India US Trade Deal: भारत-अमेरिका व्यापार करार अंतिम टप्प्यात! ट्रम्प-मोदींच्या भेटीत होणार मोठा निर्णय?

भारत आणि अमेरिका यांच्यातील प्रस्तावित व्यापार करारासंबंधीच्या बहुतांश समस्या सुटल्या आहेत. परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी शनिवारी सांगितले की, चर्चा आता अंतिम टप्प्यात असून लवकरच करारावर शिक्कामोर्तब होऊ शकते.

भारत आणि अमेरिका यांच्यातील प्रस्तावित व्यापार करारासंबंधीच्या बहुतांश समस्या सुटल्या आहेत. 'प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया' (पीटीआय) च्या वृत्तानुसार, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी शनिवारी सांगितले की, चर्चा आता अंतिम टप्प्यात असून लवकरच करारावर शिक्कामोर्तब होऊ शकते. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी जी-२० शिखर परिषदेसाठी अमेरिकेला जाण्यापूर्वी एक महिना आधी जयशंकर यांनी ही माहिती दिली. या परिषदेदरम्यान मोदी आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची भेट होऊ शकते, जिथे द्विपक्षीय संबंध आणि व्यापार करारावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे. 'एचटी लीडरशीप समिट' मध्ये बोलताना जयशंकर म्हणाले, चर्चा आता अंतिम टप्प्यात आली आहे. त्यांनी पुढे सांगितले की, उरलेल्या समस्या भारताच्या बाजूने नसून अमेरिकेकडूनच जास्त बदल झाले आहेत. चर्चेबद्दल विचारलेल्या प्रश्नावर ते म्हणाले, "आम्ही आशा करत आहोत - आणि एका अर्थाने अपेक्षाही करत आहोत - की आम्ही आता अंतिम टप्प्यात पोहोचलो आहोत. हे काही रहस्य नाही."

अशी चर्चा आहे की, १४ आणि १५ डिसेंबर रोजी मियामी येथे होणाऱ्या जी-२० शिखर परिषदेच्या वेळी मोदी आणि ट्रम्प यांच्या भेटीनंतर भारत आणि अमेरिका या कराराची घोषणा करू शकतात. जयशंकर यांनी सांगितले की, त्यांच्या माहितीनुसार बहुतांश समस्या सुटल्या आहेत. ते म्हणाले, "आता फक्त शेवटच्या काही गोष्टी उरल्या आहेत. बऱ्याच बाबतीत या समस्या आमच्या बाजूने नाहीत, कारण आमच्या तुलनेत अमेरिकेकडूनच जास्त बदल झाले आहेत." त्यांनी पुढे जोडले, "आम्ही आशा करतो की लवकरच हे अंतिम होईल. शेवटच्या टप्प्यात सगळेच थोडे अधीर होतात, हे स्वाभाविक आहे."

गेल्या महिन्यात मुंबईत अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो यांनी सांगितले होते की, दोन्ही देश व्यापार करार अंतिम करण्याच्या अगदी जवळ पोहोचले आहेत. शुल्क संबंधित वाद मिटवणे, शुल्केतर अडथळे दूर करणे आणि एकमेकांच्या बाजारपेठेत प्रवेश सोपा करण्याच्या उद्देशाने भारत आणि अमेरिका २०२५ च्या सुरुवातीपासूनच या प्रस्तावित करारावर चर्चा करत आहेत. भारताची इच्छा आहे की अमेरिकेच्या बाजारपेठेत त्यांच्या उत्पादनांना स्पर्धकांच्या तुलनेत अधिक चांगल्या सवलती मिळाव्यात. जयशंकर म्हणाले, "आमच्यासाठी मुख्य बाब म्हणजे आम्हाला असा व्यापार करार हवा आहे जो फायदेशीर आणि संतुलित असेल, आणि जो समान पातळीवरील इतर अर्थव्यवस्थांच्या तुलनेत आम्हाला एक चांगला फायदा देईल. आम्ही याच गोष्टीचा शोध घेत आहोत आणि व्यापार करार पूर्ण झाल्यानंतर आम्हाला याच स्थितीत पोहोचायचे आहे - हीच आमची अपेक्षा आहे."

त्यांनी प्रस्तावित कराराकडे दोन्ही देशांच्या व्यापक दृष्टिकोनातून पाहण्याचे आवाहन केले. जयशंकर यांनी नमूद केले की, भारताचे सुरुवातीचे अनेक व्यापार करार आशियातील स्पर्धात्मक अर्थव्यवस्थेच्या देशांसोबत होते, ज्याचा अपेक्षित फायदा पूर्णपणे मिळाला नाही. ते म्हणाले, "मला वाटते की, गेल्या काही वर्षांत जे मुक्त व्यापार करार (FTA) झाले आहेत, ते खूप विचारपूर्वक केले गेले आहेत. यामध्ये धोरणात्मक आणि आर्थिक बाजूंचे अतिशय बारकाईने मूल्यांकन केले गेले आहे."

जयशंकर यांनी सांगितले की, अमेरिका ही भारताची सर्वात मोठी बाजारपेठ आहे आणि जगातील सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थेसोबत व्यापार करार झाल्यास भारताला फायदा होईल. ते म्हणाले, "जेव्हा तुम्ही या व्यापक दृष्टिकोनाकडे पाहता - जिथे अमेरिका आहे, जी आमची सर्वात मोठी बाजारपेठ आणि जगातील सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आहे - तेव्हा हे स्पष्ट होते की, अशा अर्थव्यवस्थेसोबत व्यापार करार आमच्यासाठी फायदेशीर ठरेल." जयशंकर पुढे म्हणाले, "अमेरिकेच्या बाबतीत, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प आपल्या बाजारपेठेच्या सुधारणेसाठी अनेक द्विपक्षीय करार करू इच्छित आहेत. आता मुख्य आव्हान आहे - दोन्ही बाजूंना मान्य होईल अशा स्थितीत पोहोचणे."

त्यांनी सांगितले की, या चर्चा लवकर पूर्ण करणे शक्य नव्हते, कारण याच्याशी लोकांचा रोजगार आणि जीवनासारखे अत्यंत महत्त्वाचे विषय जोडलेले आहेत. ते म्हणाले, "मला वाटत नाही की, केवळ धाडसी विचार किंवा जलद पावलांद्वारे जादूसारखे हे सहज शक्य होते; कारण हे अत्यंत गंभीर विषय आहेत - याच्याशी लोकांचा रोजगार आणि जीवन जोडलेले आहे." जयशंकर यांनी संकेत दिले की, शुल्क संबंधित प्रश्न सुटले आहेत. पीटीआयच्या वृत्तानुसार ते म्हणाले, "जर तुम्ही खरोखरच प्रामाणिक असाल, तर तुम्हाला प्रत्येक शुल्क क्षेत्रावर (टॅरिफ लाईन) चर्चा करावी लागेल. याला वेळ लागतो. आम्ही अत्यंत कष्टदायक प्रक्रियेद्वारे हे पूर्ण केले आहे. खरं सांगायचं तर, सर्वांकडे इतका संयम किंवा हा विषय समजून घेण्याची क्षमता नव्हती की ते या दीर्घ प्रक्रियेसोबत टिकून राहतील. मात्र मला वाटते की, इतकी मेहनत घेतल्यानंतर आम्ही आता जवळजवळ अंतिम टप्प्यात पोहोचलो आहोत. आशा आहे की, थोडा आणखी संयम ठेवल्यास आम्ही इच्छित ध्येयापर्यंत पोहोचू शकू."