Nepal Protest : शेकडो Gen-Z तरुणांकडून नेपाळच्या पंतप्रधानांच्या कार्यालावर हल्ला, ओली यांनी दिला राजीनामा

सोशल मीडियावरील बंदीमुळे संताप व्यक्त झाल्यानंतर नेपाळमध्ये जनरल झेडच्या नेतृत्वाखालील निदर्शने तीव्र झाली. किमान २० लोकांचा मृत्यू झाला, डझनभर जखमी झाले, मंत्र्यांनी राजीनामा दिला आणि अशांतता पसरल्याने अनेक प्रदेशांमध्ये कर्फ्यू लागू करण्यात आला.

नेपाळमधील गेल्या काही वर्षांतील सर्वात तीव्र अशांततेदरम्यान शेकडो निदर्शकांनी त्यांच्या कार्यालयावर हल्ला केल्यानंतर मंगळवारी पंतप्रधान केपी शर्मा ओली यांनी राजीनामा दिला. सरकारने ४ सप्टेंबर रोजी फेसबुक, इंस्टाग्राम, यूट्यूब, व्हॉट्सअॅप आणि एक्स यासह २६ प्रमुख सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर बंदी घातल्यानंतर जनरल झेडच्या नेतृत्वाखालील निदर्शने सुरू झाली. या निर्णयामुळे व्यापक संताप निर्माण झाला, विशेषतः संवाद आणि माहितीसाठी या प्लॅटफॉर्मवर अवलंबून असलेल्या तरुणांमध्ये, ज्यामुळे ८ सप्टेंबर, सोमवारी किमान २० जणांचा मृत्यू झाला. सरकारने नंतर बंदी मागे घेतली असली तरी, मंगळवारी निदर्शने हिंसक निदर्शनांमध्ये वाढली, ज्यात राजकीय नेते आणि सरकारी संस्थांना लक्ष्य करण्यात आले आणि शेवटी ओली यांना पद सोडावे लागले.

निदर्शने का झाली?

ओली यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने लादलेल्या सोशल मीडिया ब्लॅकआउटमुळे या उठावाला तात्काळ चालना मिळाली. अधिकृतपणे, ही बंदी एक नियम म्हणून आणण्यात आली होती, परंतु अनेकांनी ती अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर बंधने घालण्यासाठी सेन्सॉरशिप म्हणून पाहिली. शांततापूर्ण निदर्शने आयोजित करण्यासाठी आणि माहिती सामायिक करण्यासाठी कार्यकर्त्यांनी, विशेषतः जनरल झेडने, सोशल मीडियाचा वापर केला होता. एकदा प्लॅटफॉर्म ब्लॉक केले की, तणाव वाढला. निदर्शकांनी सरकारवर हुकूमशाही आणि मूलभूत लोकशाही अधिकारांचे उल्लंघन केल्याचा आरोप केला.

७ सप्टेंबर रोजी सरकारने बंदी मागे घेतली तेव्हा परिस्थिती शांत करण्यासाठी हा निर्णय खूप उशिरा घेण्यात आला. ८ सप्टेंबरपर्यंत, वर्षानुवर्षे सरकारी भ्रष्टाचार आणि खराब प्रशासनामुळे निराश झालेल्या निदर्शकांनी हिंसक कारवाई केली. निदर्शक प्रमुख राजकीय नेत्यांच्या घरांना आग लावताना आणि तोडफोड करताना दाखवणारे अनेक व्हिडिओ प्रसारित झाले.

संतापाचे लक्ष्य: राजकीय नेत्यांच्या घरांवर हल्ले

निदर्शकांनी प्रमुख राजकीय नेत्यांच्या निवासस्थानांना लक्ष्य केले. भक्तपूरमधील बालकोट येथील राष्ट्रपती रामचंद्र पौडेल आणि पंतप्रधान ओली यांचे घर जाळण्यात आले. हल्ल्याच्या वेळी पंतप्रधान ओली बालवाटर येथील सरकारी निवासस्थानी उपस्थित होते. माजी पंतप्रधान पुष्पकमल दहल (प्रचंड) आणि शेर बहादूर देऊबा यांच्या घरांचेही नुकसान झाले.

दूरसंचार मंत्री पृथ्वी सुब्बा गुरुंग आणि अर्थमंत्री बिष्णू पौडेल यांच्यासह उच्चपदस्थ मंत्र्यांच्या निवासस्थानांवर हल्ला करण्यात आला. निदर्शकांनी त्यांच्या घरांवर दगडफेक केली आणि ऊर्जा मंत्री दीपक खडका यांच्या निवासस्थानाला आग लावण्यात आली. हे हल्ले केवळ सोशल मीडियावरील बंदीविरुद्धच नव्हे तर राजकीय भ्रष्टाचार आणि हुकूमशाही राजवटीविरुद्ध वाढत्या जनतेच्या संतापाचे प्रतीक होते.

