Chandrayaan 4 : इस्रोने लँडिंग साईट जाहीर केली, मॉन्स मॉटनवर उतरणार, काय आहे आतापर्यंतची सर्वात कठीण चंद्र मोहीम

इस्रोने चांद्रयान-4 साठी मॉन्स मॉटन ही चंद्रावरील लँडिंग साईट निश्चित केली आहे. हे यान चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील मॉन्स मॉटन पर्वतावर उतरेल. या मोहिमेत चंद्रावरील माती आणि खडकांचे नमुने पृथ्वीवर आणले जातील. 

नवी दिल्ली (९ फेब्रुवारी): इस्रोने चांद्रयान-4 मोहिमेसाठी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ लँडिंगची जागा निश्चित केली आहे. चांद्रयान-2 च्या ऑर्बिटरने पाठवलेल्या चित्रांच्या आधारे, शास्त्रज्ञांनी मॉन्स मॉटन (MM-4) या क्षेत्राला सर्वात योग्य लँडिंग साईट म्हणून ओळखले आहे. मॉन्स मॉटन हा चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ असलेला सुमारे 6,000 मीटर उंचीचा पर्वत आहे. त्याचे शिखर बहुतांशी सपाट असून उतरण्यासाठी योग्य आहे. मात्र, उतरण्याच्या जागेबाबत अंतिम निर्णय प्रक्षेपणाच्या वेळी घेतला जाईल. शास्त्रज्ञांच्या मते, या प्रदेशात दीर्घकाळ सूर्यप्रकाश मिळत असल्याने हे ठिकाण महत्त्वाचे आहे. याशिवाय, या प्रदेशात पाण्याचा बर्फ असण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.

चांद्रयान-2 च्या चित्रांमुळे मदत

मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, शास्त्रज्ञांनी हा अभ्यास चंद्र आणि ग्रह विज्ञान परिषदेत (LPSC 2026) सादर केला. लँडिंग साईट निश्चित करण्यासाठी चांद्रयान-2 ऑर्बिटरवरील ऑर्बिटर हाय रिझोल्यूशन कॅमेरा (OHRC) च्या चित्रांचा वापर करण्यात आला. हा कॅमेरा चंद्राच्या पृष्ठभागाची प्रति पिक्सेल सुमारे 32 सेंटीमीटरच्या रिझोल्यूशनने छायाचित्रे घेतो, ज्यामुळे लहान खड्डे, खडक, उतार आणि पृष्ठभागाची रचना स्पष्टपणे दिसते. यामुळे उतरण्यासाठी धोकादायक क्षेत्रे आधीच ओळखता येतात.

चंद्रावर उतरण्यासाठी MM-4 जागाच का निवडली?

या अभ्यासात मॉन्स मॉटन प्रदेशातील चार वेगवेगळ्या लँडिंग साईट्सचे मूल्यांकन केले गेले, ज्यामध्ये MM-4 साईट सर्वात सुरक्षित मानली गेली आहे. या ठिकाणी सरासरी उतार सुमारे 5 अंश आहे, तर लँडर 10 अंशांपर्यंतच्या उतारावर उतरण्यास सक्षम आहे. येथे मोठे खडक दुर्मिळ आहेत आणि बहुतेक खडक 0.3 मीटरपेक्षा लहान असल्याने लँडिंगचा धोका कमी होतो.

MM-4 साईटवर सलग 11 ते 12 दिवस सूर्यप्रकाश मिळण्याची अपेक्षा आहे. या प्रदेशातून पृथ्वीसोबतचे रेडिओ कम्युनिकेशन स्पष्ट राहते, ज्यामुळे मोहिमेदरम्यान संवादात कोणतीही मोठी अडचण येणार नाही. चांद्रयान-4 काही नमुन्यांसह पृथ्वीवर परत येईल.

2104 कोटी रुपयांची योजना -

₹2,104 कोटी खर्चाची ही मोहीम चंद्रावरील खडक आणि मातीचे नमुने पृथ्वीवर परत आणेल. या मोहिमेत दोन वेगवेगळ्या रॉकेटचा वापर केला जाईल: हेवी-लिफ्टर LVM-3 आणि इस्रोचे विश्वासार्ह वर्कहॉर्स PSLV, जे वेगवेगळे पेलोड वाहून नेतील.

स्टॅक 1 मध्ये चंद्रावरील नमुने गोळा करण्यासाठी असेंडर मॉड्यूल आणि पृष्ठभागावरून नमुने घेण्यासाठी डिसेंडर मॉड्यूल असेल. स्टॅक 2 मध्ये थ्रस्टसाठी प्रोपल्शन मॉड्यूल, नमुने ठेवण्यासाठी ट्रान्सफर मॉड्यूल आणि नमुने पृथ्वीवर परत आणण्यासाठी री-एंट्री मॉड्यूल असेल. चांद्रयान-4 ही इस्रोची आतापर्यंतची सर्वात कठीण चंद्र मोहीम मानली जात आहे.