Kharg Island: इराणच्या 'तिजोरी'वर अमेरिकेची नजर? जगावर तिसऱ्या महायुद्धाचं सावट?

US Eyes Irans Economic Jugular Kharg Island Amid Global War Fears: पर्शियन आखातातील 'खार्ग बेट' इराणसाठी अत्यंत महत्त्वाचं आहे. कारण, देशाची तब्बल ९०% तेल निर्यात याच बेटावरून होते. आता अमेरिका हे बेट ताब्यात घेण्याच्या तयारीत असल्याच्या चर्चांना उधाण आलं आहे.

नवी दिल्ली (10 मार्च): जग पुन्हा एकदा महायुद्धाच्या उंबरठ्यावर उभं आहे का? सध्या संपूर्ण जगाचं लक्ष पर्शियन आखातातील 'खार्ग' नावाच्या एका लहान बेटावर लागलं आहे. तुम्हाला आश्चर्य वाटेल, पण इराणची तब्बल ९० टक्के तेल निर्यात याच एका बेटावरून होते. आता अमेरिकेचं ट्रम्प प्रशासन हेच बेट ताब्यात घेण्यासाठी एक योजना आखत असल्याच्या बातम्या येत आहेत. जर या बेटावर हल्ला झाला, तर इराणच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेला तेल महसूल पूर्णपणे कोसळेल. दुसरीकडे, जागतिक बाजारात पेट्रोल-डिझेलच्या किमती गगनाला भिडतील. तज्ज्ञांच्या मते, या बेटावरील एक छोटासा हल्लासुद्धा 'तिसऱ्या महायुद्धा'ला सुरुवात करू शकतो.

खार्ग बेटाचं महत्त्व काय?

इराणच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या निर्यातीपैकी सुमारे ८० ते ९०% निर्यात याच एका बेटावरून होते. इथे मोठे ऑइल टर्मिनल, पाइपलाइन्स आणि तेल साठवण्यासाठी मोठमोठ्या टाक्या आहेत. हडसन इन्स्टिट्यूटचे मायकल डोरन यांच्या मते, १९६० च्या दशकात झालेल्या गुंतवणुकीनंतर हे बेट इराणच्या अर्थव्यवस्थेचा आधारस्तंभ बनलं आहे. इथून दररोज सुमारे ७० लाख बॅरल तेल जहाजांमध्ये भरण्याची क्षमता आहे.

युद्धातही तेल निर्यात सुरूच!

इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणच्या लष्करी तळांना लक्ष्य केलं असलं तरी, त्यांनी आतापर्यंत खार्ग बेटावर हल्ला केलेला नाही. सॅटेलाइट डेटानुसार, २८ फेब्रुवारीपासून आतापर्यंत इराणने १.२ कोटी बॅरलपेक्षा जास्त तेलाची निर्यात केली आहे. इराण गुप्तपणे तेल वाहतूक करण्यासाठी 'डार्क फ्लीट' (Dark Fleet) जहाजांचा वापर करत आहे. ही जहाजे आपली ट्रॅकिंग सिस्टीम बंद करून प्रवास करतात.

हल्ला झाल्यास जगावर काय परिणाम होईल?

तज्ज्ञांच्या मते, जर खार्ग बेटावर हल्ला झाला तर दोन मोठ्या गोष्टी घडू शकतात. एक म्हणजे, इराणच्या लष्करी ताकदीला मिळणारा पैसा तेलाच्या विक्रीतून येतो. जर हा पैसा थांबला, तर इराणला जास्त काळ युद्ध करणं कठीण होईल. दुसरं म्हणजे, हे बेट 'होरमुझच्या सामुद्रधुनी'जवळ आहे, जिथून जगातील २०% तेलाची वाहतूक होते. हल्ला झाल्यास, जागतिक तेलाच्या किमती प्रति बॅरल किमान १० डॉलर्सने वाढू शकतात. याचा थेट फटका भारतासारख्या देशांना बसेल आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होईल.

इतिहास आणि सध्याची स्थिती

१९८० च्या दशकात इराण-इराक युद्धादरम्यान इराकने या बेटावर जोरदार हल्ला केला होता, पण इराणने त्याची पुन्हा उभारणी केली. इतकंच नाही, तर १९७९ मध्ये अमेरिकेचे तत्कालीन अध्यक्ष जिमी कार्टर यांनीही हे बेट ताब्यात घेण्याचा विचार केला होता, पण त्यांनी हल्ला केला नाही. या बेटावर ३ कोटी बॅरल तेल साठवण्याची क्षमता आहे. सध्या तिथे सुमारे १.८ कोटी बॅरल तेलसाठा असल्याचा अंदाज आहे.

आतापर्यंत हल्ला का झाला नाही?

खार्ग बेटावर हल्ला करणे म्हणजे थेट इराणला डिवचण्यासारखं आहे. याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने जोरदार हल्ला केल्यास 'तिसरं महायुद्ध' सुरू होऊ शकतं, अशी भीती अमेरिकेला आहे. त्यामुळेच, अमेरिका आणि मित्र राष्ट्रे सध्या इराणची लष्करी आणि अणुऊर्जा केंद्रं लक्ष्य करत आहेत, पण त्यांनी तेल केंद्रावर थेट हल्ला करणं टाळलं आहे.