथेरपी, सर्जरी, अॅडजुव्हंट केमोथेरपी, तीन आठवड्यांचे रेडिएशन आणि हार्मोनल थेरपी यांचा समावेश होता. या उपचारांमुळे ती आजारावर पूर्णपणे मात करू शकली आणि आता आपले कौटुंबिक तसेच व्यावसायिक जीवन आनंदाने जगत आहे. आधुनिक वैद्यकीय उपचारांमुळे आज रुग्णांसाठी ब्रेस्ट-कंझर्व्हिंग सर्जरी आणि कमी वेळेचे रेडिएशन असे अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. त्यामुळे घाबरून न जाता वेळेवर तपासणी आणि उपचार केल्यास कर्करोगावर नक्कीच मात करता येते.
-हा लेख कोईम्बतूर येथील अमेरिकन ऑन्कोलॉजी इन्स्टिट्यूटचे कन्सल्टंट रेडिएशन ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. कन्नन महाराजन यांनी लिहिला आहे.