Middle East War : इराणने शेजारी देशांवर हल्ले करू नयेत, हमासचं मोठं आवाहन

मध्य-पूर्वेतील युद्ध पेटलेलं असताना हमासने इराणला एक अनपेक्षित आवाहन केलं आहे. इस्रायल आणि अमेरिकेला प्रत्युत्तर देण्याचा इराणचा हक्क मान्य करतानाच, शेजारी देशांवर हल्ले करणं टाळावं, असं हमासने म्हटलं आहे. 

Middle East War : पॅलेस्टिनी संघटना हमासने इराणला एक जाहीर विनंती केली आहे की, मध्य-पूर्वेतील युद्धात शेजारी देशांवर हल्ले करू नयेत. शनिवारी प्रसिद्ध केलेल्या एका निवेदनात हमासने म्हटलंय की, इराणला स्वतःच्या संरक्षणाचा पूर्ण अधिकार आहे, पण त्यांनी जवळपासच्या देशांवर हल्ले करून संघर्ष आणखी वाढवू नये. हे आवाहन खूप महत्त्वाचं मानलं जातंय, कारण इराण हा हमासचा सर्वात मोठा समर्थक राहिला आहे. अनेक वर्षांपासून तेहरानने हमासच्या पॅलेस्टिनी चळवळीला राजकीय, आर्थिक आणि लष्करी मदत दिली आहे.

या घनिष्ठ संबंधांनंतरही, युद्ध आणखी पसरू नये याची काळजी घेणं महत्त्वाचं आहे, असं हमासचं म्हणणं आहे. इस्रायल आणि अमेरिकेच्या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर देण्याचा इराणला हक्क आहे, पण शेजारी देशांना लक्ष्य केल्यास या भागातील तणाव आणखी बिघडू शकतो, असंही हमासने स्पष्ट केलं.

"आम्ही इराणमधील आमच्या बांधवांना शेजारी देशांवर हल्ले टाळण्याचं आवाहन करतो," असं या निवेदनात थेट म्हटलं आहे. युद्ध सुरू झाल्यापासून हमासने जाहीरपणे असं आवाहन करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.

२८ फेब्रुवारीपासून युद्ध पेटलंय आणि ते आणखी पसरतंय

सध्याचं मध्य-पूर्वेतील हे युद्ध २८ फेब्रुवारीला सुरू झालं आणि तेव्हापासून ते या भागातील अनेक देशांमध्ये पसरलं आहे. या युद्धात इराण आणि इस्रायल थेट भिडले आहेत, तर अमेरिकेनेही इराणच्या ठिकाणांवर लष्करी हल्ले केले आहेत.

अनेक देशांमध्ये क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले झाल्यामुळे हे प्रकरण एका मोठ्या प्रादेशिक युद्धाचं रूप घेऊ शकतं, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.

हमासने आपल्या निवेदनातून आंतरराष्ट्रीय समुदायालाही हे युद्ध थांबवण्यासाठी प्रयत्न करण्याचं आवाहन केलं आहे. "जगातील नेत्यांनी आणि आंतरराष्ट्रीय संघटनांनी तातडीने हे युद्ध थांबवावं," असं हमासने म्हटलं आहे.

अनेक देशांनी या प्रदेशात सुरू असलेल्या हल्ल्यांमुळे मध्य-पूर्वेतील शांतता धोक्यात येऊ शकते आणि जागतिक सुरक्षेला धोका निर्माण होऊ शकतो, अशी चिंता व्यक्त केली आहे.

लेबनॉनमधून हिजबुल्लाहचे हल्ले

या युद्धात इराणचा जवळचा मित्र असलेल्या लेबनॉनमधील शक्तिशाली सशस्त्र गट 'हिजबुल्लाह'नेही उडी घेतली आहे. संघर्षात सामील झाल्यापासून हिजबुल्लाहने उत्तर इस्रायलवर शेकडो रॉकेट डागले आहेत.

या हल्ल्यांमुळे इस्रायलच्या सीमेवरील अनेक शहरांमधील लोकांना सुरक्षित ठिकाणी आश्रय घ्यावा लागला आहे किंवा घरं सोडावी लागली आहेत. याला प्रत्युत्तर म्हणून इस्रायलने लेबनॉनमधील हिजबुल्लाहच्या तळांवर हवाई हल्ले केले आहेत.

