Bamboo Petrol : आता पेट्रोल-डिझेलचं टेन्शन विसरा... बांबूपासून बनणार इंधन! लिटरला फक्त ६५ रुपये?

संशोधकांनी बांबूपासून गाड्यांसाठी लिक्विड इंधन बनवण्याचा यशस्वी प्रयोग केलाय. या इंधनाचा उत्पादन खर्च लिटरमागे फक्त ६५ रुपये असू शकतो. शिवाय, यामुळे प्रदूषणही २६ पटींनी कमी होईल. या नव्या संशोधनाबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

बांबूपासून पेट्रोल बनवणं शक्य आहे का?

पेट्रोल आणि डिझेलला पर्याय म्हणून नैसर्गिक साधनसंपत्तीपासून इंधन बनवण्याचे प्रयोग जगभरात सुरू आहेत. आता बांबूपासून लिक्विड इंधन बनवण्याच्या शक्यतेवर संशोधकांनी लक्ष केंद्रित केलंय. अमेरिकेतील वॉर्सेस्टर पॉलिटेक्निक इन्स्टिट्यूटच्या (WPI) संशोधकांनी बांबूचा वापर करून कमी प्रदूषण करणारं इंधन बनवता येईल का, यावर अभ्यास केलाय. हे तंत्रज्ञान व्यावसायिक पातळीवर यशस्वी झालं, तर भविष्यात ट्रान्सपोर्ट क्षेत्रात मोठी क्रांती होऊ शकते.

बांबूपासून इंधन कसं बनवतात?

संशोधकांनी बांबूतील बायोमासवर उष्णता आणि दाबाचा वापर करून त्याचं द्रवात रूपांतर केलंय. या प्रक्रियेला 'हायड्रोथर्मल लिक्विफॅक्शन' म्हणतात. यातून बांबूपासून बायो-क्रूड ऑइल तयार होतं. पण हे तेल आपण थेट गाडीत टाकू शकत नाही. पेट्रोल किंवा डिझेलसारखं वापरण्यासाठी त्यावर आणखी प्रक्रिया करावी लागते. त्यामुळे हे तंत्रज्ञान सध्या फक्त संशोधनाच्या टप्प्यात आहे, बाजारात मिळणाऱ्या पेट्रोलसारखं ते लगेच उपलब्ध नाही.

खरंच एका लिटरला फक्त ६५ रुपये लागतील?

या संशोधनातील आर्थिक अंदाजानुसार, जर या इंधनाचं मोठ्या प्रमाणावर व्यावसायिक उत्पादन सुरू झालं, तर एका गॅलन पेट्रोलइतकी ऊर्जा देणाऱ्या बांबू इंधनाची किंमत २.७५ अमेरिकन डॉलर असू शकते. भारतीय चलनात आणि लिटरमध्ये हिशोब केला, तर हा खर्च साधारण ६५ रुपये प्रति लिटर येतो. पण लक्षात ठेवा, ही सध्याची बाजारभाव किंवा पेट्रोल पंपावरची किंमत नाही. फॅक्टरी उभारणी आणि चालवण्याचा खर्च गृहीत धरून काढलेला हा फक्त एक अंदाज आहे. प्रत्यक्ष किंमत उत्पादन आणि वितरणावर अवलंबून असेल.

प्रदूषण २६ पटींनी कमी होणार?

या अभ्यासातील 'लाईफ सायकल असेसमेंट'नुसार, नेहमीच्या पेट्रोलियम डिझेलच्या तुलनेत बांबू इंधनातून होणारे ग्रीनहाऊस गॅसचे उत्सर्जन २६ पटींनी कमी असू शकते. बांबू वाढताना कार्बन शोषून घेतो आणि त्यातून इंधन बनवण्याची प्रक्रियाही प्रभावी आहे, त्यामुळे हा फायदा मिळतो. पण हा फक्त संशोधनातील एक अंदाज आहे. याचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक प्रकारचं प्रदूषण २६ पटींनी कमी होईल किंवा प्रत्येक परिस्थितीत हाच निकाल मिळेल.

शेतजमिनीचीही बचत होणार?

बांबूचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे तो खूप वेगाने वाढतो. अमेरिकेत मक्यापासून जेवढं इथेनॉल इंधन बनवलं जातं, तेवढंच इंधन जर बांबूपासून बनवायचं ठरवलं, तर त्यासाठी फक्त १३ टक्के जमिनीची गरज भासेल, असा अंदाज या अभ्यासात वर्तवलाय. म्हणजेच, कमी जागेत जास्त इंधन तयार करता येईल. शिवाय, जिथे अन्नधान्य पिकवता येत नाही, अशा पडीक जमिनीवरही बांबूची लागवड करता येते. पण हा अंदाज अमेरिकेतील इंधन उत्पादनाच्या परिस्थितीवर आधारित आहे.

पेट्रोल पंपावर हे इंधन कधी मिळणार?

बांबूपासून इंधन बनवण्याचं तंत्रज्ञान सध्या फक्त संशोधनाच्या पातळीवर आहे. त्यामुळे ते लगेच पेट्रोल-डिझेलला पर्याय म्हणून बाजारात येईल, असं म्हणता येणार नाही. याचं मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करणं, इंधनाचा दर्जा टिकवणं आणि गाड्यांमध्ये वापरण्यासाठी त्यात सुधारणा करणं, अशी बरीच कामं अजून बाकी आहेत. शिवाय, या इंधनावर गाडी किती मायलेज देईल, हेही या अभ्यासात स्पष्ट केलेलं नाही. पण भविष्यात अवजड वाहने, ट्रेन आणि विमानांसाठी कमी कार्बन उत्सर्जित करणारं इंधन म्हणून बांबू नक्कीच एक उत्तम पर्याय ठरू शकतो.