Autumnal Equinox: २३ सप्टेंबरला घडणार खगोलीय चमत्कार, दिवस-रात्र होणार समान!

२३ सप्टेंबरला 'शरद संपात' ही एक मोठी खगोलीय घटना घडणार आहे. या दिवशी दिवस आणि रात्र जवळपास समान असतात. यानंतर उत्तर गोलार्धात दिवस हळूहळू लहान आणि रात्री मोठ्या व्हायला सुरुवात होते.

२३ सप्टेंबरला घडणार विशेष खगोलीय घटना

२३ सप्टेंबरला पृथ्वीवर एक खास खगोलीय घटना पाहायला मिळणार आहे. या काळात दिवस आणि रात्र जवळपास समान असतात. याला 'शरद संपात' (Autumnal Equinox) असं म्हणतात. यानंतर उत्तर गोलार्धात दिवस हळूहळू लहान आणि रात्री मोठ्या होत जातात.

शरद संपात म्हणजे नेमकं काय?

नासाने दिलेल्या माहितीनुसार, पृथ्वी स्वतःच्या अक्षावर सुमारे २३.५ अंश कललेली आहे आणि ती सूर्याभोवती फिरते. पृथ्वीच्या या कललेल्या स्थितीमुळे वर्षातील वेगवेगळ्या वेळी उत्तर आणि दक्षिण गोलार्धात सूर्याचा प्रकाश समान पडत नाही. पण वर्षातून दोनदा अशी वेळ येते जेव्हा सूर्याची किरणे थेट विषुववृत्तावर पडतात. मार्चमध्ये घडणाऱ्या या घटनेला 'वसंत संपात' (Vernal Equinox) आणि सप्टेंबरमध्ये घडणाऱ्या घटनेला 'शरद संपात' (Autumnal Equinox) म्हणतात. यावेळी उत्तर आणि दक्षिण गोलार्धात सूर्याचा प्रकाश जवळपास समान प्रमाणात विभागला जातो. परिणामी, जगातील अनेक भागांमध्ये दिवस आणि रात्र जवळपास समान वेळेचे असतात.

यानंतर दिवस लहान आणि रात्री मोठ्या का होतात?

शरद संपातानंतर उत्तर गोलार्धात सूर्याची किरणे हळूहळू तिरपी पडू लागतात. यामुळे दिवसाचा प्रकाश कमी होतो आणि रात्रीचा कालावधी वाढतो. सूर्यास्तही लवकर होऊ लागतो. हा बदल डिसेंबरमधील 'हिवाळी अयनांत' (Winter Solstice) येईपर्यंत सुरू राहतो. या काळात उत्तर गोलार्धात वर्षातील सर्वात लहान दिवस आणि सर्वात मोठी रात्र असते.

भारतातून मान्सूनच्या परतीची वेळ

शरद ऋतूच्या सुरुवातीसोबतच भारतासह उत्तर गोलार्धातील अनेक भागांमध्ये हवामानात बदल दिसून येतो. मान्सून आणि दमट हवामान हळूहळू कमी होत जातं. सकाळ आणि संध्याकाळच्या वेळी थोडा गारवा जाणवू लागतो. खगोलशास्त्रानुसार, शरद संपाताच्या जवळ येणाऱ्या पौर्णिमेच्या चंद्राला 'हार्वेस्ट मून' (Harvest Moon) असं म्हटलं जातं.

२३ सप्टेंबरला खरंच १२ तासांचा दिवस आणि १२ तासांची रात्र असते का?

इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे. शरद संपाताच्या दिवशी सर्वच ठिकाणी दिवस आणि रात्र अचूक १२-१२ तासांचे नसतात. प्रत्यक्षात ठिकाण आणि अक्षांशानुसार यात थोडा फरक असतो. पृथ्वीचे वातावरण सूर्याच्या प्रकाशाचे थोडे वक्रीभवन (refraction) करते. त्यामुळे सूर्य क्षितिजावर येण्यापूर्वीच आपल्याला दिसू लागतो. तसेच सूर्यास्तानंतरही काही काळ सूर्याचा प्रकाश दिसत राहतो.