लेबनॉनच्या आरोग्य मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, २ मार्चपासून इस्रायली हल्ल्यांमध्ये देशात जवळपास ८०० लोकांचा मृत्यू झाला आहे. इस्रायल-लेबनॉन सीमेवर सुरू असलेल्या या चकमकींमुळे इस्रायल आणि हिजबुल्लाह यांच्यात मोठं युद्ध पेटण्याची भीती वाढली आहे.

हमासकडून इराणच्या सर्वोच्च नेत्याच्या मृत्यूवर शोक

युद्धाच्या सुरुवातीलाच, पहिल्या दिवशी इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांची हत्या झाली होती.

हमासने या हत्येचा तीव्र निषेध करत याला "अत्यंत घृणास्पद गुन्हा" म्हटलं होतं. खामेनी यांनी पॅलेस्टिनी लढ्याला दिलेल्या समर्थनाबद्दल हमासने त्यांची प्रशंसा केली होती. त्यांनी पॅलेस्टिनी आणि त्यांच्या चळवळींना "राजकीय, राजनैतिक आणि लष्करी पाठिंबा" दिला होता, असं हमासने म्हटलं.

खामेनी यांच्या नेतृत्वाखाली इराणने हमाससारख्या गटांना पाठिंबा देणं हे इस्रायल आणि त्याच्या मित्र राष्ट्रांना आव्हान देण्याच्या धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग मानलं होतं.

त्यांच्या मृत्यूमुळे आधीच स्फोटक असलेल्या या संघर्षात आणखी तणाव वाढला आहे.

हमास इराण आणि इतर प्रादेशिक शक्तींच्या संपर्कात

हमासच्या एका अधिकाऱ्याने पत्रकारांना सांगितलं की, युद्ध सुरू झाल्यापासून हा गट इराणच्या नेत्यांच्या संपर्कात आहे. हमासचे नेते तेहरानसोबत परिस्थितीवर चर्चा करत असून घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.

याच अधिकाऱ्याने सांगितलं की, इराण आणि त्याच्या शेजारी देशांमध्ये फूट पाडण्याचा इस्रायलचा प्रयत्न आहे, असं हमासला वाटतं. इस्रायल इराण आणि अरब देशांमध्ये "मतभेद निर्माण" करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप त्यांनी केला.

हमासच्या नेतृत्वाने कतार, तुर्की आणि इराकसह अनेक मध्य-पूर्वेतील सरकारांशीही संपर्क साधला आहे.

या देशांनी इराणविरुद्धची "अमेरिकन आणि झिओनिस्ट आक्रमकता" थांबवण्यासाठी मदत करावी, असं आवाहन हमासने केलं आहे.

इराणचे हल्ले अनेक देशांमध्ये पसरले

हा संघर्ष आता इस्रायल आणि इराणच्या पलीकडे गेला आहे. इराणने या प्रदेशातील किमान दहा देशांमधील लक्ष्यांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले केले आहेत. यातील अनेक हल्ले अमेरिका आणि त्याच्या मित्र देशांशी संबंधित लष्करी तळ, बंदरं आणि पायाभूत सुविधांवर झाले आहेत.

शनिवारी, कतारच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितलं की, त्यांनी राजधानी दोहावर डागलेली दोन क्षेपणास्त्रं हवेतच नष्ट केली.

रहिवाशांनी मोठ्या स्फोटांचे आवाज ऐकल्याचं सांगितलं आणि खबरदारी म्हणून अधिकाऱ्यांनी काही भाग तात्पुरते रिकामे केले. या घटनेमुळे युद्ध मध्य-पूर्वेच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये किती वेगाने पसरत आहे, हे दिसून आलं.

विश्लेषकांच्या मते हमास अजूनही इराणच्या बाजूनेच

हमासने इराणला शेजारी देशांवर हल्ले टाळण्याची विनंती केली असली तरी, या गटाने आपली एकूण भूमिका बदललेली नाही, असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. गाझामधील अल-अझहर विद्यापीठातील आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे प्राध्यापक जमाल अल-फादी यांच्या मते, हे निवेदन म्हणजे हमासच्या धोरणात कोणताही मोठा बदल नाही.

ते म्हणाले की, हमास अजूनही इराणशी घट्ट जोडलेला आहे आणि तेहरानला आपला मुख्य समर्थक मानतो. मात्र, आखाती देशांकडून येणारा दबाव कमी करण्याचा हा हमासचा प्रयत्न असू शकतो, असं त्यांनी सुचवलं.

