Strait of Hormuz: इराणचा इशारा धुडकावला; सौदीचे तेल टँकर मुंबईत दाखल!

Shenlong Oil Tanker Reaches Mumbai After Crossing Tense Strait of Hormuz:पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे 'होरमुझची सामुद्रधुनी' मार्गावर तणाव वाढला आहे. तरीही, सौदी अरेबियातून कच्चं तेल घेऊन निघालेला 'शेनलाँग' नावाचा टँकर यशस्वीरित्या मुंबईत पोहोचला आहे. इराणच्या धमकीनंतरही, या जहाजाने आपली ओळख प्रणाली बंद करून हा मार्ग गुप्तपणे पार केला.

मुंबई (११ मार्च): पश्चिम आशियात तणाव वाढल्यामुळे जगातला सर्वात महत्त्वाचा तेल मार्ग, 'होरमुझची सामुद्रधुनी' (Strait of Hormuz), अक्षरशः ठप्प झाला आहे. या धोकादायक परिस्थितीतही, इराणचा नसलेला कच्च्या तेलाचा पहिला टँकर हा मार्ग ओलांडून यशस्वीपणे भारतात पोहोचला आहे, असं S&P ग्लोबल कमोडिटीजने आपल्या रिपोर्टमध्ये म्हटलं आहे. इराणने धमकी दिली होती की, त्यांच्या देशाव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही देशाचा तेल टँकर या मार्गावरून गेल्यास त्यावर क्षेपणास्त्र हल्ला केला जाईल.

मुंबईत पोहोचला 'शेनलाँग' टँकर

S&P च्या आकडेवारीनुसार, 'शेनलाँग' (Shenlong) नावाचा हा टँकर १ मार्च रोजी सौदी अरेबियाच्या सर्वात मोठ्या तेल निर्यात टर्मिनल 'रास तनुरा' येथून निघाला आणि १० मार्चला तो मुंबईच्या किनाऱ्यावर पोहोचला. रास तनुरामध्ये असताना जहाजाचा ड्राफ्ट (पाण्याखालील जहाजाची खोली) ९.३ मीटर होता, पण मुंबईत पोहोचल्यावर तो १५.८ मीटर झाला होता. यावरून जहाजात पूर्ण क्षमतेने तेल भरलेलं होतं, हे स्पष्ट होतं. हे जहाज 'शेनलाँग शिपिंग लिमिटेड'च्या मालकीचं असून, ग्रीसची 'डायनाकॉम टँकर्स मॅनेजमेंट' कंपनी याचं व्यवस्थापन पाहते.

गुप्त ऑपरेशन?

ट्रॅकिंग सॉफ्टवेअरनुसार, या जहाजाने होरमुझची सामुद्रधुनी ओलांडण्यापूर्वी आपली ऑटोमॅटिक आयडेंटिफिकेशन सिस्टीम (AIS - जहाजाचं ठिकाण सांगणारी यंत्रणा) बंद केली होती. सामुद्रधुनी ओलांडल्यानंतर ती पुन्हा सुरू करण्यात आली. हे जहाज नेमकं कुठे जाणार आहे, याबाबतची माहिती मात्र मिळालेली नाही.

अमेरिकन नौदलाचा पाठिंबा नाहीच!

एका क्षणी अमेरिकेच्या ऊर्जा सचिवांनी ट्विट करून दावा केला होता की, "अमेरिकन नौदलाने या तेल टँकरला संरक्षण देत होरमुझची सामुद्रधुनी सुरक्षितपणे ओलांडायला मदत केली." पण नंतर त्यांनी ही पोस्ट डिलीट केली. यावर व्हाईट हाऊसने स्पष्टीकरण दिलं की, अमेरिकन नौदलाने कोणत्याही व्यावसायिक जहाजाला संरक्षण दिलेलं नाही.

वाहतूक खर्च गगनाला भिडला

या संघर्षामुळे होरमुझमधून तेल वाहतुकीचे दर प्रचंड वाढले आहेत. २७ फेब्रुवारी रोजी प्रति मेट्रिक टन ५१.४२ डॉलर असलेला दर १० मार्चपर्यंत १५८.६३ डॉलरवर पोहोचला आहे. यामुळे भविष्यात तेलाच्या किमती वाढण्याची चिंता निर्माण झाली आहे.

भारतासाठी ही चिंतेची बाब का?

होरमुझच्या सामुद्रधुनीतून जागतिक तेल पुरवठ्यापैकी २०% आणि भारताच्या एकूण इंधन आयातीपैकी ५०% वाहतूक होते. सध्या इथली जहाजांची वाहतूक खूपच कमी झाली आहे. सामान्य दिवसांमध्ये जिथे दिवसाला ६० जहाजं जायची, तिथे आता फक्त २-३ जहाजं जात आहेत. फुजैरा आणि यान्बू हे पर्यायी निर्यात मार्ग पूर्ण क्षमतेने सुरू असले तरी, होरमुझ मार्गाची पोकळी भरून काढण्यासाठी ते पुरेसे नाहीत, असं विश्लेषकांचं मत आहे.

S&P ग्लोबल एनर्जीचे क्रूड ऑइल रिसर्च प्रमुख जिम बुरखार्ड यांच्या मते, 'आशियाई बाजारात तेलाचा तुटवडा जाणवू लागला आहे. आशियातील रिफायनरींना लागणारे अर्धे तेल आखाती देशांमधूनच येते. जर होरमुझची सामुद्रधुनी जास्त काळ बंद राहिली, तर त्याचा परिणाम केवळ आशियावरच नाही, तर जागतिक तेल साठा आणि किमतींवरही गंभीर परिणाम होईल,' असं त्यांनी म्हटलं आहे.