Modi Car Diplomacy : पंतप्रधान मोदींच्या 'कार डिप्लोमसी'ची पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे. इस्रायलच्या संसदेतील भाषणानंतर त्यांनी पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्यासोबत कारमधून प्रवास केला. यातून भारत-इस्रायल संबंधांना एक वेगळा संदेश मिळाला आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सध्या त्यांच्या 'कार डिप्लोमसी'मुळे चर्चेत आहेत. इस्रायलची संसद 'नेसेट' (Knesset) मधील ऐतिहासिक भाषणानंतर त्यांनी इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू (Benjamin Netanyahu) यांच्यासोबत एका टेक्नॉलॉजी प्रदर्शनापर्यंत कारमधून प्रवास केला. ही केवळ एक साधी राईड नव्हती, तर एक महत्त्वाचा राजनैतिक संकेत मानला जातोय. मोदींनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर याचा फोटो शेअर करत, 'तंत्रज्ञानाच्या जगातील प्रगती पाहण्यासाठी निघालो आहोत,' असं लिहिलं. हा फक्त एक औपचारिक कार्यक्रम होता की यामागे काही मोठा संदेश दडला आहे?
26
'कार डिप्लोमसी' म्हणजे नेत्यांनी औपचारिक कार्यक्रमांपलीकडे जाऊन एकत्र कारमधून प्रवास करणे. यातून दोन्ही नेत्यांमध्ये वैयक्तिक ताळमेळ आणि विश्वास असल्याचे संकेत मिळतात. ही पहिलीच वेळ नाही. याआधी पंतप्रधान मोदींनी फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रों (Emmanuel Macron), रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन (Vladimir Putin) आणि ब्रिटनचे पंतप्रधान कीर स्टारमर (Keir Starmer) यांच्यासोबतही कारमधून प्रवास केला आहे. मुंबईतील इंडिया-फ्रान्स इनोव्हेशन फोरमदरम्यान मॅक्रोंसोबतच्या त्यांच्या कार राईडला 'मैत्रीचा संकेत' म्हटले गेले. चीनच्या तियानजिनमध्ये शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन (Shanghai Cooperation Organisation) परिषदेदरम्यान पुतिनसोबतचा त्यांचा प्रवासही चर्चेत होता. ब्रिटनसोबतच्या संबंधांवर बोलताना स्टारमरसोबतच्या प्रवासाला 'वाढत्या संबंधांचे' प्रतीक मानले गेले. जॉर्डन दौऱ्यावेळी क्राउन प्रिन्स अल हुसेन बिन अब्दुल्ला II (Al Hussein bin Abdullah II) स्वतः मोदींना संग्रहालयात घेऊन गेले. तर तेथील पंतप्रधान जफर हसन (Jafar Hassan) यांनी त्यांचे औपचारिक स्वागत केले. इथिओपियामध्ये पंतप्रधान अबी अहमद (Abiy Ahmed) यांनी विमानतळावर मिठी मारून स्वागत केले आणि हॉटेलपर्यंत सोबत गेले. या क्षणांकडे केवळ फोटो म्हणून नाही, तर संबंधांच्या मजबुतीचे प्रतीक म्हणून पाहिले जात आहे.
36
पंतप्रधान मोदींचे नेसेटमधील भाषण भारत-इस्रायल संबंधांसाठी महत्त्वाचे मानले गेले. त्यांनी समान मूल्ये, दहशतवादाविरुद्ध लढा आणि तांत्रिक सहकार्यावर भर दिला. अशा परिस्थितीत, नेतान्याहू यांच्यासोबत कारमधील अनौपचारिक गप्पा हा एक महत्त्वाचा संकेत देतात. यातून दोन्ही देशांचे संबंध केवळ औपचारिक व्यासपीठापुरते मर्यादित नाहीत, हे स्पष्ट होते. हे पाऊल दाखवते की भारत आणि इस्रायल आपली सामरिक भागीदारी अधिक मजबूत करू इच्छितात.
गेल्या काही महिन्यांत मोदी अनेक जागतिक नेत्यांसोबत अशाच प्रकारे कारमधून प्रवास करताना दिसले आहेत. रशियातील शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशनची बैठक असो किंवा युरोपातील नेत्यांसोबतची भेट, हा पॅटर्न स्पष्ट दिसतो. तज्ज्ञांच्या मते, ही 'पर्सनल कनेक्ट डिप्लोमसी' आहे. यात औपचारिक बैठकांसोबतच वैयक्तिक संवादालाही महत्त्व दिले जाते. यामुळे निर्णय लवकर होतात आणि परस्पर विश्वास वाढतो.
56
भारत आणि इस्रायलमध्ये संरक्षण, तंत्रज्ञान आणि कृषी यांसारख्या क्षेत्रांत आधीपासूनच सहकार्य आहे. नेतान्याहू यांच्यासोबतची ही कार राईड संकेत देते की, येत्या काळात दोन्ही देश आणखी जवळ येऊ शकतात. मोदींची ही शैली दाखवते की, भारत केवळ औपचारिक करारांपुरता मर्यादित नाही, तर संबंधांना वैयक्तिक पातळीवरही मजबूत करू इच्छितो.
66
पंतप्रधान मोदींची 'कार डिप्लोमसी' आता एक ट्रेंड बनली आहे. नेतान्याहूपासून ते मॅक्रों आणि पुतिनपर्यंतच्या उदाहरणांवरून हे स्पष्ट होते की, ही एक विचारपूर्वक आखलेली रणनीती आहे. सध्या तरी, मोदींची ही 'कार डिप्लोमसी' जगाचे लक्ष वेधून घेत आहे, हे नक्की.