अनेक आखाती देशांनी इराणच्या प्रादेशिक हल्ल्यांवर टीका केली आहे आणि अशा हल्ल्यांमुळे प्रदेशात अस्थिरता निर्माण होऊ शकते, असा इशारा दिला आहे. हमास कदाचित हे दाखवण्याचा प्रयत्न करत आहे की, तो अरब देशांवरील हल्ल्यांना पाठिंबा देत नाही, असं अल-फादी म्हणाले.

त्यांनी असंही म्हटलं की, हे आवाहन करायला कदाचित खूप उशीर झाला आहे. त्यांच्या मते, जेव्हा इराणचे हल्ले पहिल्यांदा आखाती देशांवर झाले, तेव्हाच हमासने बोलायला हवं होतं.

कतारचे हमाससोबतचे जुने आर्थिक संबंध

हमासने ज्या देशांशी संपर्क साधला आहे, त्यापैकी एक कतार आहे. अनेक वर्षांपासून, हमासच्या राजवटीत गाझाला आर्थिक मदत करणाऱ्या प्रमुख देशांपैकी कतार एक आहे. कतारकडून मिळणारा बराचसा निधी हा मानवतावादी मदत म्हणून दिला जातो.

या पैशातून सरकारी कर्मचाऱ्यांचे पगार, इंधन पुरवठा आणि गाझा पट्टीतील पायाभूत सुविधांची पुनर्बांधणी करण्यात मदत झाली आहे. मात्र, टीकाकारांच्या मते, हमासने अनेक वर्षे गाझावर राज्य केल्यामुळे, या निधीमुळे अप्रत्यक्षपणे गटाचा राजकीय प्रभाव वाढला.

कतारने दोहामध्ये हमासच्या राजकीय नेतृत्वाला आश्रयही दिला आहे.

यामुळे हमासच्या अधिकाऱ्यांना परदेशी राजनैतिक अधिकाऱ्यांना भेटण्याची आणि पॅलेस्टिनी संघर्षाशी संबंधित वाटाघाटींमध्ये भाग घेण्याची संधी मिळाली आहे.

तुर्कीचा हमासला राजकीय पाठिंबा

तुर्कीचेही हमाससोबत मजबूत राजकीय संबंध आहेत. राष्ट्राध्यक्ष रेसेप तय्यप एर्दोगान यांच्या नेतृत्वाखाली तुर्की सरकारने अनेकदा पॅलेस्टिनी चळवळीला पाठिंबा दिला आहे.

तुर्कीने हमासच्या नेत्यांच्या भेटी आयोजित केल्या आहेत आणि या गटाला राजनैतिक पाठिंबा दिला आहे. मात्र, विश्लेषकांच्या मते, तुर्कीने इराणइतकी आर्थिक किंवा लष्करी मदत दिलेली नाही.

देशाचा पाठिंबा प्रामुख्याने राजकीय आणि प्रतिकात्मक राहिला आहे.

नुकत्याच घडलेल्या एका घटनेत, इराणमधून डागलेलं एक बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्र तुर्कीच्या हद्दीत नाटोच्या संरक्षण प्रणालीने हवेतच नष्ट केल्याचं तुर्कीच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितलं. या घटनेवरून दिसून येतं की, या संघर्षाचा परिणाम मुख्य रणांगणापासून दूर असलेल्या देशांवरही होत आहे.

जेरुसलेमवरही स्फोटांचे आवाज

क्षेपणास्त्र हल्ले इस्रायलच्या प्रमुख शहरांपर्यंत पोहोचले आहेत. जेरुसलेमवर क्षेपणास्त्रं येत असल्याचा इशारा इस्रायली लष्कराने दिल्यानंतर लगेचच शहरावर स्फोटांचे आवाज ऐकू आले.

इस्रायलच्या संरक्षण प्रणालीने ही क्षेपणास्त्रं हवेतच नष्ट केली.

इस्रायली लष्कराने सांगितलं की, त्यांची हवाई संरक्षण यंत्रणा येणारे धोके लोकवस्तीवर आदळण्यापूर्वीच नष्ट करण्यासाठी काम करत आहे. इस्रायलकडे जगातील सर्वात प्रगत क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणालींपैकी एक आहे, जी शहरांना रॉकेट आणि क्षेपणास्त्र हल्ल्यांपासून वाचवण्यासाठी तयार केली आहे.

