
गुरुवारी रात्री आलेल्या एका बातमीने भारतीय क्रीडा विश्वाला मोठा धक्का बसला. भारतीय शूटिंगचे दिग्गज, ऑलिम्पिक स्टार्सचे मार्गदर्शक आणि देशातील सर्वात यशस्वी पिस्तूल शूटरपैकी एक असलेल्या जसपाल राणा यांचं वयाच्या 49 व्या वर्षी निधन झालं. त्यांच्या या अनपेक्षित जाण्याने संपूर्ण भारतीय क्रीडा विश्वावर शोककळा पसरली आहे.
पॅरिस ऑलिम्पिक 2024 पूर्वी स्टार शूटर मनू भाकर पूर्णपणे खचली होती आणि खेळ सोडण्याचा विचार करत होती. तेव्हा जसपाल राणा यांनी पुन्हा एकदा तिच्या मार्गदर्शकाची भूमिका स्वीकारली. त्यांनी मनूसाठी एक खास आणि कठोर ट्रेनिंग शेड्यूल तयार केलं, ज्यामुळे मनू मानसिक आणि शारीरिकदृष्ट्या खूप मजबूत झाली. याचाच परिणाम म्हणून मनू भाकरने पॅरिसमध्ये दोन ऐतिहासिक कांस्यपदकं जिंकून इतिहास घडवला. मनूच्या या अविश्वसनीय यशामागे राणा यांची कठोर शिस्त होती.
1976 मध्ये उत्तराखंडमधील एका लष्करी कुटुंबात जसपाल राणा यांचा जन्म झाला. त्यांनी वयाच्या अवघ्या 12 व्या वर्षीच आपण इतिहास घडवण्यासाठी जन्माला आलो आहोत हे सिद्ध केलं. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना नेमबाजीचे सुरुवातीचे धडे दिले. त्यानंतर राणा यांनी मागे वळून पाहिलं नाही. वयाच्या 12 व्या वर्षी राष्ट्रीय स्तरावर पदक जिंकून त्यांनी आपण भविष्यात भारतीय शूटिंगमधील एक मोठं नाव होणार असल्याचे संकेत दिले होते.
1990 आणि 2000 च्या दशकात आंतरराष्ट्रीय शूटिंग रेंजवर फक्त एकच नाव गाजत होतं - जसपाल राणा. कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये त्यांचा रेकॉर्ड आजही एक चमत्कार मानला जातो. त्यांनी या स्पर्धांमध्ये एकूण 15 पदकं जिंकली, ज्यात 9 सुवर्णपदकांचा समावेश होता. इतकंच नाही, तर एशियन गेम्समध्येही त्यांनी 4 सुवर्णांसह एकूण ८ पदकं पटकावली. 2006 च्या दोहा एशियन गेम्समध्ये तर त्यांनी पुरुषांच्या सेंटर-फायर पिस्तूल प्रकारात वर्ल्ड रेकॉर्डची बरोबरी करून सर्वांनाच चकित केलं होतं.
जसपाल राणा यांच्या शानदार योगदानाबद्दल सरकारने त्यांना अर्जुन पुरस्कार, पद्मश्री आणि 2020 मध्ये प्रतिष्ठित द्रोणाचार्य पुरस्काराने सन्मानित केलं. निवृत्तीनंतरही त्यांचं मिशन थांबलं नव्हतं. अलीकडेच, नॅशनल रायफल असोसिएशन ऑफ इंडियाने त्यांना २५-मीटर पिस्तूल इव्हेंटसाठी हाय-परफॉर्मन्स कोच म्हणून नियुक्त केलं होतं. ते भारतात नेमबाजांची एक अशी फौज तयार करू इच्छित होते, जी भविष्यात ऑलिम्पिकमध्ये जगात वर्चस्व गाजवेल. पण त्यांचं हे मिशन आता अपूर्ण राहिलं आहे.
कोच म्हणून त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना 2020 मध्ये प्रतिष्ठित द्रोणाचार्य पुरस्काराने गौरवण्यात आलं. जसपाल राणा फक्त एक खेळाडू नव्हते, तर ते भारतीय शूटिंगच्या एका संपूर्ण पिढीचे शिल्पकार होते. त्यांचे रेकॉर्ड, त्यांचे शिष्य आणि त्यांची कामगिरी भारतीय क्रीडा इतिहासाचा एक महत्त्वाचा भाग बनून राहील. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी भरणं खूप कठीण आहे, पण त्यांचा वारसा नव्या खेळाडूंना नेहमीच प्रेरणा देत राहील.