Nana Patekar : नाना पाटेकर 'अभिनयाचं पुस्तक'; कॅमेऱ्यापुढचा जादूगार गमावला

मराठी रंगभूमीपासून सुरुवात करून भारतीय सिनेमाचे महानायक बनलेले नाना पाटेकर यांचा अभिनय प्रवास थक्क करणारा आहे.

मुंबई :  काही अभिनेते असे असतात जे कोणत्याही भाषेत काम करोत, ते प्रेक्षकांच्या मनात एक वेगळाच आदर निर्माण करतात. स्क्रीनवर ते थोड्या वेळासाठी आले तरी आपल्या अभिनयाची छाप सोडून जातात. भारतीय सिनेमातील अशाच महान कलाकारांच्या यादीत आज आपल्यातून निरोप घेतलेले अभिनेते नाना पाटेकर यांचं नाव आवर्जून घ्यावं लागेल. त्यांनी प्रामुख्याने हिंदी आणि मराठी सिनेमांत काम केलं. पण देशभरात असा एकही सिनेप्रेमी नसेल ज्याने त्यांचं नाव ऐकलं नाही किंवा त्यांचा अभिनय पाहिला नाही.

भारतीय सिनेमातील अनेक दिग्गजांप्रमाणेच नाना पाटेकर यांच्यातील अभिनेताही रंगभूमीवरच घडला. लहानपणीच त्यांना कलेची आवड निर्माण झाली होती. त्यांनी मुंबईच्या जे. जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाईड आर्ट्समधून आपलं कॉलेजचं शिक्षण पूर्ण केलं. शिक्षणानंतर त्यांनी काही काळ कमर्शियल आर्टिस्ट आणि व्हिज्युअलायझर म्हणूनही काम केलं. पण रंगभूमीवर पाऊल ठेवल्यावर विश्वनाथ पाटेकर म्हणजेच आपल्या नानांना समजलं की आपला खरा मार्ग अभिनयच आहे. पात्रातील तीव्रता, अचूक संवादफेक आणि गुंतागुंतीच्या भूमिका सहजतेने साकारण्याची कला त्यांनी रंगभूमीवरच आत्मसात केली. हीच शिदोरी घेऊन ते मोठ्या पडद्यावर आले.

त्यांनी १९७८ मध्ये 'गमन' या बॉलिवूड सिनेमातून सिनेसृष्टीत पाऊल ठेवलं. त्यानंतर त्यांना हिंदी आणि मराठीत अनेक भूमिका मिळाल्या. पण त्यांना खरा ब्रेक मिळाला तो १९९० मध्ये आलेल्या 'परिंदा' या सिनेमातून. या क्राईम थ्रिलर सिनेमात त्यांनी 'अण्णा' या गँगस्टरची भूमिका इतकी भन्नाट साकारली की त्यानंतर नानांनी कधीच मागे वळून पाहिलं नाही. 'परिंदा'मधील या दमदार अभिनयासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार आणि फिल्मफेअर पुरस्कारही मिळाला.

जेव्हा एखादा अभिनेता वेगवेगळ्या धाटणीच्या भूमिका चोख बजावतो, तेव्हाच तो प्रेक्षकांची खरी दाद मिळवतो. गंभीर आणि रागीट भूमिकांमध्ये दिसणारा हा माणूस जेव्हा कॉमेडी करतो, तेव्हा ते पाहणं हिंदी सिनेप्रेमींसाठी एक पर्वणीच असायची. 'वेलकम' आणि 'वेलकम बॅक' या सिनेमांमधील त्यांची 'उदय शेट्टी' ही भूमिका प्रेक्षकांनी अक्षरशः डोक्यावर घेतली. प्रियदर्शन यांनी दिग्दर्शित केलेल्या 'मेरीक्कुंडोरु कुंजाडू' या मल्याळम सिनेमाच्या हिंदी रिमेकमध्येही नाना पाटेकर यांनी मुख्य भूमिका साकारली होती. सिनेमा आणि अभिनयाचं शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी नाना म्हणजे अभिनयाचं एक चालतं-बोलतं पुस्तक होतं, ज्यांनी आज आपला निरोप घेतला आहे. त्यांनी साकारलेल्या भूमिका या सिनेसृष्टीत येणाऱ्या नव्या पिढीसाठी कायम एका 'रेफरन्स बुक'सारख्या राहतील.