Union Budget 2026: जुनी vs नवी कर प्रणाली FY25, जास्त बचत कशात आणि कोणाला फायदा?

Union Budget 2026 : FY25 साठी, करदात्यांना जुनी कर प्रणाली (जास्त दर पण अनेक वजावटी) आणि नवी कर प्रणाली (कमी स्लॅब, मर्यादित वजावटी, स्टँडर्ड डिडक्शन आणि मोठी सवलत) यापैकी एक निवडण्याचा पर्याय होता.

Union Budget 2026 : भारतातील करदात्यांसाठी, आर्थिक वर्ष 2024-25 (मूल्यांकन वर्ष 2025-26) साठी रिटर्न भरताना जुनी कर प्रणाली आणि नवीन कर प्रणाली यापैकी निवड करणे एकूण कर दायित्वावर मोठा परिणाम करते. दोन्ही प्रणाली अस्तित्वात आहेत आणि व्यक्तींना रिटर्न भरताना पर्याय निवडण्याची परवानगी देतात, परंतु उत्पन्न पातळी, उपलब्ध वजावटी आणि वैयक्तिक आर्थिक परिस्थितीनुसार प्रत्येकाचे वेगळे फायदे आहेत.

जुनी कर प्रणाली उच्च स्लॅब दरांवर अवलंबून आहे, परंतु करदात्यांना विविध प्रकारच्या वजावटी आणि सवलतींचा दावा करण्याची परवानगी देते. यामध्ये कलम 80C (₹1.5 लाखांपर्यंत) अंतर्गत PPF आणि ELSS सारख्या गुंतवणुकी, 80D अंतर्गत आरोग्य विमा, घरभाडे भत्ता (HRA), रजा प्रवास भत्ता (LTA) आणि गृहकर्जावरील व्याज यांचा समावेश आहे. ज्या करदात्यांनी सक्रियपणे गुंतवणूक केली आहे किंवा ज्यांचे मोठे पात्र खर्च आहेत, त्यांच्यासाठी या वजावटी करपात्र उत्पन्न लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात.

कलम 115BAC अंतर्गत सादर केलेल्या नवीन कर प्रणालीमध्ये, कर स्लॅब अधिक आणि सवलतीचे आहेत. यात उत्पन्न श्रेणींमध्ये कमी दर आहेत, परंतु काही मोजक्याच वजावटी उपलब्ध आहेत. FY25 साठी, नवीन प्रणालीमध्ये पगारदार व्यक्तींसाठी ₹75,000 ची वाढीव स्टँडर्ड डिडक्शन आणि कलम 87A अंतर्गत विस्तारित सवलत समाविष्ट आहे. यामुळे सुमारे ₹12.75 लाखांपर्यंतचे उत्पन्न प्रभावीपणे करमुक्त होऊ शकते, ज्यामुळे अनेक मध्यमवर्गीय कमावणाऱ्यांसाठी ही प्रणाली अधिक आकर्षक ठरते.

फरक काय आहे?

मुख्य फरक साधेपणा विरुद्ध ऑप्टिमायझेशनमध्ये आहे: नवीन प्रणाली कमी कागदपत्रांसह सरळ गणना आणि कमी स्लॅब दरांमुळे त्वरित कर सवलत देते, तर जुनी प्रणाली अशा करदात्यांना फायदा देते जे वजावटी आणि सवलतींचा पूर्ण वापर करून त्यांचे करपात्र उत्पन्न कमी करू शकतात. उदाहरणार्थ, 80C अंतर्गत अनेक पात्र गुंतवणूक आणि महत्त्वपूर्ण HRA असलेला करदाता जुन्या प्रणालीत नवीन प्रणालीच्या मूलभूत सवलतीपेक्षा जास्त कर वाचवू शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, एक सोपा नियम आहे: जर तुमची एकूण पात्र वजावट एका विशिष्ट मर्यादेपेक्षा (उदा. सुमारे ₹2 लाख) कमी असेल, तर नवीन कर प्रणालीत सामान्यतः कमी कर लागतो. याउलट, ज्यांच्याकडे विमा, पेन्शन योजना, गृहकर्ज व्याज इत्यादींसाठी मोठी वजावट आहे, त्यांना जुन्या प्रणालीत अधिक फायदा होतो.

लोकसंख्येच्या दृष्टीने, मोठ्या संख्येने करदाते, विशेषतः मध्यमवर्गीय पगारदार व्यक्ती, नवीन कर प्रणालीकडे वळले आहेत. याचे कारण म्हणजे तिची साधेपणा आणि उच्च उत्पन्न गटापर्यंत प्रभावी शून्य कर. तरीही, एक लहान गट अजूनही वजावटीवर आधारित बचतीसाठी जुन्या प्रणालीला प्राधान्य देतो.

थोडक्यात, कोणतीही एक कर प्रणाली सर्वांसाठी सर्वोत्तम नाही. FY25 साठी सर्वोत्तम निवड करदात्याच्या उत्पन्नाची पातळी, गुंतवणुकीचे स्वरूप आणि वजावटीच्या क्षमतेवर अवलंबून असते. काळजीपूर्वक मूल्यांकन किंवा कर व्यावसायिकाचा सल्ला घेतल्यास व्यक्तींना कोणत्या प्रणालीत सर्वाधिक निव्वळ बचत होईल हे ठरविण्यात मदत होऊ शकते.