Ayatollah Khamenei : एका सामान्य धर्मगुरूचा मुलगा कसा बनला इराणचा सुप्रीम लीडर? वाचा सबकूछ

Ayatollah Ali Khamenei A Biography : 1939 मध्ये मशहदमध्ये जन्मलेले खामेनेई इराणचे सुप्रीम लीडर कसे बनले? त्यांची कारकीर्द, IRGC ची ताकद, 'सेताद'ची संपत्ती आणि 2026 च्या एअरस्ट्राईकमधील मृत्यू... वाचा सविस्तर आणि पाहा त्यांचे 10 जुने पण खास फोटो.

अयातुल्ला अली खामेनेई: इराणचे सुप्रीम लीडर अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्याबद्दल 28 फेब्रुवारी 2026 रोजी झालेल्या एअरस्ट्राईकनंतर एक मोठी बातमी समोर आली. इराणी मीडियाने त्यांच्या मृत्यूची बातमी दिली. अमेरिका-इस्रायल इराणवर हल्ले करत असल्याच्या बातम्या येत असतानाच वयाच्या 86 व्या वर्षी खामेनेई यांचा मृत्यू झाला. कोण होते खामेनेई, त्यांचा जन्म कुठे झाला, शिक्षण किती होतं, त्यांची सत्ता कशी होती, किती संपत्तीवर त्यांचं नियंत्रण होतं आणि त्यांच्या कुटुंबात कोण कोण आहे? वाचा त्यांची संपूर्ण बायोग्राफी आणि पाहा त्यांचे काही दुर्मिळ फोटो...

खामेनेई यांचा जन्म १९ एप्रिल १९३९ रोजी इराणच्या मशहद शहरात झाला (काही नोंदींमध्ये १७ जुलै १९३९ अशीही तारीख आढळते). त्यांचे वडील सय्यद जावेद खामेनेई एक धार्मिक मौलवी होते आणि आई खदिजेह मिरदामादी एका पारंपरिक, सुशिक्षित कुटुंबातील होत्या. ते आठ भावंडांमध्ये दुसरे होते. त्यांचं कुटुंब साधं होतं, पण घरात धार्मिक वातावरण होतं. याच वातावरणाने त्यांच्या विचारांना दिशा दिली.

खामेनेई यांनी वयाच्या चौथ्या वर्षी 'मकतब'मध्ये शिक्षण सुरू केलं. त्यांनी मशहदमध्ये प्राथमिक आणि उच्च धार्मिक शिक्षण घेतलं. १९५८ मध्ये ते 'कोम' शहरात गेले, जे शिया इस्लामिक शिक्षणाचं मोठं केंद्र मानलं जातं. इथे त्यांनी सय्यद हुसेन बोरुजेर्दी आणि रुहोल्लाह खोमेनी यांसारख्या विद्वानांच्या वर्गात शिक्षण घेतलं. शिक्षण पूर्ण करून ते 'मुजतहिद' बनले, म्हणजेच इस्लामिक कायद्याचे तज्ज्ञ झाले.

अली खामेनेई यांनी ४ जून १९८९ पासून २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी त्यांच्या मृत्यूपर्यंत इराणचे दुसरे सुप्रीम लीडर म्हणून काम पाहिलं. सुप्रीम लीडर बनण्यापूर्वी, ते १९८१ ते १९८९ पर्यंत इराणचे अध्यक्ष होते.

खामेनेई हे १९७९ च्या क्रांतीतील एक महत्त्वाचे नेते आणि रुहोल्लाह खोमेनी यांचे जवळचे विश्वासू होते. १९८१ मध्ये झालेल्या एका हत्येच्या प्रयत्नातून ते वाचले, पण त्यात त्यांचा उजवा हात लुळा पडला. त्यांच्या राजवटीत इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) मजबूत झाली, त्यांनी 'अॅक्सिस ऑफ रेझिस्टन्स'ला पाठिंबा दिला आणि इराणच्या अणुकार्यक्रमाला गती दिली.

त्यांच्या शासनाकाळात इराणचं प्रादेशिक धोरण आक्रमक मानलं गेलं. इस्रायल आणि अमेरिकेसोबतचे संबंध ताणले गेले. त्यांचे समर्थक म्हणतात की त्यांनी देशाची सार्वभौमता मजबूत केली, तर टीकाकारांच्या मते त्यांच्या काळात राजकीय स्वातंत्र्यावर गदा आली. २०२६ मध्ये झालेल्या कथित अमेरिका-इस्रायल एअरस्ट्राईकमधील त्यांच्या मृत्यूने प्रादेशिक राजकारणात आणखी अस्थिरता निर्माण केली.

रिपोर्ट्सनुसार, खामेनेई यांचं 'सेताद' नावाच्या संस्थेवर नियंत्रण होतं. या संस्थेला अधिकृतपणे एक चॅरिटी फाऊंडेशन म्हटलं जातं. काही आंतरराष्ट्रीय तपासांनुसार, २०१३ पर्यंत या संस्थेची किंमत जवळपास ९५ अब्ज डॉलर्स होती. सरकारचं म्हणणं आहे की ही संस्था गरीब भागात पायाभूत सुविधा आणि रोजगारासाठी काम करते, तर टीकाकार याला एक मोठं आर्थिक नेटवर्क मानतात.

खामेनेई यांचं लग्न १९६४ मध्ये मन्सूरेह खोजस्तेह बघेरजादेह यांच्याशी झालं. त्यांना सहा मुलं आहेत - चार मुलगे (मुस्तफा, मोजतबा, मसूद, मायसम) आणि दोन मुली (होदा, बोशरा). त्यांचं कुटुंब सहसा सार्वजनिक राजकारणापासून दूर राहिलं, तरीही काही नावं वेळोवेळी चर्चेत आली.

१९७२-१९७५ दरम्यान, अयातुल्ला खामेनेई मशहदमधील तीन वेगवेगळ्या मशिदींमध्ये पवित्र कुराण आणि इस्लामिक विचारांवर वर्ग घेत होते. त्यांचे विद्यार्थी त्यांचे विचार दूरवरच्या शहरांमध्ये पोहोचवत. यामुळे शाहच्या SAVAK एजंटना भीती वाटली. म्हणून, १९७५ च्या हिवाळ्यात, त्यांनी खामेनेई यांची सर्व पुस्तकं आणि नोट्स जप्त केल्या. त्यांना अनेक महिने तेहरानच्या 'पोलीस-SAVAK जॉइंट जेल'मध्ये ठेवलं. १९७५ मध्ये त्यांची सुटका झाली, पण त्यांच्या गुप्त कारवायांमुळे SAVAK ने त्यांना १९७६ च्या हिवाळ्यात पुन्हा अटक केली आणि तीन वर्षांसाठी हद्दपार केलं.

२८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी वयाच्या ८६ व्या वर्षी त्यांच्या मृत्यूची बातमी इराणी मीडियाने दिली. अयातुल्ला अली खामेनेई यांचं आयुष्य म्हणजे धार्मिक शिक्षण, क्रांतिकारी राजकारण आणि दीर्घ सत्तेचा प्रवास आहे. त्यांच्या मृत्यूने मध्य-पूर्वेच्या राजकारणात एक मोठी पोकळी आणि नवी अनिश्चितता निर्माण केली आहे. आता इराण कोणत्या दिशेने पुढे जाईल, हे येणारा काळच ठरवेल.