डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतावर 25 टक्के आयातशुल्क लावले, 1 ऑगस्टपासून निर्णय होणार लागू

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी १ ऑगस्टपासून भारतातून केल्या जाणाऱ्या निर्यातीवर २५% आयात शुल्क लावण्याची घोषणा केली आहे. उच्च व्यापार अडथळे आणि रशियाशी असलेले जवळचे संबंध यांच्यावर त्यांनी टीका केली आहे.

वॉशिंग्टन -  एकिकडे व्यापारी तणावात तीव्र वाढ होत असताना, दुसरीकडे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी बुधवारी घोषणा केली की १ ऑगस्ट २०२५ पासून भारतातून अमेरिकेत केल्या जाणाऱ्या निर्यातीवर २५% आयात शुल्क भरावे लागेल. दोन्ही देशांमधील व्यापार वाटाघाटींमध्ये कोणताही तोडगा निघालेला नसताना, अंतिम मुदतीच्या अवघ्या दोच दिवस आधी ही घोषणा करण्यात आली आहे. त्यामुळे भारताच्या परराष्ट्र धोरणाला जबर धक्का बसला आहे.

ट्रम्प यांनी त्यांच्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ट्रुथ सोशलवर पोस्ट करून भारताच्या व्यापार धोरणांवर आणि रशियासोबतच्या सैन्य आणि ऊर्जा क्षेत्रातील संबंधांवर तीव्र टीका केली.

या कारवाईची पुष्टी करताना ट्रम्प लिहितात:

"म्हणून, १ ऑगस्टपासून भारताला २५% आयात शुल्क आणि त्यावरील दंड भरावा लागेल. या प्रकरणाकडे लक्ष दिल्याबद्दल धन्यवाद."

ट्रम्प यांच्या मते, ही नवीन आयात शुल्क प्रणाली त्यांच्या मते अन्यायकारक व्यापार प्रथांना आणि धोरणात्मक निर्णयांना उत्तर म्हणून लागू करण्यात आली आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की, या निर्णयांचा उद्देश युक्रेनमधील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर रशियाला वेगळे करण्यासाठी जागतिक स्तरावर केलेल्या प्रयत्नांना विरोध करणाऱ्या धोरणांवर प्रतिक्रिया देणे आहे.

“आयात शुल्क खूप जास्त आहे… त्रासदायक व्यापार अडथळे”

भारताला “मित्र” म्हणून मान्यता देताना, ट्रम्प यांनी आर्थिक धोरणांवर टीका करण्यात कसूर केली नाही.

"लक्षात ठेवा, भारत आपला मित्र असला तरी, गेल्या काही वर्षांत, आम्ही त्यांच्यासोबत तुलनेने कमी व्यवसाय केला आहे कारण त्यांचे आयात शुल्क खूप जास्त आहेत - जगातील सर्वाधिक - आणि त्यांच्याकडे कोणत्याही देशापेक्षा सर्वात कठोर आणि त्रासदायक गैर-आर्थिक व्यापार अडथळे आहेत," ते म्हणाले.

भारताच्या उच्च आयात शुल्कावर ट्रम्प यांची टीका

भारताचे उच्च आयात शुल्क दर हे अमेरिकेशी व्यापार चर्चेत दीर्घकाळापासून अडथळा ठरत आहेत. माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या पहिल्या कार्यकाळात या मुद्द्याला विशेषतः गती मिळाली होती. त्यांनी २०१९ मध्ये भारताचा सामान्यीकृत पसंती प्रणाली (GSP) अंतर्गत दिलेला विशेष व्यापार दर्जा रद्द केला होता. आता पुन्हा एकदा त्यांनी भारताच्या व्यापार धोरणांवर आणि रशियासोबतच्या संबंधांवर नाराजी व्यक्त केली आहे.

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अलीकडील मुलाखतीत भारताच्या रशियासोबत असलेल्या सैन्य आणि ऊर्जा भागीदारीला "चांगली नाही" असे संबोधले. "भारताने मोठ्या प्रमाणावर सैन्य उपकरणे रशियाकडून खरेदी केली आहेत. तसेच चीनसोबत, भारतही रशियाचा प्रमुख ऊर्जा खरेदीदार आहे. ही स्थिती अशा वेळी चिंताजनक आहे, जेव्हा संपूर्ण जग रशियावर युक्रेनमधील हिंसाचार थांबवण्याचा दबाव टाकत आहे," असे ट्रम्प यांनी सांगितले.

रशियाने २०२२ मध्ये युक्रेनवर आक्रमण केल्यानंतर भारताने रशियन तेल आणि संरक्षण साजोसामान खरेदी सुरूच ठेवली आहे. त्यामुळे पश्चिमी राष्ट्रांमध्ये भारताच्या भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत. मात्र भारताने स्पष्टपणे सांगितले आहे की त्याचे धोरण 'रणनीतिक स्वायत्तता' या तत्त्वावर आधारित आहे.

ट्रंप यांनी भारतासोबत व्यापार करार न होण्यामागे देखील आयात शुल्कासंबंधी मतभेद जबाबदार असल्याचे स्पष्ट केले. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, नवीन व्यापार करार न झाल्याने त्यावेळी अमेरिकेने भारताच्या निर्यातींवर आयात शुल्क आणि दंड लावण्याचा निर्णय घेतला होता. कृषी क्षेत्रातील बाजारपेठेचा प्रवेश, डिजिटल व्यापार आणि करमर्यादा हे महत्त्वाचे मुद्दे ठरले होते ज्यावर दोन्ही देशांमध्ये सहमती होऊ शकली नाही.

सध्या, भारत सरकारकडून यासंदर्भात कोणतीही अधिकृत प्रतिक्रिया आलेली नाही. मात्र ट्रम्प यांच्या विधानानंतर राजनैतिक हालचाली वाढण्याची शक्यता आहे. अमेरिका भारतासाठी महत्त्वाची निर्यात बाजारपेठ असून, २०२४ मध्ये भारताची अमेरिकेकडील निर्यात सुमारे $१०० अब्ज इतकी होती. त्यामुळे आयात शुल्कातील कोणताही बदल भारताच्या व्यापारावर मोठा परिणाम करू शकतो.

येत्या १ ऑगस्टपूर्वी नवी दिल्ली विविध पर्यायांचा विचार करत आहे. व्यापाराबरोबरच सामरिक घडामोडींनाही याचा परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.