Rice Cooking Methods : कुकरचा भात की पातेल्यातला? आरोग्यासाठी काय आहे बेस्ट?

तुम्ही भात कुकरमध्ये शिजवता की पातेल्यात शिजवून त्याचं पाणी फेकून देता? कोणत्या पद्धतीने भात शिजवल्यास त्यातील पोषक घटक टिकून राहतात, यावर तज्ज्ञांनी काय सांगितलंय ते जाणून घेऊया.

कुकरचा भात की पातेल्यातला?

प्रत्येक भारतीय घरात भात शिजवण्याची पद्धत वेगळी असते. काही जण इलेक्ट्रिक राईस कुकर वापरतात, तर काहींना प्रेशर कुकर आवडतो. आजही अनेक जण पातेल्यात जास्त पाणी घालून भात शिजवतात आणि उरलेलं पाणी फेकून देतात. पण यापैकी कोणत्या पद्धतीत भाताचे पोषक घटक खरंच टिकून राहतात, असा प्रश्न तुम्हालाही पडला असेल.

पाणी काढून टाकल्याने भातातली स्टार्च (पिष्टमय पदार्थ) निघून जाते आणि तो अधिक आरोग्यदायी बनतो, असा अनेकांचा समज आहे. कुकरच्या भातामुळे रक्तातील साखर वेगाने वाढते, असंही लोकांना वाटतं. पण तज्ज्ञांच्या मते, तांदळाचा प्रकार, पाण्याचे प्रमाण, शिजवण्याची वेळ आणि भात खातानाचे तापमान या गोष्टी भाताचा मूळ गुणधर्म पूर्णपणे बदलतात.

संशोधनानुसार, तांदळाचा प्रकार, त्यावर झालेली प्रक्रिया आणि तो पुन्हा गरम करण्याची पद्धत यावर जेवणानंतर तुमची शुगर किती वेगाने वाढेल हे ठरतं. त्यामुळे कुकरचा भात वाईट आणि पाणी काढलेला भात चांगला, असं आपण थेट म्हणू शकत नाही. या दोन्ही पद्धतींमध्ये काही मोठे फरक आहेत.

'ड्रेनिंग मेथड'

जेव्हा आपण जास्त पाण्यात भात शिजवतो आणि उरलेलं पाणी फेकून देतो, तेव्हा त्याला 'ड्रेनिंग मेथड' (पाणी काढण्याची पद्धत) म्हणतात. या पद्धतीत स्टार्चच्या पाण्यासोबत पाण्यात विरघळणारे काही पोषक घटकही वाहून जातात. हे पाणी फेकून दिल्याने आपण महत्त्वाचे बी-कॉम्प्लेक्स जीवनसत्त्व गमावतो. हार्वर्ड न्यूट्रिशन गाईडनुसार, तांदूळ जास्त वेळा धुतल्यानेही पाण्यात विरघळणारे बी जीवनसत्त्व कमी होते.

पण याचा अर्थ असा नाही की पाणी काढलेल्या भातातून सगळेच पोषक घटक नष्ट होतात. या पद्धतीमुळे तुमचे शरीर भातातील स्टार्च कसे पचवते, यात फक्त बदल होतो. एका अभ्यासानुसार, शिजवण्याच्या पद्धतीमुळे भातातील जलद आणि संथ पचणाऱ्या स्टार्चचे प्रमाण बदलते. पाणी काढलेल्या भातात अजिबात स्टार्च नसते, असा तुमचा समज असेल तर तुम्ही चुकताय. स्टार्च कधीच पूर्णपणे नष्ट होत नाही. ते किती कमी होईल, हे पूर्णपणे तांदळाचा प्रकार, पाण्याचे प्रमाण आणि शिजवण्याच्या पद्धतीवर अवलंबून असते.

प्रेशर कुकरमध्ये अगदी सहज भात शिजवू शकता

तुम्ही प्रेशर कुकरमध्ये अगदी सहज भात शिजवू शकता. यात तांदूळ मोजकेच पाणी शोषून घेतो, त्यामुळे तुम्हाला पाणी फेकून देण्याची गरज पडत नाही. या प्रक्रियेमुळे पाण्यात विरघळणारे पोषक घटक भातातच राहतात. पण कुकरचा भात हाच सर्वात पौष्टिक पर्याय आहे, असा दावा आपण करू शकत नाही. केवळ कुकरमुळे भाताचा तुमच्या रक्तातील साखरेवर काय परिणाम होईल, हे ठरत नाही.

येथे तांदळाचा प्रकार, स्टार्चचे स्वरूप, पॉलिशिंगची पातळी, शिजवण्याची वेळ आणि तुम्ही किती भात खाता, या गोष्टी खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतात. अभ्यासानुसार, वेगवेगळ्या तांदळाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) ४८ ते ९३ च्या दरम्यान असतो.

उदाहरणार्थ, बासमतीसारख्या लांब दाण्याच्या तांदळामुळे रक्तातील साखर लहान दाण्याच्या तांदळाच्या तुलनेत खूप हळू वाढते. पांढऱ्या तांदळापेक्षा ब्राऊन राईसचा GI कमी असतो, हे काही संशोधनांतून सिद्ध झाले आहे. पण शिजवण्याची वेळ आणि तांदळाच्या स्वरूपानुसार हा फरक बदलू शकतो. त्यामुळे कुकरचा भात खाल्ल्याने लगेच शुगर वाढते, हा दावा पूर्णपणे खरा नाही.