तरीही, दोन्ही बाजूंनी सुरू असलेल्या हल्ल्यांमुळे नागरिकांमध्ये प्रचंड भीतीचं वातावरण आहे.

खारग बेटावरून तेल निर्यात सुरूच

लष्करी हल्ले होऊनही इराणची तेल निर्यात स्थिर असल्याचं इराणी अधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे. प्रादेशिक अधिकाऱ्यांच्या मते, खारग बेटावरून होणारी निर्यात सामान्यपणे सुरू आहे. याआधी अमेरिकेच्या हल्ल्यांनी इराणच्या तेल निर्यातीशी संबंधित सुविधांना लक्ष्य केल्याच्या बातम्या आल्या होत्या.

मात्र, या हल्ल्यांमध्ये कोणतीही जीवितहानी झाली नाही आणि महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांचं नुकसान झालं नाही, असं अधिकाऱ्यांनी सांगितलं. इराणी माध्यमांनी म्हटलं आहे की, अमेरिकेचे हल्ले केवळ लष्करी लक्ष्यांवर होते, तेल उत्पादन केंद्रांवर नाही.

खारग बेटावरून होणारी तेल निर्यात इराणच्या अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण देशाच्या कच्च्या तेलाच्या निर्यातीचा मोठा वाटा हा टर्मिनल हाताळतो.

लेबनॉनमध्ये वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांचा मृत्यू

या संघर्षात नागरिक आणि वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांची मोठी हानी झाली आहे. लेबनॉनच्या आरोग्य मंत्रालयाने सांगितलं की, इस्रायल आणि हिजबुल्लाह यांच्यातील संघर्ष वाढल्यापासून इस्रायली हल्ल्यांमध्ये २६ पॅरामेडिक्स (वैद्यकीय मदतनीस) मारले गेले आहेत.

५० हून अधिक जण जखमी झाले आहेत. एका भीषण घटनेत, बुर्ज कलाविया या दक्षिणेकडील शहरात एका आरोग्य केंद्रावर झालेल्या इस्रायली हल्ल्यात १२ डॉक्टर, नर्स आणि पॅरामेडिक्स ठार झाले.

सवानेह शहरात झालेल्या दुसऱ्या एका हल्ल्यात हिजबुल्लाह आणि त्याचा मित्रपक्ष अमल यांच्याशी संबंधित दोन पॅरामेडिक्स मारले गेले.

या हल्ल्यांमुळे संघर्षग्रस्त भागातील वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेबद्दल गंभीर चिंता निर्माण झाली आहे.

UAE ची ठिकाणंही लक्ष्यावर

या संघर्षाचा फटका संयुक्त अरब अमिरातीलाही (UAE) बसला आहे. इराकी कुर्दिस्तानमधील UAE च्या वाणिज्य दूतावासावर झालेल्या ड्रोन हल्ल्याचा अधिकाऱ्यांनी निषेध केला आहे. या हल्ल्यात दोन सुरक्षा कर्मचारी जखमी झाले आणि इमारतीचं नुकसान झालं.

एका आठवड्यात दुसऱ्यांदा या राजनैतिक मिशनला लक्ष्य करण्यात आलं.

दरम्यान, UAE च्या फुजैराह या बंदराच्या शहरात एका मोठ्या ऊर्जा प्रकल्पाच्या दिशेने धूर उठताना दिसला.

हे शहर तेल साठवणूक आणि निर्यातीचं एक महत्त्वाचं केंद्र आहे.

अधिकाऱ्यांचा असा विश्वास आहे की, इराणच्या प्रतिस्पर्ध्यांशी संबंधित ऊर्जा पायाभूत सुविधांविरुद्धच्या व्यापक मोहिमेचा भाग म्हणून या सुविधेला लक्ष्य केलं गेलं असावं.

इराणचा UAE मधील नागरिकांना इशारा

इराणच्या लष्कराने UAE मधील रहिवाशांना इशारा दिला आहे. इराणी सरकारी टीव्हीवर प्रसारित केलेल्या निवेदनानुसार, UAE मधील बंदरं आणि डॉक्स हे लष्करी लक्ष्य बनू शकतात.

लष्कराने लोकांना बंदरांजवळील भाग रिकामे करण्याचं आवाहन केलं आहे. इराणने म्हटलं आहे की, ते या प्रदेशातील अमेरिकेच्या क्षेपणास्त्र तैनाती आणि लष्करी सुविधांना प्रत्युत्तर देत आहे.

