"टेक वॉरमध्ये भारत-अमेरिका 'पार्टनरशिप'; चीनच्या वर्चस्वाला लगाम घालणारा 'पॅक्स सिलिका' प्लॅन!"

Global Strategy Update: भारताने अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील 'पॅक्स सिलिका' गटात प्रवेश केला आहे. AI, सेमीकंडक्टर आणि सप्लाय चेनच्या सुरक्षेसाठी बनलेला हा करार चीनवरील अवलंबित्व कमी करण्याची एक मोठी रणनीती मानली जात आहे.

शुक्रवारी भारताने अधिकृतपणे 'पॅक्स सिलिका' गटात प्रवेश केला. हा गट म्हणजे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि सप्लाय चेनच्या सुरक्षेवर अमेरिकेने सुरू केलेला एक विशेष उपक्रम आहे. यातून मित्र देशांमध्ये एक नवी आर्थिक सुरक्षा व्यवस्था तयार होत आहे. भारताने अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील या 'पॅक्स सिलिका' (Pax Silica) गटात सामील होणे, हे एक मोठे धोरणात्मक पाऊल मानले जात आहे. पण हे 'पॅक्स सिलिका' नक्की आहे तरी काय? याचा अर्थ काय? आणि याचा भारत, अमेरिका व चीनवर काय परिणाम होईल? चला, सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

'पॅक्स सिलिका' हे नाव दोन शब्दांपासून बनले आहे: • पॅक्स (Pax) - हा एक लॅटिन शब्द आहे, ज्याचा अर्थ 'शांतता आणि स्थिरता' असा होतो. • सिलिका (Silica) - हा शब्द सिलिकॉनशी संबंधित आहे, जो कॉम्प्युटर चिप्स आणि AI तंत्रज्ञानाचा पाया आहे. थोडक्यात सांगायचं तर, 'पॅक्स सिलिका' हा एक आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञान गट आहे, जो AI आणि सप्लाय चेनच्या सुरक्षेच्या माध्यमातून आर्थिक स्थिरता आणण्याचा प्रयत्न करत आहे. हा उपक्रम अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने (US State Department) सुरू केला आहे.

पॅक्स सिलिकाची पहिली परिषद १२ डिसेंबर रोजी वॉशिंग्टनमध्ये झाली होती. तिथे सदस्य देशांनी 'पॅक्स सिलिका डिक्लरेशन'वर सह्या केल्या. सुरुवातीला भारत या गटाचा भाग नव्हता. पण गेल्या महिन्यात, भारतातील अमेरिकेचे राजदूत सर्जियो गोर यांनी नवी दिल्लीला या धोरणात्मक गटात सामील होण्याचे आमंत्रण दिले. सर्जियो गोर म्हणाले होते, "जग नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारत असताना, भारत आणि अमेरिकेने या उपक्रमाच्या सुरुवातीपासूनच एकत्र काम करणे महत्त्वाचे आहे."

नवी दिल्लीत झालेल्या 'ग्लोबल AI इम्पॅक्ट समिट' दरम्यान भारताने 'पॅक्स सिलिका डिक्लरेशन'वर सही केली. भारताच्या या निर्णयाला एक 'ऐतिहासिक मैलाचा दगड' म्हटले जात आहे. कारण भारत AI तंत्रज्ञानात वेगाने प्रगती करत आहे, सेमीकंडक्टर आणि चिप निर्मितीमध्ये गुंतवणूक वाढवत आहे आणि सप्लाय चेन सुरक्षित करणे ही भारताची प्राथमिकता आहे. या निर्णयामुळे भारत आणि अमेरिकेमधील तंत्रज्ञान भागीदारी आणखी मजबूत झाली आहे.

या गटात सामील झालेले प्रमुख देश आहेत: • युनायटेड स्टेट्स • ऑस्ट्रेलिया • ग्रीस • इस्रायल • जपान • कतार • दक्षिण कोरिया • सिंगापूर • UAE • युनायटेड किंगडम • भारत तर कॅनडा, युरोपियन युनियन, नेदरलँड्स आणि तैवानसारखे काही देश अजूनही याचा भाग नाहीत.

या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे: 1. सुरक्षित आणि विश्वासार्ह सप्लाय चेन तयार करणे: AI आणि सेमीकंडक्टरसाठी आवश्यक असलेली खनिजे आणि चिप्सचा पुरवठा सुरक्षित करणे. 2. चीनवरील अवलंबित्व कमी करणे: जगात सुमारे ७०% रेअर अर्थ मिनरल्सचे उत्खनन चीन करतो. अमेरिका आणि त्याचे मित्र देश हे अवलंबित्व कमी करू इच्छितात. 3. AI आधारित आर्थिक विकास: AI ला भविष्यातील 'बदल घडवणारी शक्ती' मानले जात आहे. 'पॅक्स सिलिका'चा उद्देश आहे की AI चा फायदा सदस्य देशांना मिळावा.

या प्रश्नावर सध्या जोरदार चर्चा सुरू आहे. चीनने यावर सावध प्रतिक्रिया दिली आहे, पण बीजिंगच्या सरकारी मीडियाने याला 'जागतिक सेमीकंडक्टर सप्लाय चेनमधून चीनला वेगळे करण्याची रणनीती' म्हटले आहे. जर असे झाले, तर तंत्रज्ञानाचा खर्च वाढू शकतो आणि जागतिक बाजारपेठेत तणावही वाढू शकतो.

भारतासाठी हा करार अनेक अर्थांनी महत्त्वाचा आहे: • सेमीकंडक्टर निर्मितीमध्ये गुंतवणुकीची संधी • AI स्टार्टअप्ससाठी जागतिक सहकार्य • तंत्रज्ञान आणि राष्ट्रीय सुरक्षेला बळकटी • जागतिक सप्लाय चेनमध्ये मोठी भूमिका केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनीही AI क्षेत्रात भारताच्या 'सामायिक आणि सर्वसमावेशक विकासा'बद्दल मत व्यक्त केले आहे.