Bankipur By-Election : बांकीपूरमध्ये भाजपचा 30 वर्षांचा गड कोसळला; NEET आंदोलन आणि तरुणांचा राग नडला?

Bankipur Bypoll 2026 : बिहारच्या राजकारणात मोठी उलथापालथ झाली आहे. तब्बल 30 वर्षांपासून भाजपचा बालेकिल्ला असलेल्या बांकीपूरमध्ये पक्षाला पराभवाचा धक्का बसला आहे. प्रशांत किशोर यांच्या विजयामागे कोणती राजकीय आणि स्थानिक कारणं आहेत, ज्यामुळे बिहारमध्ये एका नव्या चर्चेला तोंड फुटलंय.

पाटणा : बिहारच्या राजकारणात बांकीपूर विधानसभा पोटनिवडणुकीने एक मोठा संदेश दिला आहे. जवळपास तीन दशकांपासून भारतीय जनता पक्षाचा (भाजप) बालेकिल्ला मानल्या जाणाऱ्या या जागेवर 'जन सुराज'चे संस्थापक प्रशांत किशोर यांनी विजय मिळवून राजकीय समीकरणं बदलून टाकली आहेत. हा केवळ एका पोटनिवडणुकीचा निकाल नाही, तर बिहारच्या राजकारणात बदलतं जनमत आणि एका नव्या राजकीय पर्यायाची चर्चा यामुळे जोर धरू लागली आहे.

बांकीपूरची जागा चर्चेत असण्याचं कारण म्हणजे, या जागेला भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष नितीन नवीन यांचा राजकीय गड मानलं जातं. प्रचारात मुख्यमंत्री सम्राट चौधरी, अनेक केंद्रीय मंत्री आणि संपूर्ण प्रदेश नेतृत्व सक्रिय होतं, पण तरीही पक्षाला ही जागा वाचवता आली नाही.

तीन दशकांनंतर भाजपचा गड का कोसळला?

बांकीपूरमधील भाजपच्या पराभवाकडे अनेक राजकीय विश्लेषक केवळ उमेदवाराचा पराभव म्हणून पाहत नाहीत, तर बदलत्या राजकीय वातावरणाचा संकेत मानत आहेत. इतकी वर्षं भाजपचा बालेकिल्ला राहिलेल्या या जागेवर मतदारांनी यावेळी वेगळा कौल दिला.

राजकीय जाणकारांच्या मते, स्थानिक मुद्दे, सरकारविरोधी वातावरण आणि प्रशांत किशोर यांची आक्रमक निवडणूक रणनीती या सगळ्यामुळे निवडणुकीचं चित्रच पालटून गेलं.

सरकारविरोधी लाट आणि अतिआत्मविश्वास नडला

विश्लेषकांच्या मते, भाजपविरोधात स्थानिक पातळीवर अँटी-इन्कम्बन्सी म्हणजेच सरकारविरोधी भावना दिसून आली. पक्षाला आपल्या पारंपरिक व्होटबँकवर आणि मजबूत संघटनेवर पूर्ण विश्वास होता, पण हाच विश्वास अनेक ठिकाणी अतिआत्मविश्वासात बदलला. प्रचारात मोठ्या नेत्यांची हजेरी असूनही स्थानिक मुद्द्यांवर मतदारांचं पूर्णपणे समाधान करता आलं नाही.

विद्यार्थी आंदोलन आणि तरुणांची नाराजी

राजकीय विश्लेषकांचं असं माननं आहे की, गेल्या काही महिन्यांपासून NEET परीक्षेतील गोंधळ, विद्यार्थी आंदोलनं आणि उच्च शिक्षणासंबंधीच्या मुद्द्यांमुळे तरुणांचा एक मोठा वर्ग नाराज होता.

शिक्षण, रोजगार आणि स्पर्धा परीक्षांबाबतचा असंतोष हा निवडणुकीच्या चर्चेचा भाग बनला होता. प्रशांत किशोर यांनीही आपल्या प्रचार अभियानात हे मुद्दे प्रामुख्याने उचलून धरले.

कायदा-सुव्यवस्था आणि स्थानिक मुद्दे ठरले महत्त्वाचे

निवडणुकीदरम्यान कायदा आणि सुव्यवस्थेवरून आणि काही गाजलेल्या घटनांवरूनही सरकारवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्यात आले. या मुद्द्यांचा परिणाम शहरी मतदारांच्या एका वर्गावर दिसून आल्याचं राजकीय जाणकारांचं म्हणणं आहे.

अर्थात, या कारणांचा निकालावर नेमका किती परिणाम झाला, याचा कोणताही अधिकृत आकडा उपलब्ध नाही, पण निवडणुकीच्या विश्लेषणांमध्ये ही प्रमुख कारणं मानली जात आहेत.

विरोधी मतांचं एकत्रीकरण झाल्याचाही फायदा

या पोटनिवडणुकीत काँग्रेस आणि राष्ट्रीय जनता दल (RJD) तुलनेने कमजोर दिसले. अनेक राजकीय निरीक्षकांच्या मते, विरोधी पक्षांच्या मतांचा एक मोठा हिस्सा 'जन सुराज'च्या बाजूने एकवटला, ज्याचा थेट फायदा प्रशांत किशोर यांना झाला.

वेगवेगळ्या सामाजिक गटांच्या मतदानाचा पॅटर्न कसा होता, याबाबत अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध नाही. त्यामुळे याबद्दल वेगवेगळी राजकीय विश्लेषणं समोर येत आहेत.

उमेदवार निवडीवरही प्रश्नचिन्ह

भाजपच्या उमेदवार निवडीवरूनही निवडणुकीदरम्यान सतत चर्चा सुरू होती. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, पक्ष सुरुवातीपासूनच उमेदवाराबाबत स्पष्ट रणनीती बनवू शकला नाही, तर दुसरीकडे प्रशांत किशोर यांनी स्वतः मैदानात उतरून ही लढत हाय-प्रोफाइल बनवली. याचा परिणाम निवडणुकीच्या वातावरणावर आणि मतदारांच्या मानसिकतेवरही दिसून आला.

बिहारच्या राजकारणात नवा पर्याय उभा राहतोय का?

बांकीपूरमधील विजय हा 'जन सुराज'साठी केवळ एका जागेचा राजकीय फायदा नाही, तर संघटनात्मक विस्ताराची एक मोठी संधी मानली जात आहे. जर पक्षाने ही कामगिरी पुढेही कायम ठेवली, तर बिहारच्या राजकारणात पारंपरिक लढाईत तिसरी शक्ती म्हणून ते आपली जागा मजबूत करू शकतात.

तर दुसरीकडे, भाजपसाठी हा निकाल आत्मचिंतनाचा विषय मानला जात आहे. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, पक्षाला स्थानिक संघटना, उमेदवार निवड आणि शहरी मतदारांच्या अपेक्षांवर नव्याने काम करावं लागेल.