सरकारचा प्रतिसाद आणि वाढते राजीनामे

अशांतता नियंत्रणात आणण्यासाठी सरकारने काठमांडू, ललितपूर, बिरगंज आणि कावरेपालांचोक यासारख्या प्रमुख प्रदेशांमध्ये कर्फ्यू लागू केला. हालचाली आणि मेळाव्यांवर निर्बंध असूनही, निदर्शने दुसऱ्या दिवशीही सुरूच राहिली, निदर्शकांनी कर्फ्यूचे उल्लंघन केले आणि सुरक्षा दलांना उघडपणे तोंड दिले.

वाढत्या जनतेच्या दबावामुळे, प्रमुख मंत्र्यांनी राजीनामा दिला. गृहमंत्री रमेश लेखक यांनी नैतिक आधारावर राजीनामा दिला आणि सरकारने अशांतता हाताळल्याची जबाबदारी स्वीकारली. त्यानंतर कृषीमंत्री रामनाथ अधिकारी यांनी शांततापूर्ण निदर्शनांवर सरकारच्या कारवाईचा निषेध केला. या राजीनाम्यांमुळे ओली यांची आधीच नाजूक स्थिती आणखी कमकुवत झाली.

निदर्शने आयोजित करण्यात हमी नेपाळची भूमिका

या चळवळीच्या केंद्रस्थानी २०१५ मध्ये स्थापन झालेली युवा नेतृत्वाखालील एनजीओ हमी नेपाळ आहे. २०१५ च्या भूकंपानंतर सुरुवातीला मानवतावादी कार्यावर लक्ष केंद्रित केलेले, हमी नेपाळने त्यांचे अध्यक्ष ३६ वर्षीय सुदान गुरुंग यांच्या नेतृत्वाखाली नागरी कार्यात विस्तार केला. भूकंपात मुलाला गमावण्याच्या त्यांच्या वैयक्तिक दुःखद घटनेने त्यांना सामाजिक कार्यासाठी आपले जीवन समर्पित करण्यास प्रेरित केले.

हमी नेपाळ जनरेशन झेड निदर्शनांचे प्राथमिक आयोजक बनले, त्यांनी सोशल मीडियाचा वापर करून निषेधाचे मार्ग, सुरक्षा उपाय आणि कृतीचे आवाहन शेअर केले. शांततापूर्ण प्रतिकारासाठी ओळखले जाणारे गुरुंग यांनी विद्यार्थ्यांना शालेय गणवेश घालण्यास आणि रॅली दरम्यान पुस्तके घेऊन जाण्यास प्रोत्साहित केले, ज्यामुळे निषेध लोकशाही अभिव्यक्तीचे प्रतीक बनले. एनजीओने पारंपारिकपणे राजकीय बाबी टाळल्या होत्या परंतु सोशल मीडिया ब्लॅकआउटविरुद्ध ठाम भूमिका घेतली.

हिंसाचार वाढला, कर्फ्यू लावला

शांतता राखण्याचे सुरुवातीचे प्रयत्न असूनही, निराशा उफाळून आली. निदर्शकांनी टायर जाळले, महामार्ग रोखले आणि पोलिसांवर दगडफेक केली. प्रत्युत्तरादाखल, अधिकाऱ्यांनी गर्दी पांगवण्यासाठी अश्रुधुराचा वापर केला, विशेषतः काठमांडूमध्ये. अशांतता रोखण्यासाठी प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये अनेक ठिकाणी कर्फ्यू लागू करण्यात आला.

कावरेपालांचोकमध्ये दुपारपासून कर्फ्यू सुरू झाला, ज्यामुळे प्रमुख महामार्ग बंद झाले. कोशी प्रांतात (बिराटनगर आणि मोरंग) सकाळी ११ ते रात्री १० वाजेपर्यंत निर्बंध लादण्यात आले. बिरगंजमध्ये, बाजार परिसरात सकाळी ११ ते संध्याकाळी ६ वाजेपर्यंत कर्फ्यू लागू करण्यात आला.

स्थानिक निषेधांच्या पलीकडे परिस्थिती आणखी बिकट झाली, ज्यामुळे प्रादेशिक सुरक्षेचे प्रश्न निर्माण झाले. भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) ने नेपाळमधील भारतीय नागरिकांना सावधगिरी बाळगण्याचा आणि सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करण्याचा इशारा दिला. भारतानेही हिंसाचाराबद्दल चिंता व्यक्त करत जीवितहानीबद्दल शोक व्यक्त केला.