तेहरानने म्हटलं आहे की, या ठिकाणांवरील हल्ले हे स्व-संरक्षणाचं एक कायदेशीर स्वरूप आहे.

फ्रान्सच्या सैनिकाचा मृत्यू, मॅक्रॉनकडून चर्चेचा प्रस्ताव

या संघर्षाचा फटका या प्रदेशात तैनात असलेल्या युरोपीय सैन्यालाही बसला आहे. इराकी कुर्दिस्तानमध्ये झालेल्या एका ड्रोन हल्ल्यात एका फ्रेंच सैनिकाचा मृत्यू झाल्यानंतर फ्रान्सचे अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी इराकी सरकारचे आभार मानले.

अरनॉड फ्रिऑन नावाच्या या सैनिकाचा एरबिल शहरा जवळच्या हल्ल्यात मृत्यू झाला.

इतर सहा फ्रेंच सैनिक जखमी झाले.

इराकच्या पंतप्रधानांनी देशात कार्यरत असलेल्या परदेशी सैन्यावर होणारे पुढील हल्ले रोखण्यासाठी पावलं उचलण्याचं आश्वासन दिलं आहे. मॅक्रॉन यांनी इस्रायल आणि लेबनॉनला तणाव कमी करण्यासाठी थेट चर्चा सुरू करण्याचं आवाहन केलं.

त्यांनी पॅरिसमध्ये या चर्चेचं आयोजन करण्याची तयारीही दर्शवली.

इस्रायलची लष्करी कारवाई सुरूच

इस्रायलने या प्रदेशात लष्करी हल्ले सुरूच ठेवले आहेत. इस्रायली सैन्याने इराणच्या तब्रीझ शहरातील एका औद्योगिक भागातील लोकांना नियोजित लष्करी कारवाईपूर्वी परिसर रिकामा करण्याचा इशारा दिला आहे.

इस्रायली हल्ल्यांनी लेबनॉनची राजधानी बैरुतच्या आसपासच्या भागांना तसेच दक्षिण लेबनॉनलाही लक्ष्य केलं आहे. हे हल्ले हिजबुल्लाह आणि इतर गटांना कमकुवत करण्याच्या इस्रायलच्या प्रयत्नांचा भाग आहेत, जे त्याच्या सुरक्षेला धोका निर्माण करत असल्याचं इस्रायलला वाटतं.

बगदादमधील अमेरिकी दूतावासावर ड्रोन हल्ला

बगदादमधील अमेरिकी दूतावासालाही ड्रोन हल्ल्याचं लक्ष्य बनवण्यात आलं. एका इराकी सुरक्षा अधिकाऱ्याने दूतावासाच्या परिसरात ड्रोन आदळल्याची पुष्टी केली.

स्फोटानंतर या भागातून धूर निघताना दिसल्याचं प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितलं. या हल्ल्यापूर्वी अमेरिकेने इराण-समर्थित 'कताइब हिजबुल्लाह' या गटावर हल्ले केले होते.

या हल्ल्यांमध्ये एका वरिष्ठ नेत्यासह गटाचे दोन सदस्य मारले गेल्याचं वृत्त आहे. दूतावासावरील हल्ल्याची जबाबदारी अद्याप कोणत्याही गटाने स्वीकारलेली नाही.

प्रादेशिक युद्धाची भीती वाढली

अनेक देशांमध्ये क्षेपणास्त्र हल्ले, ड्रोन हल्ले आणि लष्करी कारवाया सुरू असल्याने, हा संघर्ष एका मोठ्या युद्धाचं रूप घेऊ शकतो, अशी भीती वाढत आहे. प्रमुख प्रादेशिक शक्ती, सशस्त्र गट आणि आंतरराष्ट्रीय सैन्याच्या सहभागामुळे परिस्थिती अत्यंत गुंतागुंतीची झाली आहे.

इराणला शेजारी देशांवर हल्ले न करण्याचं हमासचं आवाहन याच वाढत्या चिंतेचं प्रतिबिंब आहे.

सध्या, राजनैतिक पातळीवर हे युद्ध पसरू नये यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र, अनेक आघाड्यांवर लढाई सुरू असल्याने धोका कायम आहे.

(एएफपीच्या इनपुट्ससह)