Super El Nino : सुपर अल निनोचा धोका; 2027 पर्यंत भारतात उष्णतेने 15,700 मृत्यूंची शक्यता

शिकागो विद्यापीठाच्या 'क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅब'ने एक धक्कादायक अहवाल दिलाय. सप्टेंबर २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या काळात 'सुपर अल निनो'मुळे जगभरात साडेचार लाख लोकांचा उष्णतेने बळी जाऊ शकतो. यात भारतातील १५,८०० मृत्यूंचा अंदाज आहे.

शिकागो : शिकागो विद्यापीठाच्या 'क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅब'ने (CIL) एक मोठा इशारा दिलाय. सप्टेंबर २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या काळात 'सुपर अल निनो'मुळे तापमानात मोठी वाढ होणार आहे. यामुळे जगभरात सुमारे ४ लाख ५१ हजार लोकांचा उष्णतेने मृत्यू होऊ शकतो. यात भारत सुद्धा भरडला जाणार असून, देशात जवळपास १५,८०० मृत्यूंचा अंदाज आहे. पुढच्या वर्षी उन्हाळा जसजसा जवळ येईल, तसतसा हा धोका आणखी वाढेल.

उष्णतेचा सर्वाधिक फटका बसणाऱ्या पहिल्या पाच देशांमध्ये भारताचा समावेश आहे. नायजेरिया, इंडोनेशिया आणि सुदाननंतर भारत चौथ्या क्रमांकावर आहे. डिसेंबर २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या काळात भारतात उष्णतेमुळे सुमारे ७,४०० मृत्यू होण्याची शक्यता आहे. हा आकडा सुरुवातीलाच वाढणार नाही, तर वेळेनुसार हळूहळू वाढत जाईल.

'द इंडियन एक्स्प्रेस'ला दिलेल्या माहितीत अहवालाच्या सह-लेखिका एमिली ग्रोव्हर-कोपेक म्हणाल्या, "उत्तर भारतात हिवाळ्यात चांगलीच थंडी असते, त्यामुळे तिथे उष्णतेने मृत्यू होण्याचं प्रमाण कमी असतं. पण दक्षिण भारताची स्थिती वेगळी आहे. तिथे हिवाळ्यातही तापमान उबदार असतं. त्यामुळे तिथे तापमानात थोडी जरी वाढ झाली, तरी मृत्यूचा आकडा वेगाने वाढतो. म्हणूनच या हिवाळ्यात उष्णतेने होणाऱ्या मृत्यूंच्या जागतिक यादीत भारत चौथ्या स्थानावर आहे."

"फेब्रुवारीपर्यंतच्या सहा महिन्यांच्या अंदाजानंतरही, भारत आणि पाकिस्तानात उन्हाळ्यापर्यंत उष्णतेने होणारे मृत्यू वाढतच राहतील, असा CIL चा अंदाज आहे. कारण हेच उष्ण वातावरण पुढेही कायम राहील," असंही ग्रोव्हर-कोपेक यांनी स्पष्ट केलं.

धोका कशामुळे वाढतोय?

CIL च्या अंदाजानुसार, 'सुपर अल निनो'मुळे जागतिक तापमान सरासरीपेक्षा १.२ अंश सेल्सिअसने वाढेल. तसेच, नेहमीच्या वर्षापेक्षा ४४% जास्त अतिउष्ण दिवस पाहायला मिळतील. सध्याच्या अल निनोने आधीच तापमानाचे जुने विक्रम मोडले आहेत. मानवामुळे होणाऱ्या जागतिक तापमानवाढीवर हा अल निनो आणखी भर घालत आहे.

"सध्याचा अल निनो हवामान बदलाच्या चक्रात मोठी उलथापालथ करत आहे. हे खूप धोकादायक आहे, कारण मानवी हस्तक्षेपामुळे आधीच तापलेल्या वातावरणात हे घडत आहे."

"त्यामुळे जगभरात अनेक ठिकाणी आपण यापूर्वी कधीही न पाहिलेली उष्णता अनुभवू. याचा थेट परिणाम आरोग्य, अन्नसुरक्षा आणि पाणीटंचाईवर होईल. अल निनो येतो आणि जातो, पण जोपर्यंत आपण जीवाश्म इंधनाचा वापर करत राहू, तोपर्यंत हा धोका वाढतच जाईल," असं लंडनमधील इम्पेरियल कॉलेजच्या प्राध्यापिका फ्रेडरिक ओटो यांनी 'द गार्डियन'ला सांगितलं.

भारताव्यतिरिक्त नायजेरिया, इंडोनेशिया, सुदान आणि ब्राझीलमध्ये सर्वाधिक मृत्यूंची नोंद होऊ शकते. नायजेरिया, सुदान, नायजर आणि चाड या देशांमध्ये मिळून सुमारे ६६,८०० मृत्यूंचा अंदाज आहे. आग्नेय आशियातील फिलिपिन्स, व्हिएतनाम, थायलंड आणि कंबोडियामध्ये सुमारे १९,४०० मृत्यू होऊ शकतात. अमेरिकेतही सुमारे ३,५०० मृत्यूंचा अंदाज असून, सर्वाधिक फटका बसणाऱ्या २० देशांमध्ये अमेरिकेचाही समावेश आहे.

जागतिक संकट आणि हा अंदाज कसा काढला?

CIL ने २४,३७८ प्रदेशांमधील तापमान आणि मृत्यूच्या प्रमाणाचा अभ्यास करून हे अंदाज वर्तवले आहेत. यासाठी 'युरोपियन सेंटर फॉर मिडीयम-रेंज वेदर फोरकास्ट्स'च्या (ECMWF) अंदाजांची मदत घेण्यात आली. हे निकाल १९९६-२०२५ च्या सरासरीशी तुलना करून काढले आहेत. हा अहवाल लवकरच एका पीअर-रिव्ह्यूड जर्नलमध्ये प्रसिद्ध केला जाईल.

"पिकांचे नुकसान कधी होणार, याचा अंदाज लावून लोकांना आधीच सावध करणं आता शक्य झालं आहे. पण हा नवीन अहवाल त्याहूनही महत्त्वाच्या गोष्टीचा, म्हणजेच मृत्यूचा अंदाज वर्तवण्याचा मार्ग मोकळा करत आहे," असं CIL चे सह-संस्थापक प्रा. मायकेल ग्रीनस्टोन म्हणाले.

"आपत्कालीन यंत्रणा सक्षम करून आपण यावर्षी अनेक जीव वाचवू शकतो," असं कॅलिफोर्निया विद्यापीठाच्या (बर्कले) डॉ. टम्मा कार्लटन म्हणाल्या. "पण २० वर्षांनंतर, जेव्हा आजची ही अतिउष्णता नेहमीचीच बाब बनेल, तेव्हा आपण सतत आणीबाणीच्या स्थितीत राहू शकत नाही. भविष्यात जीव वाचवण्यासाठी आपल्याला आतापासूनच तयारी करावी लागेल." दरम्यान, अल निनोच्या प्रभावामुळे सुमारे ५ कोटी लोकांना तीव्र भूकबळीचा सामना करावा लागू शकतो आणि अन्नाच्या किमती वाढू शकतात, असा इशारा 'वर्ल्ड फूड प्रोग्राम'ने दिला आहे.