Swachh Shehar Jodi : स्वच्छ शहर जोडी २०२५-२६ चे निकाल जाहीर, या शहरांनी मारली बाजी

केंद्रीय गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाने (MoHUA) स्वच्छ सर्वेक्षण २०२५-२६ अंतर्गत स्वच्छ शहर जोडी उपक्रमाचे निकाल जाहीर केले आहेत.

मुंबई : केंद्रीय गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाच्या (MoHUA) अंतर्गत असलेल्या नगर विकास विभागाने स्वच्छ सर्वेक्षण २०२५-२६ मधील 'स्वच्छ शहर जोडी' उपक्रमाचे निकाल जाहीर केले आहेत. 'स्वच्छ भारत मिशन-शहरी २.०' अंतर्गत एकमेकांकडून शिकण्यासाठी (peer-learning) राबवला जाणारा हा एक महत्त्वाचा उपक्रम आहे. २७ सप्टेंबर २०२५ रोजी केंद्रीय मंत्री मनोहर लाल यांच्या हस्ते या पहिल्यावहिल्या शहरी कचरा व्यवस्थापन मेंटॉरशिप उपक्रमाची सुरुवात झाली. यामध्ये ३३ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील उत्तम कामगिरी करणारी ७० मेंटॉर शहरे (मार्गदर्शक) आणि सुमारे १९१ मेंटी शहरे (विद्यार्थी शहरे) सहभागी झाली होती.

हा उपक्रम भारताच्या गुरु-शिष्य परंपरेवर आधारित 'ईच वन - टीच वन' (प्रत्येकाने एकाला शिकवावे) या तत्त्वाला चालना देतो. याअंतर्गत शहरी स्वच्छता सुधारण्यासाठी ज्ञान, अनुभव आणि चांगल्या पद्धती एका शहराकडून दुसऱ्या शहराला दिल्या जातात. मेंटॉर आणि मेंटी शहर म्हणून मिळालेल्या एकत्रित गुणांच्या आधारे टॉप ३ स्वच्छ शहर जोडी विजेत्यांची निवड करण्यात आली आहे. या एकत्रित गुणांमधून दोन्ही शहरांची संयुक्त कामगिरी आणि सहयोगी प्रयत्न दिसून येतात, ज्यात स्वच्छतेतील सुधारणा आणि सेवेसोबतच मेंटॉरशिपच्या परिणामांचीही दखल घेतली जाते.

पहिला क्रमांक: अहमदाबाद (दहा लाखांहून अधिक लोकसंख्या असलेली श्रेणी) आणि साणंद (२०,००० ते ५०,००० लोकसंख्या असलेली श्रेणी), गुजरात. दुसरा क्रमांक: इंदूर (दहा लाखांहून अधिक लोकसंख्या असलेली श्रेणी) आणि देपालपूर (२०,००० पेक्षा कमी लोकसंख्या असलेली श्रेणी), मध्य प्रदेश. तिसरा क्रमांक: तिरुपती (५०,००० ते ३ लाख लोकसंख्या असलेली श्रेणी) आणि कुप्पम (२०,००० ते ५०,००० लोकसंख्या असलेली श्रेणी), आंध्र प्रदेश. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी ११ नोव्हेंबर रोजी नवी दिल्लीत आयोजित स्वच्छ सर्वेक्षण २०२५-२६ पुरस्कार सोहळ्यात भारतातील सर्वात स्वच्छ शहरांचा सन्मान केला.

जगातील या सर्वात मोठ्या शहरी स्वच्छता सर्वेक्षणाची ही १० वी आवृत्ती होती. 'स्वच्छता की नयी पहल - बढाये हात, करे सफाई साथ' ही स्वच्छ सर्वेक्षण २०२५-२६ ची थीम आहे. या १० व्या आवृत्तीत, १० विभागांमधील १७६ उप-निर्देशकांच्या आधारे ४,७५१ शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे (ULBs) मूल्यांकन करण्यात आले. ३,००० हून अधिक प्रशिक्षित क्षेत्रीय मूल्यमापकांनी (field assessors) रिअल-टाइम, GPS-सक्षम मॉनिटरिंगच्या मदतीने सर्व ULBs चे ऑन-ग्राउंड सर्वेक्षण केले.

मंत्रालयाने सांगितले की, पुरावे सादर करण्यापासून ते पडताळणीपर्यंतची संपूर्ण मूल्यांकन प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने पार पडली, ज्यात प्रत्येक टप्प्यावर पारदर्शकता आणि गुणवत्तेची तपासणी करण्यात आली. टॉप ३ स्वच्छ शहर जोड्या, टॉप ३ स्वच्छ शहरे, पाच लोकसंख्या श्रेणींमधील पहिल्या, दुसऱ्या आणि तिसऱ्या स्थानासाठी रँकिंग, स्वच्छ रिव्हर फ्रंट टाउन्स, स्वच्छ कोस्टल टाउन्स, क्लीन हिमालयन सिटीज आणि प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशातील पहिल्या क्रमांकावरील स्वच्छ शहर अशा सात श्रेणींमध्ये एकूण ६० राष्ट्रीय पुरस्कार जाहीर करण्यात आले. (ANI)