मृतांची संख्या आणि जखमींची संख्या

आतापर्यंत निदर्शनांमध्ये किमान २० जणांचा मृत्यू झाला आहे, तर सुरक्षा दलांसोबत झालेल्या चकमकीत २०० हून अधिक जण जखमी झाले आहेत. निदर्शकांनी पोलिसांना गोळीबार केल्याचा आरोप केला, तर सुरक्षा दलांनी असा युक्तिवाद केला की ते हिंसक हल्ल्यांना प्रत्युत्तर देत आहेत.

पंतप्रधान ओली यांच्या राजीनाम्याची आणि प्रशासनातील सुधारणांची मागणी करत आंदोलनाची तीव्रता वाढतच आहे. भ्रष्टाचार, खराब प्रशासन आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावरील निर्बंधांबद्दल जनरल झेड यांच्या निराशेचे प्रकटीकरण म्हणून या निदर्शनांकडे व्यापकपणे पाहिले जाते.

काठमांडू पोस्टनुसार, निदर्शकांनी दळणवळण आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री पृथ्वी सुब्बा गुरुंग यांच्या घराला आग लावली, उपपंतप्रधान आणि अर्थमंत्री बिष्णू पौडेल, नेपाळ राष्ट्र बँकेचे गव्हर्नर बिस्व पौडेल यांच्या निवासस्थानी दगडफेक केली आणि माजी गृहमंत्री रमेश लेखक यांच्या घरावर हल्ला केला.

निदर्शकांनी बुढानीलकांठा येथील माजी पंतप्रधान शेर बहादूर देऊबा यांच्या निवासस्थानाकडे धाव घेतली परंतु त्यांना हल्ला करण्यापासून रोखण्यात आले. त्यांनी मुख्य विरोधी पक्षनेते आणि सीपीएन-एमसी अध्यक्ष पुष्पा कमल दहल यांच्या निवासस्थानावरही दगडफेक केली.

स्थानिक प्रशासनाने परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी सुरक्षा उपाययोजना वाढवल्या असूनही निदर्शकांनी विविध जिल्ह्यांमधील मुख्यमंत्री, प्रांतीय मंत्री आणि इतर नेत्यांच्या निवासस्थानांना लक्ष्य केले आहे, असे काठमांडू पोस्टने वृत्त दिले आहे. काठमांडूमध्ये निदर्शकांनी सुरक्षा कर्मचाऱ्यांवर दगडफेक केली, ज्याला प्रत्युत्तर म्हणून पोलिसांनी त्यांना पांगवण्यासाठी अश्रुधुराच्या नळकांड्याचा वापर केला.

द हिमालयन प्रेसच्या मते, नेपाळमध्ये आंदोलन तीव्र झाले आहे, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात जखमी झाले आहेत आणि देशातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये कर्फ्यू लागू करण्यात आला आहे. वाढत्या अशांततेला आळा घालण्यासाठी अधिकाऱ्यांनी अनेक प्रदेशांमध्ये कर्फ्यू लागू केला आहे.

काठमांडू आणि ललितपूरमध्ये, भैसेपती, सानेपा, च्यसाल आणि मध्य काठमांडूच्या ठिकाणांसह प्रमुख भागात कर्फ्यू लागू करण्यात आला आहे, ज्यामुळे सर्व मेळावे, निदर्शने आणि परवानगीशिवाय हालचालींवर बंदी घालण्यात आली आहे.

कावरेपालांचोकमध्ये हिंसाचार वाढल्यानंतर दुपारी १२.१५ वाजता कर्फ्यू सुरू झाला आणि जिल्ह्यातील मुख्य महामार्ग पूर्णपणे बंद करण्यात आले आहेत, असे द हिमालयन प्रेसने वृत्त दिले आहे.हमी नेपाळने सुव्यवस्थित निषेधाचे नेतृत्व केले आहे आणि कोणताही स्पष्ट तोडगा दिसत नाही, त्यामुळे येत्या काही दिवसांत अशांतता कायम राहण्याची शक्यता आहे.

जुन्या व्यवस्थांना आव्हान देण्याचा दृढनिश्चय करणाऱ्या तंत्रज्ञान-जाणकार तरुणाने नेपाळमधील राजकीय सहभागात पिढ्यानपिढ्या बदल घडवून आणल्याचे या निदर्शनांमधून दिसून येते. परिस्थिती जसजशी विकसित होत आहे तसतसे आंतरराष्ट्रीय लक्ष, विशेषतः शेजारील भारताचे, जास्त आहे.