Zero Waste : कचऱ्याचं जबरदस्त व्यवस्थापन, कचरा लँडफिलवर जातच नाही; मग त्याचं होतं काय? भारी फंडा वाचाच

दक्षिण दिल्लीतील नवजीवन विहारमधल्या २८० पेक्षा जास्त कुटुंबांनी 'झिरो वेस्ट टू लँडफिल' मॉडेल स्वीकारलंय. यात ओला आणि सुका कचरा वेगळा करून, ओल्या कचऱ्यापासून खत आणि सुक्या कचऱ्याला पुनर्वापरासाठी पाठवलं जातं.

नवी दिल्ली : आपल्या घरातून निघणारा कचरा जर कचराभूमीवर (लँडफिल) गेलाच नाही तर? दक्षिण दिल्लीतील नवजीवन विहारमधल्या २८० पेक्षा जास्त कुटुंबांनी हे खरं करून दाखवलंय. साध्या सवयी, सगळ्यांचा सहभाग आणि कचऱ्याचं योग्य व्यवस्थापन यातून कचरा आता ओझं न राहता एक मौल्यवान गोष्ट बनली आहे.

'झिरो वेस्ट टू लँडफिल': दिल्लीतील एका कॉलनीची यशस्वी गाथा

या कॉलनीने 'झिरो वेस्ट टू लँडफिल' हे मॉडेल स्वीकारलं आहे. इथले रहिवासी ओला आणि सुका कचरा घरातच वेगळा करतात. भाजीपाला आणि फळांच्या सालींसारखा ओला कचरा कॉलनीतच खत बनवण्यासाठी वापरला जातो, तर प्लास्टिकसारखा सुका कचरा रिसायकलिंगसाठी पाठवला जातो.

बॅनर्जी कुटुंबासाठी तर कचरा वेगळा करणं ही रोजच्या जगण्याचा एक भाग बनलं आहे. रहिवासी गोपा बॅनर्जी सांगतात की पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी कचरा घरातच वेगळा करणं खूप गरजेचं आहे. त्या म्हणतात, "ओला आणि सुका कचरा एकत्र मिसळला की पर्यावरणाला धोका निर्माण होतो. पण तो वेगळा केल्यास ओल्या कचऱ्याचं खत बनतं आणि सुका कचरा पुन्हा वापरता येतो."

सामुदायिक प्रयत्न आणि तंत्रज्ञानामुळे यश

या संपूर्ण मोहिमेचं नेतृत्व नवजीवन विहार रहिवासी कल्याण संघटनेच्या (RWA) सचिव डॉ. रुबी माखिजा यांनी केलं आहे. या मॉडेलनुसार, घरातून वेगळा केलेला कचरा गोळा करून तो थेट प्रक्रिया आणि रिसायकलिंग केंद्रांवर पाठवला जातो. यामुळे कॉलनीत निर्माण होणारा कचरा लँडफिलपर्यंत पोहोचतच नाही.

डॉ. माखिजा सांगतात की, "आपला उद्देश कचरा निर्माणच होऊ नये हा नाही, तर तो कचराभूमीवर जाऊ नये हा आहे. आपण कचरा कमी करायला हवा, तो जबाबदारीने वापरायला हवा आणि अनावश्यक कचरा लँडफिलमध्ये जाणार नाही याची खात्री करायला हवी."

या कॉलनीने कचरा गोळा करण्यासाठी QR कोडवर आधारित एक सिस्टमही सुरू केली आहे. या सिस्टममुळे रहिवासी कचरा उचलणाऱ्या टीमला अलर्ट करू शकतात आणि कर्मचारी वेळेवर येऊन कचरा घेऊन जातात.

तरुण पिढीमुळे बदल कायम टिकणार

या मोहिमेला यशस्वी करण्यासाठी तरुण पिढीही पुढे आली आहे. गेल्या तीन वर्षांपासून अनेक तरुण-तरुणी यात सामील झाले आहेत. त्यांचा भर फक्त जनजागृतीवर नाही, तर लोकांच्या सवयींमध्ये कायमस्वरूपी बदल घडवण्यावर आहे.

या मोहिमेत सहभागी असलेला भावुक नावाचा विद्यार्थी म्हणतो, "आमचं ध्येय फक्त जनजागृती करणं नाही, तर लोकांच्या वागणुकीत सकारात्मक बदल घडवणं आहे. आम्ही Gen Z म्हणून बदलाची वाट बघायला नको, तर स्वतःच बदल घडवायला हवा."

नवजीवन विहारचा हा प्रयोग दाखवून देतो की घरात कचरा वेगळा करणं, सगळ्यांचा सहभाग आणि तंत्रज्ञानाचा वापर यातून कचरा व्यवस्थापनाची एक प्रभावी यंत्रणा उभी राहू शकते. एकेकाळी कचरा समजली जाणारी गोष्ट एक मौल्यवान संसाधन बनू शकते, हा साधा पण महत्त्वाचा धडा या कॉलनीने दिला आहे.